Πνιγήκαμε στη σκόνη

Οι ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες που επικράτησαν στη χώρα μας τις
τελευταίες ημέρες οφείλονται σε αέριες μάζες που δημιουργήθηκαν στην έρημο της
Σαχάρας και πέρασαν πάνω από την Ελλάδα με κατεύθυνση τις χώρες της Ανατολικής
Ευρώπης.

Οι μάζες αυτές ακριβώς επειδή δημιουργήθηκαν στη συγκεκριμένη περιοχή (Αλγερία
-Τυνησία) είχαν αρκετά υψηλή θερμοκρασία που κυμαινόταν στους 35 με 38 βαθμούς
Κελσίου. Το γεγονός μάλιστα ότι πέρασαν πάνω από τον αττικό ουρανό αλλά και
γενικότερα τον ελλαδικό χώρο σε ύψος μόνο 2 χιλιομέτρων συνέτεινε στο να είναι
η ζέστη αρκετά έντονη και η ορατότητα αρκετά περιορισμένη. Πάντως τις αμέσως
επόμενες ημέρες, όπως ανέφερε στα «ΝΕΑ» ο μετεωρολόγος της ΕΜΥ κ. Δημήτρης
Ζιακόπουλος, «αναμένεται ομαλοποίηση των καιρικών συνθηκών, δηλαδή πτώση της
θερμοκρασίας και ίσως κάποιες βροχές».

Οι Έλληνες ειδικοί που παρακολουθούν τις κινήσεις των αέριων μαζών,
αξιολογώντας τα στοιχεία που έχουν στα χέρια τους τον τελευταίο καιρό,
προχωρούν στην εκτίμηση ότι τα δρομολόγια από τη Σαχάρα προς την Ελλάδα θα
συνεχιστούν και το καλοκαίρι δίνοντας ακόμα μεγαλύτερη ώθηση στον υδράργυρο
προς τα πάνω.

Η συχνότητα της έλευσης των αερίων μαζών πάνω από την Ελλάδα οφείλεται στην
παγκόσμια κλιματική αλλαγή και η οποία έχει επηρεάσει τον «συσχετισμό
δυνάμεων» πάνω από τη χώρα μας, μεταξύ των ψυχρών αέριων μαζών από τον Βορρά
και θερμών από το Νότο.

Έρχονται όλο και πιο συχνά

Γεγονός πάντως είναι ότι οι αέριες μάζες από τη Σαχάρα επισκέπτονται όλο και
πιο συχνά τη χώρα μας καθώς τα δίκτυα μετρήσεων που υπάρχουν στην Ελλάδα
κατέγραψαν το έτος 2000 περισσότερα από 15 τέτοια περιστατικά, τη στιγμή που
το 1997 είχαν παρατηρηθεί μόνο 5.

Αυτό όμως που ανησυχεί ιδιαίτερα τους επιστήμονες ­ σε ό,τι αφορά το
Λεκανοπέδιο ­ είναι ότι οι κόκκοι σκόνης που μεταφέρονται από την αφρικανική
έρημο, όταν διέρχονται πάνω από την Αθήνα εγκλωβίζουν τους πρωτογενείς ρύπους
(οξείδια αζώτου, μονοξείδιο, διοξείδιο του άνθρακα) και επιταχύνουν
φωτοχημικές αντιδράσεις. Οι αντιδράσεις αυτές ενδεχομένως να οδηγούν σε
επιβάρυνση της φωτοχημικής ρύπανσης της Αθήνας.

