Ανομοιομορφίες στο Ασφαλιστικό των «15» της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Χάος επικρατεί στο Αασφαλιστικό των «15» της Ευρωπαϊκής Ένωσης… Άλλοι
Ευρωπαίοι συνταξιοδοτούνται στα 56 τους χρόνια, άλλοι στα 60 κι άλλοι στα 65.
Σε κάποια κράτη-μέλη ισχύουν τα ίδια για άνδρες και γυναίκες, σε κάποια άλλα
όχι. Αλλού οι προβλέψεις είναι ίδιες για τους εργαζομένους στον δημόσιο και
ιδιωτικό τομέα και άλλού όχι.

Για κάποιους το κράτος είναι τόσο γενναιόδωρο που απαιτεί μόνο πέντε έτη
εισφορών στα ταμεία, ενώ σε άλλους δεν φθάνουν τα 20!

Δυναμική παρουσία του κράτους

Το μοναδικό, ίσως, κοινό χαρακτηριστικό των συνταξιοδοτικών συστημάτων των 15
κρατών-μελών είναι η δυναμική παρουσία του κράτους, αλλά κι εδώ υπάρχουν
εξαιρέσεις(!).

Αυτό τουλάχιστον είναι το πρώτο συμπέρασμα της έκθεσης που συνέταξαν η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ECOFIN προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (με τον τίτλο «Η
συνεισφορά του κράτους στην ανάπτυξη και την απασχόληση: βελτίωση της
ποιότητας και της βιωσιμότητας»), στην οποία περιέχεται το πανόραμα των
συνταξιοδοτικών συστημάτων των «15».

Το δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι τελικά, από το 2004 κι έπειτα, το ελάχιστο
όριο συνταξιοδότησης για όλους σχεδόν τους Ευρωπαίους και τις Ευρωπαίες θα
είναι τα 65 έτη. Αλλά και αυτός ο κανόνας έχει τις εξαιρέσεις του.

Τη χώρα μας, όπου το ελάχιστο όριο για τις γυναίκες είναι τα 60 έτη στον
ιδιωτικό τομέα, ενώ τα 55 έτη για άνδρες και γυναίκες στο Δημόσιο. Την
Πορτογαλία, όπου το όριο είναι τα 60 έτη για τον δημόσιο τομέα ή τα 36 έτη
υπηρεσίας (όποιο από τα δύο κριτήρια επιτευχθεί πρώτο).

Τη Γαλλία, όπου το ελάχιστο όριο συνταξιοδότησης για άνδρες και γυναίκες, στον
ιδιωτικό αλλά και τον δημόσιο τομέα, είναι τα 60 έτη. (Για συγκεκριμένες
θέσεις στον δημόσιο τομέα το όριο συνταξιοδότησης είναι ακόμη χαμηλότερο.
Επιπλέον, δεν υπάρχουν όρια συνταξιοδότησης για τους δημοσίους υπαλλήλους που
συνταξιοδοτούνται λόγω αναπηρίας και για τις γυναίκες δημοσίους υπαλλήλους με
τρία παιδιά. Την Ιταλία, όπου το ελάχιστο όριο είναι 65 έτη και 60 έτη για
άνδρες και γυναίκες και των δύο συστημάτων.

Προϋποθέσεις

Τα κριτήρια που πρέπει να εκπληρώσει ο κάθε εργαζόμενος για να πάρει σύνταξη
διαφέρουν σημαντικά ανάμεσα στα κράτη-μέλη. Στη Φινλανδία δεν υπάρχει κατώτατο
όριο ούτε στον ιδιωτικό ούτε στον δημόσιο τομέα όσον αφορά το σύστημα που
συνδέεται με τους μισθούς, στη Γαλλία δεν υπάρχει κατώτατο όριο ετών εισφοράς
στον ιδιωτικό τομέα, ενώ για τον δημόσιο είναι 15 έτη. Στο Λουξεμβούργο είναι
10 χρόνια, στην Ελλάδα, την Ισπανία, την Αυστρία και την Πορτογαλία το όριο
είναι 15 χρόνια για τον ιδιωτικό τομέα και 20, 15, 10 και πέντε για τον
δημόσιο, ενώ η βασική απαίτηση της Δανίας είναι ο ασφαλισμένος να ζει στη χώρα
τουλάχιστον 37 χρόνια.

Συνολικά, τα συστήματα για τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα είναι παρόμοια
στα περισσότερα κράτη-μέλη (Δανία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία,
Φινλανδία, Σουηδία, Αγγλία). Ωστόσο, σε μερικές χώρες το κράτος είναι
ιδιαίτερα γενναιόδωρο σε ό,τι αφορά τις εισφορές και τα όρια συνταξιοδότησης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χώρα μας, όπου το όριο ηλικίας στον
δημόσιο τομέα είναι 55 έτη και απαιτούνται τουλάχιστον 20 χρόνια
εισφορών(έναντι 65 ετών με 15 χρόνια εισφορών στον ιδιωτικό τομέα).

Η Αυστρία και η Πορτογαλία είναι ιδιαίτερα γενναιόδωρες προς τους εργαζομένους
του δημόσιου τομέα, από τους οποίους απαιτούν χαμηλότερο όριο ηλικίας και
λιγότερα έτη εισφορών σε σχέση με τους εργαζομένους του ιδιωτικού.

