«Έκρηξη» μεταπτυχιακών σπουδών τα τελευταία χρόνια

Η εξέλιξη του τοπίου των μεταπτυχιακών σπουδών στην Ελλάδα τα λίγα τελευταία
χρόνια, είναι τέτοια που μιλάει από μόνη της: Το 1997, υπήρχαν στη χώρα 130
μεταπτυχιακά προγράμματα στα ΑΕΙ. Σήμερα έχουν σχεδόν διπλασιαστεί και
αγγίζουν τα 250, ξεπερνώντας τον αριθμό προπτυχιακών Τμημάτων που είναι 240.

Το 1994, οι μεταπτυχιακοί φοιτητές ήταν περίπου 4.500 στην Ελλάδα και
περισσότεροι στο εξωτερικό. Σήμερα έχουν τριπλασιαστεί και ξεπερνούν τους
15.000 μόνο στην Ελλάδα. Η αναλογία ενεργών προπτυχιακών προς τους
μεταπτυχιακούς φοιτητές στη χώρα είναι οκτώ προς ένας, ενώ υπολογίζεται πλέον
ότι σχεδόν τρεις στους δέκα πτυχιούχους ΑΕΙ κατά μέσο όρο θα συνεχίζουν σε
μεταπτυχιακές σπουδές.

«Αξιοσημείωτη είναι η προοδευτική ανάπτυξη των μεταπτυχιακών σπουδών που
απορροφούν το 29% των αποφοίτων, ενώ γίνονται όλο και περισσότερο
ανταγωνιστικές έναντι εκείνων του εξωτερικού», διαπίστωνε (ήδη από πέρυσι) ο
τότε πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών και νυν πρόεδρος του Παιδαγωγικού
Ινστιτούτου κ. Σταμ. Αλαχιώτης. Σε ορισμένες ειδικότητες μάλιστα, τα ποσοστά
των αποφοίτων που προχωρούν σε μεταπτυχιακές σπουδές είναι συντριπτικά.

Στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, για παράδειγμα, υπολογίστηκε ότι ποσοστό… 78% των
αποφοίτων του Τμήματος Βιολογίας και 60% των αποφοίτων του Τμήματος Επιστήμης
Υπολογιστών έχουν πραγματοποιήσει και μεταπτυχιακές σπουδές, ενώ στο
Δημοκρίτειο Θράκης το ίδιο συμβαίνει με το 45% των αποφοίτων των Πολυτεχνικών
του Σχολών.

Ένα θετικό στοιχείο είναι ότι η μεγάλη φυγή Ελλήνων πτυχιούχων στο εξωτερικό
για μεταπτυχιακά έχει σήμερα περιοριστεί, καθώς περισσότεροι από τους μισούς
κάνουν πια τα μεταπτυχιακά τους στην Ελλάδα.

Ταυτόχρονα όμως, τα 55 από τα περίπου 250 μεταπτυχιακά προγράμματα (22%)
προβλέπουν δίδακτρα που κυμαίνονται από 400.000 με 500.000 δρχ. έως 3 εκατ.
δραχμές, ανάλογα με το πρόγραμμα.

Η «έκρηξη» των μεταπτυχιακών σπουδών που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια λοιπόν
­ κυρίως με τη συνδρομή ευρωπαϊκών κονδυλίων για τα μεταπτυχιακά και την
έρευνα ύψους σχεδόν 33 δισ. δραχμών που αντλήθηκαν από το Κοινοτικό Πλαίσιο
Στήριξης ­ δημιούργησε σε σύντομο χρονικό διάστημα μια εντελώς νέα κατάσταση
στον χώρο της Τριτοβάθμιας, ή καλύτερα «Τεταρτοβάθμιας», πλέον, Εκπαίδευσης.

Και το φαινόμενο δεν είναι μόνον ελληνικό, αλλά αφορά ­ σε μικρότερο ή
μεγαλύτερο βαθμό ­ όλη την Ευρώπη.