Μελέτη από 21 σταθμούς

Η μελέτη των φαινομένων μεταφοράς και εναπόθεσης σκόνης από την έρημο της
Σαχάρας στην Ελλάδα γίνεται από τους σταθμούς του δικτύου Earlinet που είναι
το ευρωπαϊκό δίκτυο συστημάτων τηλεπισκόπησης λέιζερ (lidar) για την καταγραφή
των αιωρούμενων σωματιδίων. Η λειτουργία του δικτύου στηρίζεται σε 21 σταθμούς
τηλεπισκόπησης λέιζερ που βρίσκονται εγκατεστημένοι σε πολλές χώρες της
Ευρώπης και οι οποίοι υποστηρίζονται από ένα δίκτυο ηλιακών φασματοφωτόμετρων
και μετεωρολογικών οργάνων. Η γεωγραφική διασπορά των σταθμών παρέχει τη
δυνατότητα στους επιστήμονες να παρακολουθούν τις τροχιές που διαγράφουν εντός
της Ευρώπης οι αέριες μάζες που μεταφέρουν σκόνη από τη Σαχάρα. Στον ελληνικό
χώρο οι μετρήσεις lidar πραγματοποιούνται στην Αθήνα από το «Εργαστήριο Λέιζερ
και εφαρμογές τους» του Τομέα Φυσικής του ΕΜΠ με υπεύθυνο τον επίκουρο
καθηγητή Αλέξανδρο Παπαγιάννη και από το Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας
του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου που έχει διευθυντή τον καθηγητή Χρήστο Ζερεφό.

Έρχονται και από Αμερική

Από τις ενδείξεις που έχουν στα χέρια τους οι Έλληνες ειδικοί προκύπτει ότι τα
«επεισόδια» εισβολής αερίων μαζών στην Ελλάδα έχουν παρουσιάσει σημαντική
αύξηση τον τελευταίο καιρό. Μάλιστα τα επεισόδια αυτά δεν παρατηρούνται μόνο
κατά τους καλοκαιρινούς ή φθινοπωρινούς μήνες, όπως τα είχαμε συνηθίσει μέχρι
πρόσφατα, αλλά και πολύ νωρίτερα χρονικά, δηλαδή από τον χειμώνα. Τη
διαπίστωση αυτή έρχεται να επιβεβαιώσει το νέφος σκόνης που πέρασε πάνω από τη
χώρα μας την Καθαρή Δευτέρα. Ο κ. Αλέξανδρος Παπαγιάννης λέει ότι η αυξημένη
συχνότητα με την οποία επισκέπτονται τα νέφη σκόνης τη χώρα μας οφείλεται στις
γενικότερες κλιματικές αλλαγές που συντελούνται στον πλανήτη και οι οποίες δεν
αφήνουν ανεπηρέαστη την κυκλοφορία των αερίων μαζών στην Ευρώπη και στη
Μεσόγειο.

Οι μάζες που μεταφέρουν την άμμο στην Ελλάδα δεν ξεκινούν πάντα από την
Αφρική. Το ταξίδι τους αρχίζει από πολύ πιο μακριά, ακόμα και από την
αμερικανική ήπειρο. Διασχίζουν τον Ατλαντικό και προσεγγίζουν τις αφρικανικές
ακτές για να περάσουν πάνω από τη μεγάλη έρημο. Εκεί σηκώνουν τεράστιες
ποσότητες άμμου τις οποίες αρχίζουν να παρασέρνουν. Από την παρακολούθηση που
κάνουν οι σταθμοί του δικτύου, φαίνεται πως οι αέρινες μάζες ακολουθούν σε
γενικές γραμμές τρεις διαφορετικές τροχιές όταν πλησιάζουν την Ευρώπη.

Το πρώτο δρομολόγιο, που είναι και αυτό που αφορά άμεσα τη χώρα μας, ακολουθεί
μια πορεία πάνω από χώρες του αφρικανικού Βορρά, όπως είναι το Μαρόκο, η
Τυνησία, η Αλγερία. Μετά οι μάζες κατευθύνονται προς τη Σικελία και φθάνουν
στην Ελλάδα με πρώτο σταθμό το Ιόνιο Πέλαγος. Προχωρούν βορείως της
Πελοποννήσου, συναντούν την Αττική και συνεχίζουν να ανηφορίζουν προς
Μακεδονία και ακόμα πιο βόρεια στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Πολωνία την
Ουκρανία και τη Λευκορωσία.

Το δεύτερο δρομολόγιο ακολουθεί πορεία πάνω από την Ιταλία, την Κεντρική
Ευρώπη και φθάνει μέχρι τη Νορβηγία.

Το τρίτο δρομολόγιο, που από ό,τι φαίνεται ακολουθείται λιγότερο συχνά από τα
δύο προηγούμενα, περνά πάνω από την Πορτογαλία και φθάνει έως τη Σκωτία.