«Οι αλυσίδες της Βάρκιζας»

Ποια θα ήταν η τύχη της Αριστεράς αν δεν υπέγραφε τη Συμφωνία της Βάρκιζας,
τον Φεβρουάριο του ’45;

Το ερώτημα έχει ενδιαφέρον, αν και η ιστορία καταγράφηκε και τίποτα ­ από
«τα τότε» ­ δεν μπορεί πλέον να αλλάξει.

Ωστόσο, όποτε ένας κορυφαίος της Αριστεράς ­ όπως η Μαρία Καραγιώργη ­
καταπιάνεται με το θέμα, δεν κρύβει τον πόνο του, ίδιος και απαράλλαχτος, όπως
καταγράφηκε στον κινηματογραφικό φακό, με τον πόνο των ανταρτών του ΕΛΑΣ όταν
παρέδιδαν τα όπλα τους, μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.

Η Μαρία Καραγιώργη, βουλευτής της ΕΔΑ το ’63 και το ’64, μία ηρωίδα της
Αριστεράς, που τα έβαλε δεκάδες φορές με το «κράτος της Δεξιάς» αλλά και με
ορισμένους στο κόμμα της, όταν αισθάνθηκε ότι αδικούν, όχι απλά την ίδια, αλλά
και αυτή την «υπόθεση του σοσιαλισμού», είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική.

Στο νέο της βιβλίο, «Από μία σπίθα ξεκίνησε…», που θα κυκλοφορήσει από
τις Εκδόσεις Προσκήνιο – Άγγελος Σιδεράτος, είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική για
όσα διαδραματίσθηκαν τη δεκαετία του ’40.

Σύντροφος τη δύσκολη εκείνη εποχή με τον μεγάλο δημοσιογράφο της Αριστεράς
και του ΚΚΕ Κώστα Καραγιώργη, η Μαρία Αγριγιαννάκη (το πατρικό της)
περιγράφει, κρίνει και επικρίνει.

Εκείνο που εντυπωσιάζει περισσότερο από το γραπτό της, είναι το πάθος της
για έναν κόσμο διαφορετικό. Δεν μπορεί ­ πιστεύει ­ να ‘μαστε άνθρωποι και να
μην παλεύουμε για μια δίκαιη κοινωνία με πανανθρώπινα ιδανικά.

<

Υπάρχει ευτυχία. Η Μαρία, ο Κώστας και ο μικρός Αλέξης Καραγιώργης πριν οι φλόγες του εμφυλίου και της εσωκομματικής διαπάλης τους περικυκλώσουν

Στάλθηκε η αντιπροσωπεία που είχαν ζητήσει οι εγγλέζοι, έγινε η συνάντηση στη
Βάρκιζα με τον αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό και την τυπική ελληνική κυβέρνηση με
επικεφαλής τα αφεντικά τους τούς εγγλέζους και το κείμενο της συμφωνίας ήρθε
στα Τρίκαλα για έγκριση και υπογραφή. Κι έγινε πάλι χαλασμός. Κι έγιναν πάλι
οι ίδιες μάχες που είχαν γίνει στην Κεντρική Επιτροπή τον Ιούλιο για τον
Λίβανο. Απαράδεκτοι οι όροι. Μας δένουν χειροπόδαρα. Πάει περίπατο η
Απελευθέρωση, πάνε οι κατακτήσεις, πάνε τα με αίμα αποχτημένα δικαιώματα. Όλος
ο κόσμος που πολέμησε τον κατακτητή, θα έμπαινε κάτω από το μαχαίρι των νέων
κατακτητών (είναι γνωστοί οι φοβεροί όροι της συμφωνίας της Βάρκιζας, δε θέλω
να τα γράψω, δεν μπορώ!). Δεν έπρεπε να υπογράψει η Κεντρική Επιτροπή, έπρεπε
να επιστρέψουμε το κείμενο της συμφωνίας και να ζητήσουμε ­ τουλάχιστον το
μίνιμουμ ­ να εξασφαλίσουμε τον κόσμο μας από τους διωγμούς, που ήμασταν
βέβαιοι ότι θα ακολουθήσουν. Δόθηκε μάχη πάλι από τους ίδιους, Ζεύγο, Καίτη
Ζεύγου, Καραγιώργη, Χατζή και μερικούς ακόμα που δε θυμάμαι.