Η Διακήρυξη της Μπολόνια

Για να ερμηνευτεί η αλλαγή, πρέπει κανείς να θυμάται ότι το 1999 στην ιταλική
πόλη Μπολόνια, οι υπουργοί Παιδείας 29 ευρωπαϊκών κρατών υπέγραψαν τη γνωστή
πλέον Διακήρυξη της Μπολόνιας ­ θέμα που σήμερα προκαλεί πολλές συζητήσεις
στους πανεπιστημιακούς κύκλους ­, συμφωνώντας ότι η ευρωπαϊκή Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση πρέπει να εναρμονιστεί για να είναι ανταγωνιστική, συγκρίσιμη
ανάμεσα στα κράτη-μέλη, και να οδηγεί σε καλύτερη επαγγελματική αποκατάσταση,
με τρόπο ώστε να προκύψουν 3 κύκλοι σπουδών: ο προπτυχιακός, που θα μπορεί να
έχει διάρκεια «τουλάχιστον 3 έτη» (το σημείο στο οποίο αντιδρούν έντονα τα
ελληνικά ­ και όχι μόνο ­ πανεπιστήμια) και ο μεταπτυχιακός με 2 κλάδους, το
μάστερ και το διδακτορικό, διάρκειας αντιστοίχως 2 και 3 ετών.

Το σχήμα ονομάστηκε ατύπως «3-5-8», από τη συνολική χρονική διάρκεια των
σπουδών. Οι απόφοιτοι του πρώτου κύκλου θα βγαίνουν έτσι σύντομα στην αγορά
εργασίας μόνο με τα απαραίτητα τυπικά προσόντα (και ό,τι αυτό συνεπάγεται για
το είδος δουλειάς και αμοιβής που θα βρίσκουν), ενώ οι απόφοιτοι των επόμενων
κύκλων θα αποκτούν, συχνά πληρώνοντας από την τσέπη τους το κόστος, τα
επιπλέον προσόντα της εξειδίκευσης. Κάτι που και προηγουμένως υπήρχε φυσικά,
αλλά δεν είχε αυτή την έκταση που προσέλαβε τα τελευταία χρόνια.

Σε όλη την Ευρώπη, από σήμερα ήδη αλλά ακόμα περισσότερο τα επόμενα χρόνια, η
καλή δουλειά αιχμής με την υψηλή αμοιβή θα συνεπάγεται στην πλειονότητα των
περιπτώσεων, και όχι σε ορισμένες όπως τώρα, την κατοχή ενός καλού
μεταπτυχιακού τίτλου. Συνήθως, βέβαια, τα «καλά» πράγματα κοστίζουν και ακριβά
σε αυτόν που τα επιθυμεί πριν αποδώσουν τους καρπούς τους.

Το θέμα της μεγάλης εξάπλωσης των μεταπτυχιακών σπουδών, είναι αυτή τη στιγμή
από αυτά που προκαλούν εντάσεις στον χώρο των πανεπιστημίων, αλλά και των
«ανωτατοποιημένων» πλέον ΤΕΙ, που ζητούν να τους δοθεί δυνατότητα να
οργανώνουν κι εκείνα αυτόνομες μεταπτυχιακές σπουδές ­ και όχι μόνο σε
συνεργασία με τα ΑΕΙ, όπως προβλέπεται. Επίσης, ένα νομοσχέδιο για την
οργάνωση όλου αυτού του νέου όγκου Τμημάτων βρίσκεται υπό σύνταξη στο
υπουργείο Παιδείας, το οποίο πιθανότατα θα αναζωπυρώσει την ένταση όταν
κατατεθεί.

