ΔΡΟΜΟΙ

4.000.000.000.000…

… δολάρια είναι πολλά λεφτά. Τόσα έχασαν οι Αμερικανοί επενδυτές στις
μετοχές υψηλής τεχνολογίας τους τελευταίους 12 μήνες. Η χρηματιστηριακή τρέλα
κυρίεψε μικρούς και μεγάλους, ακόμη και τη νοικοκυρά της διπλανής πόρτας, που
βούλιαξε στα χρέη έως το λαιμό, επειδή ένιωθε πιο πλούσια. Τώρα που οι μετοχές
της έγιναν «ταπετσαρία», έμεινε μόνο με τα χρέη. Η αμερικανική
χρηματοπιστωτική κρίση πηγαίνει χέρι χέρι με την ιαπωνική, που «έσκασε» πριν
από δέκα χρόνια. Ο Ιάπωνας υπουργός Οικονομικών Κιίτσι Μιγιαζάουα είπε ότι η
Ιαπωνία ίσως γίνει η πρώτη μεγάλη οικονομική δύναμη που θα υποχρεωθεί να
αναπροσαρμόσει το χρέος της. Ενός κακού μύρια έπονται.

Το κλίμα…

… δεν μοιάζει τόσο με τις ήπιες μεταπολεμικές υφέσεις, αλλά με τις σοβαρές
προπολεμικές κρίσεις, παρατηρεί εύστοχα ο απελθών υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ
Λάρι Σάμερς (νεοκεϋνσιανός). Η Αμερική και η Ιαπωνία έκαναν το μεγάλο λάθος,
γράφει η εφημερίδα «Observer»: επέτρεψαν στα χρηματιστήρια να
σφιχταγκαλιαστούν με το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αυτό ακριβώς έκανε τόσο
βίαιες τις κρίσεις των δύο προηγούμενων αιώνων, που συνοδεύονταν από
τραπεζικές και χρηματιστηριακές καταρρεύσεις. Και αυτό ακριβώς είχαν καταφέρει
να δαμάσουν τα τελευταία πενήντα χρόνια σοσιαλιστικές κυβερνήσεις: με
νομοθετικό έλεγχο και κρατική παρέμβαση στις τράπεζες σταθεροποίησαν το
χρηματοπιστωτικό σύστημα ενώ με το κράτος πρόνοιας περιόρισαν τους κινδύνους
για τους εργαζομένους και τους έδωσαν αγοραστική δύναμη που σταθεροποίησε τη
ζήτηση.

Τα «γκέμια»…

… όμως που συγκρατούσαν τις τρελές περιδινήσεις των χρηματιστηρίων και τον
ξέφρενο τραπεζικό δανεισμό κάποτε τα παράτησαν, όταν δεξιόστροφοι πολιτικοί
και θεωρητικοί, με την παρότρυνση του τραπεζοχρηματιστικού κεφαλαίου,
ανακάλυψαν την «απελευθέρωση των αγορών» και άρχισαν να ξηλώνουν όσα εμπόδια
έβρισκαν στο πέρασμά τους, φτάνοντας μέχρι το «New Deal» του Ρούζβελτ. Σήμερα
έχουμε «ελευθερίες» που μας ξαναγυρίζουν στον δέκατο ένατο αιώνα, στην εποχή
του «άγριου» καπιταλισμού. Η «νέα» οικονομία νοσεί από παλιές αρρώστιες. Ο
πυρετός που μεταδίδει στους επενδυτές τούς κάνει το ίδιο ανόητους,
κερδοσκόπους και μαζανθρώπους σαν τους επενδυτές που βούλιαξαν στην κρίση του
1929. Από το κέρδος, το εύκολο κέρδος, έχει γεννηθεί ένας νέος λαϊκισμός που
παρουσιάζει την κατοχή μετοχών και την κερδοσκοπία ως δημοκρατικές κατακτήσεις
­ ενώ οι σοσιαλιστικές πολιτικές, που ενστικτωδώς τείνουν να συγκρατούν και να
ρυθμίζουν τις χρηματοοικονομικές κινήσεις, καταδικάζονται ως αντιλαϊκές.

Οι «φούσκες»…

… είναι ωραίες να τις βλέπεις, αλλά όταν σκάνε κάνουν πολύ κρότο. Η Ιαπωνία
προειδοποιεί. Η κρίση είναι τόσο βαθιά, που κοντεύουν να αχρηστευτούν τα
παραδοσιακά όπλα, όπως ο περιορισμός της φορολογίας και η μείωση των επιτοκίων
­ αυτό ήταν άλλωστε χθες και το δίλημμα του Γκρίνσπαν. Αν η Ευρώπη γλιτώσει
από τα παρατράγουδα της κρίσης, λέει ο αρθρογράφος Γουίλ Χάτον στην
«Observer», θα είναι γιατί τα χρηματιστήριά της δεν ήταν ποτέ τόσο
σφιχταγκαλιασμένα με το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Και παρά τις επικρίσεις που
δέχεται από κάποιους αμερικανολιγούρηδες, διατηρεί μια νομοθετική δομή που
μπορεί να απορροφήσει τους χρηματοπιστωτικούς κραδασμούς. Αν ανοίξει ο ασκός
του Αιόλου, ελπίζουμε η Ευρώπη να είναι ένα απάνεμο λιμάνι.