Τούρκων κόσμος

Στο Τουρκμενιστάν. Μέλη του Συμβουλίου των Πρεσβυτέρων παρακολουθούν συνεδρίαση της Βουλής στο Ασγκαμπάτ

Το πρώτο που είδα μέσα από το ταξί που με έφερνε από το αεροδρόμιο στο κέντρο
της Πόλης, πριν από μερικές εβδομάδες, ήταν ένα πανό που έγραφε «1ο Συμπόσιο
Σύγχρονης Λογοτεχνίας του Τουρκικού Κόσμου», που διοργάνωνε ο Δήμος
Κωνσταντινούπολης.

Το ίδιο βράδυ είδα στην τηλεόραση τον πάντα σκυθρωπό αντιπρόεδρο της τουρκικής
κυβέρνησης και πρόεδρο του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης Ντεβλέτ Μπαχτσελί
μεταμφιεσμένο. Το βλέμμα του εξακολουθούσε να είναι παγερό, αλλά φορούσε άσπρο
γούνινο καλπάκι και κόκκινο μεταξωτό χιτώνα. Βρισκόταν στην πρώτη του επίσημη
επίσκεψη στο εξωτερικό, σε μια χώρα του «τουρκικού κόσμου», το Τουρκμενιστάν.

«Είμαστε ένα έθνος, δύο κράτη», έλεγε από τηλεοράσεως ο Μπαχτσελί στον
Τουρκμένο πρόεδρο Σαπαρμουράτ Νιγιάζοφ Τουρκμένμπασι. «Είσαι Τουρκμένος ή
όχι», τον ρώτησε εκείνος. «Είμαι γνήσιος Τουρκμένος», ήταν η απάντηση. «Τότε»,
του είπε ο Τουρκμένμπασι, «να σε πολιτογραφήσουμε και να σου δώσουμε
διαβατήριο». Δεύτερο ενσταντανέ: ο Μπαχτσελί δεν θέλησε να πιεί βότκα, «οι
πρόγονοί μας έπιναν», του είπε πειρακτικά ο Τουρκμένος πρόεδρος. Με αυτόν τον
τρόπο, μισοαστεία-μισοσοβαρά, περνούν πάντοτε το μήνυμά τους οι «τουρκικές
Δημοκρατίες» στην Τουρκία, που δεν κρύβει τη διάθεσή της να γίνει η «μεγάλη
αδελφή» τους. Εν ολίγοις, «εμείς έχουμε τη δική μας ταυτότητα, μάλιστα ο δικός
μας τουρκισμός είναι ο γνήσιος».

Πάνε, πάνω-κάτω, δέκα χρόνια από τότε που διαλύθηκε η Σοβιετική Ένωση και το
Αζερμπαϊτζάν, το Κιργιζιστάν, το Τουρκμενιστάν, το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν
και το Τατζικιστάν κήρυξαν την ανεξαρτησία τους. Ο Τουργκούτ Οζάλ,
πρωθυπουργός τότε, έθεσε ως έναν από τους κύριους στόχους τής πολιτικής του
την ανάπτυξη σχέσεων με τις «ομογενείς» χώρες της Κεντρικής Ασίας.
Παντουρκιστικά αισθήματα ξύπνησαν σε όλο σχεδόν το φάσμα της τουρκικής
πολιτικής σκηνής.

Η Τουρκία θα εξήγαγε στην περιοχή τη γνώση της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς
και της δημοκρατίας, θα συνέβαλλε στον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη και,
ακόμη περισσότερο, θα μεσολαβούσε στην ενσωμάτωση των νεαρών κρατών στη Δύση,
εμποδίζοντας την κυριαρχία του θρησκευτικού φονταμενταλισμού στην Κεντρική
Ασία. Ο όρος Ευρασία μπήκε για τα καλά στο πολιτικό λεξιλόγιο.