Οι αντιδράσεις για το νέο θεσμικό πλαίσιο

Ένα νέο νομοσχέδιο για την οργάνωση και τον συντονισμό των μεταπτυχιακών
σπουδών στην Ελλάδα κυοφορείται μήνες τώρα στο υπουργείο Παιδείας. Το
νομοσχέδιο αυτό είναι ακόμα υπό συζήτηση με την πανεπιστημιακή κοινότητα, η
οποία αντιδρά σε ορισμένες από τις βασικές του διατάξεις, όπως αυτές είχαν
εμφανιστεί τουλάχιστον στον αρχικό του σχεδιασμό. Οι κυριότερες αντιδράσεις
αφορούν:

­ Το Ινστιτούτο Πανεπιστημιακής Έρευνας και Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΙΠΕΜΕΣ).
Πρόκειται για ένα νέο Ινστιτούτο, το οποίο θα έχει σκοπό τον σχεδιασμό, τον
συντονισμό και την αξιολόγηση μεταπτυχιακών και ερευνητικών προγραμμάτων και
θα λειτουργεί ως υπηρεσία του υπουργείου Παιδείας. Στη σύστασή του, όμως,
αντιδρούν οι φοιτητικές παρατάξεις και τα Πανεπιστήμια, καθώς θεωρούν ότι θα
εξελιχθεί σε ένα πολιτικά ελεγχόμενο «υπερόργανο». Αυτό, υποστηρίζουν,
αντιβαίνει στην αυτοδιοίκησή των ΑΕΙ.

­ Τα δίδακτρα. Οι φοιτητές αντιδρούν έντονα στα δίδακτρα, αλλά και αρκετά
Πανεπιστήμια θεωρούν ότι δεν πρέπει να υπάρχουν.

­ Τις ανάγκες της αγοράς. Πολλοί φοιτητές και ορισμένοι καθηγητές αντιδρούν
στη μεγάλη εξάπλωση των μεταπτυχιακών που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκά
κονδύλια (ΕΠΕΑΕΚ) και για έναν ακόμα λόγο. Στο προσχέδιο αναφέρεται ότι οι
μεταπτυχιακές σπουδές «δεν είναι δυνατόν να ακολουθήσουν τις τάσεις ανοικτής
πρόσβασης που χαρακτηρίζουν τις προπτυχιακές» και ότι «πρέπει να
ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες της επιστήμης, της κοινωνίας και της
αγοράς εργασίας». Θεωρούν, λοιπόν, ότι τα πτυχία τους υποβαθμίζονται και
απαξιώνονται και ότι τα ΑΕΙ οδηγούνται σε εξάρτηση από τις επιχειρήσεις.

Εξειδίκευση στην Ελλάδα ή το εξωτερικό;

ΗΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ, 28 ΕΤΩΝ

<

Μαρία Μεγάλου: «Νομίζω ότι θα ήταν χάσιμο χρόνου αν είχα μείνει στην Ελλάδα

Την απογοήτευσε το σύστημα εισαγωγής στα ελληνικά Πανεπιστήμια και αποφάσισε
να δοκιμάσει την τύχη της στο εξωτερικό. Άλλωστε, όπως λέει η 25χρονη Μαρία
Μεγάλου που σπούδασε για τρία χρόνια Ιατρική-Βιοχημεία στο Πανεπιστήμιο
Μπρουνέλ στο Δυτικό Λονδίνο και έκανε μάστερ για ένα χρόνο στη Φαρμακολογία
στο Κινγκς Κόλετζ Λάντον, «η συγκεκριμένη ειδικότητα δεν υπάρχει σε ελληνικό
Πανεπιστήμιο, ενώ στο εξωτερικό αποτελεί ήδη ειδικότητα αιχμής».

Σήμερα εργάζεται σε ιδιωτικό διαγνωστικό κέντρο, αφού «πέρασα και απ’ το
δημόσιο, αλλά στον ιδιωτικό τομέα υπάρχει μεγαλύτερη μισθολογική εξέλιξη και
περισσότερες ευκαιρίες, που βασίζονται στις ικανότητες του επιστήμονα». Το
μάστερ «με βοήθησε να αποκτήσω μια σφαιρικότερη γνώση του αντικειμένου και να
διευρύνω τις γνώσεις μου. Συνέβαλε όμως και στην άμεση επαγγελματική μου
αποκατάσταση».

