ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Πόλεις χωρίς ουρανοξύστες

Τι κοινό έχουν το Μπωμπούρ στο Παρίσι, η Ποτσδάμερ Πλατς στο Βερολίνο, το
αεροδρόμιο της Οζάκα και το πολιτιστικό κέντρο των Κανάκ στη Νουμέα; Ότι
φέρουν την υπογραφή του Ρέντσο Πιάνο.

Κέντρο Πομπιντού. Το περίφημο «Μπωμπούρ» σχεδιάστηκε από τον Ρέντσο Πιάνο και τον Βρετανό συνάδελφό του Ρίτσαρντ Ρότζερς

Πριν από λίγες μέρες επισκέφθηκαν τη Γένοβα οι αδελφοί Σουλτσμπέργκερ,
ιδιοκτήτες της Νιου Γιορκ Τάιμς, μαζί με τον διευθυντή της εφημερίδας.
Είχαν έλθει να συζητήσουν τα σχέδια για τον νέο ουρανοξύστη που θα στεγάσει
την εφημερίδα και να δουν πώς δουλεύει ο αρχιτέκτονας που τα έχει αναλάβει.
Ενθουσιάστηκαν με το τελεφερίκ που οδηγεί από τον δρόμο στα σπίτια του λόφου.
Έδειξαν στον αρχιτέκτονα τις επαινετικές επιστολές των αναγνωστών για τα
σχέδιά του, που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα. Οι Αμερικανοί έχουν βαρεθεί τους
ουρανοξύστες σε παράταξη, του είπαν. Θέλουν πόλεις πιο λειτουργικές, πιο
ανεκτικές, πιο ανθρώπινες.

Μήπως άρχισε λοιπόν να εξαντλείται αυτή η τάση εξαμερικανισμού των ευρωπαϊκών
μητροπόλεων, και κυρίως των κέντρων τους; Μήπως εγκαταλείπεται επιτέλους το
μοντέλο των θεαματικών κτιρίων, γραφείων και χώρων αναψυχής που κυριάρχησε την
τελευταία 25ετία, προσελκύοντας τους τουρίστες αλλά απωθώντας τους κατοίκους;
«Οι Αμερικανοί που ανήκουν σε πολιτισμικά ανεπτυγμένα στρώματα έχουν πάψει να
ταυτίζουν την Ευρώπη μόνο με τη μόδα, την κουζίνα και τα κρασιά της», λέει ο
Ρέντρο Πιάνο στη Στάμπα. «Τα τελευταία χρόνια ενδιαφέρονται και για τα
ιστορικά κέντρα των ευρωπαϊκών πόλεων, τις γειτονιές, τους πεζόδρομους και τα
άλλα στοιχεία που προσδίδουν ταυτότητα σε μια πόλη. Παρατηρεί κανείς στις
Ηνωμένες Πολιτείες μια έντονη επιθυμία επικοινωνίας με το παρελθόν. Σε μια
πόλη τόσο ψυχρή όπως η Ατλάντα, ένα ίδρυμα μου ζήτησε να σχεδιάσω μια κεντρική
ζώνη εξ ολοκλήρου πεζοδρομημένη, με σπίτια, σχολεία, μουσείο, υπηρεσίες,
πράσινους χώρους. Και, το κυριότερο, χωρίς ουρανοξύστες».

Η πρόκληση των επόμενων δεκαετιών, τονίζει ο 64χρονος αρχιτέκτονας, είναι η
ένταξη της περιφέρειας σε έναν ενιαίο αστικό και πολυκεντρικό οργανισμό. Για
τον σκοπό αυτό απαιτείται ο από κοινού σχεδιασμός των μεταφορών, των
κατοικιών, των υπηρεσιών. Η αναγέννηση της Ποτσδάμερ Πλατς, για παράδειγμα,
έγινε στο πλαίσιο ενός σχεδίου που περιελάμβανε και τα υπόγεια έργα.
Κεφαλαιώδους σημασίας είναι η μείωση της κυκλοφορίας των ιδιωτικής χρήσης
αυτοκινήτων και η επανένταξη των παλιών και φτωχών κατοικιών στη ζωή της
πόλης. Οι κατεδαφίσεις δεν έχουν νόημα, η λογική του δυναμίτη είναι
εγκληματική. Πολύ πιο κατάλληλες είναι η μικροχειρουργική και η ομοιοπαθητική.
Και πάνω απ’ όλα χρειάζεται υπομονή. Ο εξανθρωπισμός των πόλεων δεν είναι
ζήτημα ετών, αλλά δεκαετιών.

Η αρχιτεκτονική εκφράζει τη θέληση μιας εποχής, έλεγε ο αμερικανός
αρχιτέκτονας Μις βαν ντερ Ρόε. Αν είναι έτσι, ίσως να μην πέφτουν και τόσο έξω
όσοι εξακολουθούν να ελπίζουν.