Η πραγματικότητα

Ντεβλέτ Μπαχτσελί. Ο πρόεδρος του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης

Πέρασαν δέκα χρόνια. Τα πράγματα δεν πήγαν τόσο καλά, οι θαυμαστές προοπτικές
δεν ευοδώθηκαν. Οι τουρκόφωνες Δημοκρατίες θέλησαν να οικοδομήσουν τη δική
τους εθνική ταυτότητα, τη δική τους ιστορία, τη δική τους μυθολογία και αυτό
δεν το έκαναν με συνείδηση «τουρκική» ή «παντουρκική», αλλά, αντίθετα, όσο
γίνεται πιο «ανεξάρτητα». Τις σχέσεις τους με τη Δύση προτίμησαν να τις
κατευθύνουν μόνες τους αντί με τη διαμεσολάβηση (με το αζημίωτο βεβαίως) της
Τουρκίας. Απέκτησαν εταίρους, που οι εξουσίες τους επέλεξαν βάσει των
οικονομικοπολιτικών συμφερόντων τους.

Όλες, εκτός από το Αζερμπαϊτζάν, διατηρούν σχέσεις με τη Ρωσία. Αλλά, ακόμη
και ο Αζέρος πρόεδρος Χαϊντάρ Αλίεφ διαχωρίζει τη θέση του στα θέματα
εξωτερικής πολιτικής. «Δεν είναι δυνατόν να γίνουμε πιο καθολικοί από τον
Πάπα», είπε στους δημοσιογράφους που τον ρώτησαν πρόσφατα γιατί δεν είναι πιο
εύγλωττος στο θέμα των ψηφισμάτων που αναγνωρίζουν τη Γενοκτονία των Αρμενίων.
«Δεν θα γίνει τίποτα, αν διοργανώσουμε διαμαρτυρία στο Μπακού και κάψουμε
σημαίες». Καμιά από τις Δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας δεν έχει αναγνωρίσει
την κατεχόμενη Κύπρο.

Διάφοροι σύλλογοι, ιδρύματα και οργανώσεις που κινούνται γύρω από το Κόμμα
Εθνικιστικής Κίνησης συνεχίζουν να έχουν στις χώρες αυτές επαφές με
αντιπολιτευτικές ομάδες που έχουν παντουρκικά ιδεώδη.

Στα «συμπόσια του τουρκικού κόσμου», που άρχισαν το 1993 και συνεχίζονται τα
τελευταία δύο χρόνια υπό την αιγίδα τού δογματικά τουρκιστή υπουργού Προεδρίας
αρμόδιου για θέματα Τούρκων του εξωτερικού Αμπντουλχαλούκ Τσάι (είναι
βουλευτής του Κόμματος Εθνικιστικής Κίνησης), φιλοξενούνται ως επί το πλείστον
μέλη αυτών των ομάδων.

Η γλώσσα

Και αφού οι πολιτικές και οικονομικές σχέσεις δεν κατάφεραν να μπουν σε καλό
δρόμο, η τελευταία ελπίδα να γίνει η Τουρκία κέντρο, πολικός αστέρας,
εγκέφαλος του «τουρκικού κόσμου» είναι η γλώσσα. Να γίνει η τουρκική γλώσσα η
«λίνγκουα φράνκα» των Δημοκρατιών της Κεντρικής Ασίας. Αυτός ο στόχος
υπογραμμίστηκε στο τριήμερο Συμπόσιο Σύγχρονης Λογοτεχνίας του Τουρκικού
Κόσμου.

Το τελικό ανακοινωθέν του Συμποσίου περιελάμβανε φιλόδοξους στόχους: την
ίδρυση μιας Ακαδημίας Γλώσσας και Λογοτεχνίας του Τουρκικού Κόσμου, τη
δημιουργία επιτροπής για τον καθορισμό των βιβλίων που θα μεταφραστούν, την
έκδοση ενός περιοδικού, τη διοργάνωση εκθέσεων βιβλίων, τη δημιουργία μιας
σελίδας στο Διαδίκτυο, την ανάγκη για τη δημιουργία ενός «κοινού αλφαβήτου»
για τη μεταγραφή κειμένων από γλώσσα σε γλώσσα, αλλά και την ανάγκη
εκπαίδευσης μεταφραστών. Το τελευταίο κυρίως, θα έλεγε κανείς, γιατί για την
ώρα στα συμπόσια αυτά η συνεννόηση μεταξύ των συνέδρων που μιλούν ιδιώματα του
τουρκικού γλωσσικού κορμού γίνεται μέσω διερμηνέων.