Η διπλωματία των όπλων

ΑΝ ο 19ος αιώνας γνώρισε τη «διπλωματία των κανονιοφόρων», ο 20ός (αλλά και
ο 21ος) είδε την άνθηση της «διπλωματίας των εξοπλισμών». Σύμφωνα με μια
εκδοχή, ήταν ο φρενήρης ρυθμός των αμερικανικών εξοπλιστικών προγραμμάτων επί
προεδρίας Ρόναλντ Ρήγκαν που οδήγησε σε χρεοκοπία τη Σοβιετική Ένωση. Αξίξει
να σημειωθεί ότι, στην περίπτωση των εξοπλισμών, αρκούν συχνά οι προθέσεις και
οι σχεδιασμοί.

Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που αμφισβήτησαν την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα
αλλά και την οικονομική βιωσιμότητα του «Πολέμου των Άστρων», ενός εξαιρετικά
φιλόδοξου αντι-πυραυλικού συστήματος που προωθούσε ο Λευκός Οίκος τα χρόνια
της δεκαετίας του ’80. Τελικά, το πρόγραμμα έμεινε στα χαρτιά, φαίνεται όμως
ότι έπαιξε ρόλο. Το Κρεμλίνο αντελήφθη ότι δεν μπορούσε να ακολουθήσει τους
Αμερικανούς στα άστρα και ο Μιχαήλ Γκορμπατσώφ επέλεξε την εξομάλυνση.

Διαπραγματευτικό χαρτί

Οι παρατηρήσεις αυτές δεν είναι άσχετες με το ελληνικό εξοπλιστικό πρόγραμμα
των 8 τρισ. δρχ. που εξήγγειλε η κυβέρνηση Σημίτη τα τελευταία χρόνια της
δεκαετίας του ’90. Ξάφνου δημιουργήθηκε μια (δυσανάλογη για τα μέτρα της
Ελλάδας) «πίτα εξοπλισμών», στην οποία όλοι ήθελαν μερίδιο. Ισπανοί και
Ισραηλινοί, Αμερικανοί και Ρώσοι (ή Ουκρανοί), Βρετανοί, Γερμανοί και Γάλλοι
διεκδικούν ένα μικρότερο ή μεγαλύτερο κομμάτι των ελληνικών εξοπλισμών.
Αποτέλεσμα; Η Αθήνα βρέθηκε με ένα διαπραγματευτικό χαρτί παραπάνω στις
διμερείς της σχέσεις με άλλες χώρες ­ ή και στα διεθνή fora. Η αγορά των τανκς
αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι
αρματομαχίες κινδυνεύουν να μείνουν στο περιβόητο «χρονοντούλαπο της ιστορίας»
και οι μεγάλες παραγγελίες σπανίζουν. Η ελληνική παραγγελία, σύμφωνα με το
Defence Daily International, είναι «μια από τις μεγαλύτερες στον διεθνή
ορίζοντα» και τη διεκδικούν όλοι οι ενδιαφερόμενοι. Σε ορισμένες περιπτώσεις,
όπως της βρετανικής Vickers που παράγει το Τσάλεντζερ 2, η εξασφάλιση της
παραγγελίας είναι υπόθεση επιβίωσης. Ασφαλώς, αυτό είναι κάτι που το Λονδίνο
το γνωρίζει. Το τανκ βρίσκεται μονίμως στην ατζέντα των συναντήσεων Σημίτη –
Μπλερ.

Σύμφωνα με ξένες διπλωματικές πηγές, η ελληνική πλευρά ουδέποτε διασυνδέει την
αγορά των τανκς (ή άλλων όπλων) με οφέλη σε άλλα διπλωματικά μέτωπα. «Δεν
είναι κάτι που ταιριάζει στο στυλ του κ. Σημίτη», λέγεται χαρακτηριστικά.
Ωστόσο, στο βάθος του μυαλού των συνομιλητών της Αθήνας υπάρχει πάντα το
γεγονός ότι «το θέμα της αγοράς είναι ανοιχτό». Εξ ου και οι ίδιες πηγές δεν
αρνούνται την υποψία ότι η αναβλητικότητα της Αθήνας στο θέμα της επιλογής του
άρματος μάχης δεν έχει μόνο να κάνει με θέματα αξιολόγησης, αλλά και με την
εύλογη απροθυμία της να εκχωρήσει ένα χρήσιμο τακτικό πλεονέκτημα. Άλλωστε, σε
αυτές τις περιπτώσεις, η παρέλκυση της διαδικασίας είναι πάντοτε υπέρ του
αγοραστή, αφού οι πωλητές «γλυκαίνουν» διαρκώς τις προσφορές τους.

