Δρόμοι

Ο Μαλαρμέ…

… δεν είχε απαραιτήτως δίκιο, όταν έλεγε πως «οι γλώσσες είναι
ατελείς, γιατί είναι πολλές». Γι’ αυτόν, το ιδεώδες θα ήταν μια ενιαία γλώσσα,
που θα μπορούσε να εκφράσει την πραγματικότητα σε όλη την καθαρότητά της και
να ξορκίσει την κατάρα της Βαβέλ. Σε αυτό το απόλυτο όνειρο, θα μπορούσε να
αντιτάξει κανείς τις αρετές της πολυφωνίας, το μπαρόκ της πολυγλωσσίας, των
ιδιωμάτων του κόσμου. Άραγε πειράζει που οι λέξεις σχεδόν ποτέ δεν
συνταιριάζουν απόλυτα μεταξύ τους; Πειράζει που κάθε τόσο τις νιώθουμε
φευγαλέες, ύποπτες, πάρα πολλές; Ας τις κάνουμε ακόμη περισσότερες, ας
καλλιεργήσουμε υβρίδια, ας πλάσουμε λέξεις χωρίς τελειωμό. Όμως, πώς, με τόσες
γλώσσες που πεθαίνουν χρόνο με το χρόνο;

Οι γλώσσες…

… που δεν πεθαίνουν ποτέ είναι οι φανταστικές. Πληθαίνουν επ’
άπειρον, απλώνονται, αναδιπλασιάζονται, απρόοπτες, ασυνήθιστες, σοβαρές ή
παράδοξες. Ο Πάολο Αλμπάνι και ο Μπερλινγκιέρο Μπουοναρότι τις καταγράφουν σε
ένα «Λεξικό των φανταστικών γλωσσών» (εκδ. Zanichelli). Ποιες είναι αυτές;
Όλες εκείνες οι γλώσσες που επινόησε ο άνθρωπος, είτε είναι αυτές η εσπεράντο
και η ίντο είτε οι γλώσσες των θεών, των εξωγήινων ή των μυθικών κατοίκων της
Ατλαντίδας. Πώς μιλούν οι εξωγήινοι; Πώς μιλούν οι επτά νάνοι; Πώς
συνεννοούνται μεταξύ τους οι άνθρωποι; Αναζητώντας απαντήσεις, ο κίνδυνος να
πιαστεί κανείς στην ομίχλη της σύγχυσης είναι μεγάλος. Τόσο το καλύτερο.

Οι εξωγήινοι…

… Τριόπτες, που ο Έντγκαρ Ράις Μπάροους τους έβαλε να κατοικούν στις
θερμές χώρες της Αφροδίτης, μιλούν μια γλώσσα που κάθε λέξη της μπορεί να
πάρει καμιά δεκαπενταριά διαφορετικές σημασίες, ανάλογα με την έκφραση του
προσώπου αυτών των γοητευτικών πλασμάτων με τα τρία μάτια. Έτσι, το «murra»
μπορεί να σημαίνει, ανάλογα με την περίσταση, «καλημέρα» ή «καλησπέρα», «ας
γίνουμε φίλοι», αλλά και «για πρόσεξε!», προειδοποίηση για καβγά. Για όσους
προτιμούν να μείνουν στη Γη, υπάρχουν γλώσσες που αποδίδονται σε χαμένους πια
λαούς ή σχεδόν αόρατους ­ όταν πρόκειται για μυστικές εταιρείες και σέκτες
χωρίς όνομα. Μια τέτοια γλώσσα ανακάλυψε το 1941 ο Τομάζο Λαντόλφι. Στη
λαντολφική, λοιπόν, τα ρήματα έχουν 1.200 κλίσεις! Περίπου σαν τη «βαβελική»,
που μιλάει ο μοναχός Σαλβατόρε στο «Όνομα του ρόδου», άλλα φαντασιακά
ιδιώματα, πιο σύγχρονα, ανακατεύουν ανερυθρίαστα όλες τις γλώσσες, όπως η
«mix»: «Ciao, que tal estas, my friend? Tres bien».

Η «έξοδος»…

… από αυτόν τον πάνσοφο και εύθυμο κυκεώνα είναι διαφορετική για τον
καθένα. Επειδή οι γλώσσες είναι πολλές, γεμάτες εξαιρέσεις, ανωμαλίες,
παρεκβάσεις από τους κανόνες, υπάρχουν πάντα εκείνοι που θέλουν να τις
επιδιορθώσουν, να τις «σιδερώσουν», να τις κάνουν καθαρές, παστρικές,
ομοιόμορφες, να τις παραδώσουν πιο ορθολογικές, πιο αποτελεσματικές. Αδίκως.
Γιατί όσο αυτοί προσπαθούν να απλοποιήσουν την κατάσταση τόσο μπερδεύονται
στον πολυγλωσσικό κυκεώνα. Το σχέδιο του ορθολογικού γεννάει νέες μορφές
ανορθολογικού. Τόσο το καλύτερο.