Η οργή είχε ξεχειλίσει. Και η ηλιθιότητα κι αυτή είχε ξεχειλίσει. Είχαμε
στρατό συντεταγμένο κι είχαμε το λαό μαζί μας, οι εγγλέζοι ήταν σε πάρα πολύ
στριμωγμένη κατάσταση κι επείγονταν πάση θυσία να υπογράψουν, ελληνικός
στρατός δεν υπήρχε. Όλοι αυτοί που ήρθαν από τη Μέση Ανατολή ήταν οι
πραιτωριανοί, οι οποίοι κάθε άλλο παρά ενδιαφέρονταν να πολεμήσουν. Τι θα
κάνανε; Πόσο θα κρατούσαν ακόμα; Οι εγγλέζοι δεν μπορούσαν να κάνουν μια
καινούργια μάχη. Ύστερα, ο ΕΛΑΣ ήθελε να πολεμήσει, δεν ήθελε να παραδώσει τα
όπλα που είχε πάρει πολεμώντας. Πώς θα τα έδινε πίσω; Είναι γνωστές οι σκηνές
της παράδοσης των όπλων. Δεν είναι ανάγκη να μιλήσω εγώ. Έχουν αποτυπωθεί και
σε φιλμ. Ο καθένας βλέπει, αν αυτός ο κόσμος ήθελε να παραδώσει τα όπλα και αν
ήθελε να ξανασκλαβωθεί.

Βάρναλης, Καραγιώργης. Ένας ποιητής και ένας δημοσιογράφος με τους συντρόφους τους σε «καλές στιγμές»του αγώνα

Αυτό που έλεγε δηλαδή ο λαός με ένα στόμα “όχι άλλη κατοχή!”, το ένοιωθε και
το εννοούσε. Οι όροι μπορούσαν να βελτιωθούν, τουλάχιστον με γενική αμνηστία,
ώστε, αν μη τι άλλο, μετά δε θα μπορούσαν να βρουν αυτό το πάτημα για να
αρχίσουν τη σφαγή. Χαρακτήρισαν όλους τους αριστερούς αντάρτες ως φυσικούς
αυτουργούς και τα κατοπινά είναι γνωστά.

Όμως, η Κεντρική Επιτροπή και το Πολιτικό Γραφείο, δε θέλησαν να γυρίσουν πίσω
τη συμφωνία και να προχωρήσουν σε αίτημα αναθεώρησης έστω ορισμένων όρων. Εγώ
νομίζω ότι υπέγραψαν γιατί περίμεναν πάλι από “επάνω”, από τους σοβιετικούς,
το φως. Πάλι είχαν στείλει ανθρώπους και περιμένανε. Φυσικά απάντηση δεν
ερχόταν. Κι όπως ήταν πάντα εξαρτημένοι για το τι θα κάνουν, και τη μία φορά
γίνονταν υπερεπαναστάτες και “θα δώσουμε τη μάχη μέχρι τέλους”, την άλλη
γίνονταν υπερσυμβιβαστικοί. Είχα ακούσει με τα αυτιά μου στη Νεράιδα το ’43
τον Σιάντο να λέει “δεν πρόκειται να παραδοθούμε στους εγγλέζους, θα
αντισταθούμε. Στο τέλος θα χτυπηθούμε με τους εγγλέζους, αν θελήσουν να
ξανααποχτήσουν τα παλιά τους προνόμια”. Το καλοκαίρι του ’43 τον είχα ακούσει
να λέει αυτά τα λόγια. Αργότερα, ο ίδιος ο Σιάντος υπέγραφε την παράδοση! (Το
έχω ξαναγράψει πιο πάνω, αλλά δεν πειράζει. Πονάει τόσο!).

Μου έλεγε η γυναίκα του Σιάντου, με την οποία ήμασταν πάρα πολύ δεμένες
συναισθηματικά γιατί είχαμε κάνει μαζί. Ασφάλεια, δίκη, φυλακή, απομόνωση,
εξορία στην Κίμωλο. Με αποκαλούσε μάλιστα “ψυχοκόρη της”. Αυτή ήταν πάρα πολύ
πεπειραμένη, παλιά κομμουνίστρια, και παρακολουθούσε όλες τις συζητήσεις.
Μόλις ο Σιάντος προέβαλε ένα βέτο στον Ιωαννίδη, γιατί οι δυο τους
κουβεντιάζανε ιδιαιτέρως, αποφάσιζαν και ύστερα εισηγούνταν στο Πολιτικό
Γραφείο και την Κεντρική Επιτροπή. Τυπικά γραμματέας ήταν ο Σιάντος, αλλά
ουσιαστικά ήταν ο Ιωαννίδης».