Η επιλογή ενός άρματος συνδυάζει επιχειρησιακά, οικονομικά και πολιτικά
κριτήρια. Τα πρώτα είναι τα απλούστερα και έχουν να κάνουν με τη δοκιμή σε
εικονικό πεδίο μάχης. Η οικονομική αξιολόγηση όμως είναι πιο σύνθετη. Έχει να
κάνει με τις προσφορές των ξένων για συμπαραγωγές τμημάτων των αρμάτων ή
ανταλλακτικών με ελληνικές βιομηχανίες. Ακόμη πιο νεφελώδη είναι τα πολιτικά
κριτήρια, τα οποία όμως έχουν ιδιαίτερο βάρος. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, ικανός
χειριστής ισοζυγίων ισχύος, δεν δίστασε να μοιράσει την «αγορά του αιώνα», την
προμήθεια δηλαδή μαχητικών αεροσκαφών, μεταξύ Γάλλων και Αμερικανών. Μπορεί
κάποιοι να αμφισβητούσαν την αγορά δύο τύπων μαχητικών (Μιράζ και F-16) με
κριτήρια επιχειρησιακά, κόστους εκπαίδευσης των πιλότων ή συντήρησης των
αεροσκαφών, ωστόσο η πολιτική λογική ήταν οφθαλμοφανής. Αντιστοίχως, πολιτικές
είναι κυρίως οι αιτίες της αυτοπεποίθησης των Αμερικανών σε θέματα εξοπλισμών.
Εξ ου και οι δημόσιες παραινέσεις του (απερχομένου πλέον) Αμερικανού πρέσβη κ.
Νίκολας Μπερνς προς την ελληνική κυβέρνηση να επανεκτιμήσει το θέμα των
Eurofighters, αλλά και η σιγουριά των στελεχών της General Dynamics, που
καταγράφεται σε δημοσιεύματα ειδικών εντύπων, ότι μπορεί να κερδίσει την
παραγγελία των αρμάτων, έστω κι αν το Μ1Α2 Άμπραμς ήρθε δεύτερο, πίσω από το
γερμανικό Λέοπαρντ, στα δοκιμαστικά.

Η απόφαση για τα άρματα

Όσο παρατείνεται η διαδικασία της απόφασης για τα άρματα τόσο πιο ενδιαφέρον
αποκτά το ερώτημα πώς θα επηρεάσει τις τύχες της General Dynamics η αλλαγή
φρουράς στον Λευκό Οίκο. Η Αθήνα ενδιαφέρεται να δημιουργήσει ένα καλό επίπεδο
σχέσεων με τον κ. Τζορτζ Μπους και τους Ρεπουμπλικανούς (που διακρίνονται
παραδοσιακά από φιλότουρκες τάσεις). Σε αυτήν την κατεύθυνση εργάζεται ο κ.
Μπερνς, αλλά εντάσσονται και οι επισκέψεις Ελλήνων υπουργών (μεταξύ των οποίων
συμπεριλαμβάνεται και ο κ. Α. Τσοχατζόπουλος) στην Ουάσιγκτον τους επόμενους
μήνες. Θα συνδεθεί η δημιουργία καλού κλίματος μεταξύ Ουάσιγκτον και Αθήνας με
το ελληνικό εξοπλιστικό πρόγραμμα; Αξίζει να σημειωθεί ότι η νέα αμερικανική
κυβέρνηση ενδιαφέρεται για (και στηρίζεται από) τη λεγόμενη «παλιά οικονομία»
(άρα και την οπλική βιομηχανία) πολύ περισσότερο από την προκάτοχό της ­ αφού
ο κ. Κλίντον έκλινε περισσότερο προς το τρίγωνο Χόλιγουντ – Σίλικον Βάλεϊ –
Γουώλ Στρητ.

Πειστικά επιχειρήματα

Άραγε, το υπέρογκο κόστος του εξοπλιστικού προγράμματος, το οποίο επισημαίνει
ήδη το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, θα θέσει τέλος στο παζάρι της
«διπλωματίας των εξοπλισμών»; Όχι υποχρεωτικά. Ξένες διπλωματικές πηγές
εκτιμούν ότι η οικονομική πενία και το «σφίξιμο της ζώνης» προσφέρουν στην
κυβέρνηση Σημίτη ένα πειστικό επιχείρημα για να μεταθέσει τις αποφάσεις για
αργότερα, «άρα να παρατείνει ακόμη και επ’ αόριστον τη διαδικασία». Οι πωλητές
δεν έχουν πού αλλού να στραφούν. Ακόμη και η Τουρκία αντιμετωπίζει οικονομικά
προβλήματα που επηρεάζουν τα εξοπλιστικά της σχέδια. Ούτως ή άλλως, στην
παρούσα συγκυρία όλες οι χώρες επανεξετάζουν τα οικονομικά των ενόπλων
δυνάμεων και κάνουν περικοπές. Το ίδιο το αμερικανικό Πεντάγωνο με εντολή του
υπουργού Άμυνας Ντ. Ράμσφελντ «πάγωσε» 30 διαφορετικά προγράμματα για ανάπτυξη
όπλων, με στόχο εξοικονόμηση 3 δισ. δολαρίων ετησίως.