Για την επιλογή της δεν μετάνιωσε, αντιθέτως, αισθάνεται δικαιωμένη. «Πιστεύω
ότι θα ήταν χάσιμο χρόνου αν είχα μείνει στην Ελλάδα. Ας μην ξεχνάμε ότι έχει
μεγάλη σημασία πότε θα βρεις δουλειά κι εγώ βρήκα αμέσως δουλειά»,
επισημαίνει, υπενθυμίζοντας ότι «αν είχα μείνει στην Αγγλία θα είχα βρει ακόμα
πιο γρήγορα δουλειά. Εκεί οι φοιτητές δεν τραβάνε τα χρόνια ώσπου να πάρουν
πτυχίο και θεωρείται απόλυτα φυσιολογικό να κάνεις μάστερ και να δουλεύεις».

«Πτυχία που θα αναγνωρίζονται σε όλη την Ευρώπη»

Γκι Χάουγκ, βασικός διαμορφωτής της Διακήρυξης της Μπολόνια και πρόεδρος της Ένωσης Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων

Ο πρόεδρος της Ένωσης Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων, ο βασικός διαμορφωτής της
Διακήρυξης της Μπολόνια, Γκι Χάουγκ, μιλάει στα «ΝΕΑ» για τις νέες συνθήκες
που διαμορώνονται στην Ευρώπη τόσο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση όσο και στην
αγορά εργασίας. «Πολλοί Ευρωπαίοι φοιτητές κάνουν πια μεταπτυχιακές σπουδές,
γιατί φοβούνται ότι με το πτυχίο οι πόρτες στην αγορά εργασίας θα είναι
κλειστές. Στη δεκαετία του ’60 το απολυτήριο του Λυκείου ήταν αρκετό. Όμως οι
σύγχρονες κοινωνίες ζητούν ολοένα και πιο μορφωμένους ανθρώπους. Αυτό σημαίνει
ότι το κλειδί για το μέλλον φαίνεται να είναι η ανοιχτή πρόσβαση για όλους στα
Πανεπιστήμια».

Τα μεταπτυχιακά δεν είναι η μοναδική λύση στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας.
«Δεν πιστεύω ότι υπάρχει ούτε μία χώρα, η οποία να είναι τόσο πλούσια που να
στηρίξει την είσοδο όλων των φοιτητών της σε μεταπτυχιακά προγράμματα. Τα
Πανεπιστήμια θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι οι απόφοιτοί τους δεν θα
γίνουν μόνο καθηγητές, γιατροί ή πολιτικοί μηχανικοί, όπως συνέβαινε στο
παρελθόν. Η πλειονότητα των πτυχιούχων θα δουλέψουν ως υπάλληλοι σε ιδιωτικές
εταιρείες και αυτό δεν μπορούν να το αγνοούν». Πανεπιστήμια και κυβερνήσεις
καλούνται να παρέχουν πτυχία που θα αναγνωρίζονται σε όλη την Ευρώπη. «Τα
πανεπιστημιακά ιδρύματα που θα συμμορφωθούν με αυτό, θα ακμάσουν. Αυτοί που θα
το παραβλέψουν θα υποφέρουν όχι μόνον οικονομικά, αλλά κυρίως όλο και
περισσότεροι φοιτητές τους θα αναζητούν εναλλακτικές μορφές εκπαίδευσης στο
εξωτερικό», τονίζει ο κ. Χάουγκ. Και συμπληρώνει ότι «είναι σχεδόν αδύνατον να
προβλέψει κανείς τι θα ζητήσει η αγορά εργασίας στα επόμενα χρόνια. Το γεγονός
αυτό θα πρέπει να απομακρύνει τα πανεπιστημιακά προπτυχιακά προγράμματα από
την υψηλή εξειδίκευση».