Στην Αγγλία, εφαρμόζεται σύστημα πρόωρης συνταξιοδότησης το οποίο είναι πολύ
πιο ευνοϊκό για τους εργαζομένους όσον αφορά τα απαιτούμενα κριτήρια και έχει
ως ελάχιστο όριο συνταξιοδότησης τα 56 έτη.

Δυναμικό «παρών» του κράτους στις περισσότερες χώρες της Ε.Ε.

Στις περισσότερες χώρες της Ε.Ε. το κράτος δίνει δυναμικό «παρών» στο
συνταξιοδοτικό. Μόνο σε τρία κράτη-μέλη, τη Δανία, την Ολλανδία και την Αγγλία
έχει αναπτυχθεί και ο ιδιωτικός παράγων με τις συντάξεις «τρίτου πυλώνα», όπως
ονομάζονται (ατομικά σχέδια συντάξεων). Οι συντάξεις «δεύτερου πυλώνα» είναι
οι επιχορηγήσεις που προέρχονται από συμφωνίες μεταξύ εργαζομένων και
εργοδοτών.

Σχεδόν όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. προσφέρουν ένα ενιαίο σύστημα
συνταξιοδότησης, το οποίο καλύπτει συνήθως όλους τους εργαζομένους του
ιδιωτικού, του δημόσιου τομέα και κάποιους αυτοαπασχολούμενους. Όλα όμως
διαθέτουν και συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά συστήματα, με εξαίρεση την
Ολλανδία. Το σύστημα αυτό χρηματοδοτείται από τους ίδιους τους εργαζομένους.
Ονομάζεται «Pay As You Go» (PAYG), που σημαίνει ότι οι εισφορές των
εργαζομένων χρησιμοποιούνται για να καλύψουν το κόστος των συντάξεων όσων
έχουν ήδη αποσυρθεί. Ωστόσο, σε πολλά από τα συστήματα, οι συντάξεις
τροφοδοτούνται και από τον κρατικό προϋπολογισμό, όπως στη Δανία, τη Σουηδία
και τη Φινλανδία.

Η Δανία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιρλανδία, η Ολλανδία, η Πορτογαλία, η
Φινλανδία, η Σουηδία και η Αγγλία προσφέρουν ένα ενιαίο σχέδιο κρατικής
συνταξιοδότησης. Όλες οι παραπάνω χώρες, με εξαίρεση την Ολλανδία, προσφέρουν
κρατικά συνταξιοδοτικά σχέδια που βασίζονται στο εργατικό δυναμικό. Το
παραπάνω σύστημα είναι υποχρεωτικό για όλους τους εργαζομένους στον ιδιωτικό
και τον δημόσιο τομέα και τουλάχιστον για κάποιους από τους
αυτοαπασχολούμενους.

Όσον αφορά τη χρηματοδότηση, συνήθως εφαρμόζεται το προαναφερθέν σύστημα PAYG,
μερικές φορές, μάλιστα, σε συνδυασμό με χρηματοδότηση από τον κρατικό
προϋπολογισμό (Ελλάδα, Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία,
Λουξεμβούργο, Αυστρία και Πορτογαλία). Σε δύο κράτη-μέλη (Φινλανδία και
Σουηδία) το συνταξιοδοτικό σύστημα του ιδιωτικού τομέα χρηματοδοτείται από το
κράτος κατά ένα μέρος, ενώ στη Δανία χρηματοδοτείται πλήρως από το κράτος.

Σχετικά με τις συντάξεις του Δημοσίου, στη χώρα μας, το Βέλγιο, τη Δανία και
τη Γερμανία οι συντάξεις των δημοσίων υπαλλήλων χρηματοδοτούνται αποκλειστικά
από τον κρατικό προϋπολογισμό. Αντίθετα, στην Αγγλία και την Ιρλανδία
προβλέπεται PAYG για τις συντάξεις του Δημοσίου. Στη Φινλανδία η χρηματοδότηση
είναι κατά ένα μέρος κρατική, ενώ τα υπόλοιπα κράτη-μέλη εφαρμόζουν ένα
σύστημα που αποτελεί συνδυασμό του PAYG και της χρηματοδότησης από τον κρατικό
προϋπολογισμό.

Οι συμφωνίες μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων στον δημόσιο και τον ιδιωτικό
τομέα για τις συντάξεις σπάνια είναι υποχρεωτικές. Κι εδώ όμως υπάρχουν
εξαιρέσεις.

­ Η Ολλανδία, όπου οι συντάξεις αυτής της κατηγορίας είναι υποχρεωτικές για
τον δημόσιο τομέα και για το μεγαλύτερο τμήμα του ιδιωτικού.

­ Η Γαλλία, όπου το σύστημα είναι υποχρεωτικό μόνο για τον ιδιωτικό τομέα.

­ Η Δανία, όπου το σύστημα είναι υποχρεωτικό για τα άτομα και συμφωνείται
μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών.

­ Η Γερμανία, στην οποία είναι υποχρεωτικό για τους μισθωτούς στον δημόσιο τομέα.