Στο… μικροσκόπιο ο νέος νόμος

1. Αναγκαιότητα ή μη του νέου νόμου

Το οργανωμένο έγκλημα, η ιδιότυπη αυτή εγκληματικότητα παρουσιάζει πράγματι
στον τόπο μας την τελευταία εικοσαετία μια ανησυχητική ανάπτυξη, αλλά σε καμία
περίσταση δεν έχει μεταμορφωθεί σε ένα παραλυτικό κοινωνικό φαινόμενο που
εμποδίζει τη λειτουργία του ελληνικού κράτους.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα ήμουν εντελώς αντίθετος στη μηχανιστική μεταφορά των
μοντέλων που ακολούθησαν άλλες χώρες, με άλλα ιστορικά δεδομένα, όπως η Ιταλία
λ.χ., που ταλανίζεται από τη δράση της μαφίας. Επομένως, δεν χρειαζόμαστε ένα
ειδικό θεσμικό πλαίσιο γι’ αυτό το ζήτημα.

2. Υποχρεωτική εξέταση DNA

Η υποχρεωτική υποβολή του υπόπτου σε εξέταση DNA είναι προβληματική. Γιατί;
Γιατί εναντίον του υπόπτου υπάρχουν συνήθως μηδαμινές ενδείξεις ενοχής. Πώς θα
διαπιστωθεί λοιπόν σ’ αυτό το πρώιμο διαδικαστικό στάδιο ότι υφίστανται
εναντίον του βάσιμες (;) υπόνοιες; Μπορεί η σχετική κρίση να είναι
προσχηματική ή αυθαίρετη για να ενεργοποιηθεί απλώς το επίμαχο μέτρο. Εξάλλου
ύποπτος μπορεί να είναι κι εκείνος που διαβάζει την εφημερίδα του σε μια
καφετέρια, όταν στην τελευταία διαπράττεται ένα κακούργημα. Θα εξαναγκαστεί κι
αυτός σε εξέταση DNA; Κανείς επιπλέον δεν μπορεί να μας διαβεβαιώσει ότι οι
«γενετικές αναγνώσεις» θα καταστρέφονται και δεν θα κυκλοφορούν ανεξέλεγκτα
στην αγορά. (Άλλωστε το νομοσχέδιο αφήνει μια εξαίρεση για την μη καταστροφή
του DNA, που μπορεί να μεταβληθεί σε κανόνα). Επομένως μόνον με τη συναίνεση
του υπόπτου μπορεί να γίνεται η εξέταση.

3. «Ανακριτική διείσδυση» αστυνομικών σε εγκληματικές οργανώσεις

Ο πιο μεγάλος δικαιοπολιτικός κίνδυνος που παράγεται από τη γενικευμένη
θεσμική αναγνώριση αυτού του μέσου είναι ο εξής: Η δράση, δηλαδή, των
πληροφοριοδοτών να περιορίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ομάδες πλασματικά (ή
συνήθως) υπόπτων ή επικινδύνων, όπως το τελευταίο μέγεθος θα
αποκρυπτογραφείται κάθε φορά από την κυρίαρχη πολιτική εξουσία. Έτσι, στη
Γερμανία παρατηρήθηκε χρησιμοποίηση «μυστικών» (verdeckte Ermttler) σε
ανεπιθύμητες πολιτικές οργανώσεις. Επιπλέον, μ’ αυτό το μέσο συγχέεται για
πρώτη φορά μεταπολεμικά το μοντέλο της δράσης μιας αστυνομικής αρχής με το
μοντέλο της δράσης μιας ανεξέλεγκτης θεσμικά μυστικής υπηρεσίας. Κανείς δεν
μπορεί να εγγυηθεί αποτελεσματικά ­ ούτε τα δικαστικά βουλεύματα που θα
παρέχουν τη σχετική άδεια ­ ότι δεν θα υπάρχουν ανεξέλεγκτα πεδία ή στεγανά.

4. Ηλεκτρονική παρακολούθηση υπόπτων

Οι ηλεκτρονικές παρακολουθήσεις θα εντείνουν αυτό το κλίμα. Η ελάχιστη
θεσμική εγγύηση που πρέπει να υπάρχει για την ενεργοποίηση αυτού του μέσου (αν
το αποδεχθεί κανείς) είναι η ύπαρξη πραγματικών γεγονότων που θεμελιώνουν
υπόνοιες ενοχής για συγκεκριμένο έγκλημα και η επιβεβαίωση ­ σε κάθε περίπτωση
κι όχι με τους περιορισμούς του νομοσχεδίου ­ της κατάθεσης του προβοκάτορα
και από άλλα αποδεικτικά στοιχεία.

5. Δίκες χωρίς ενόρκους

Το νομοσχέδιο αναθέτει την εκδίκαση σε τακτικούς δικαστές.

Όμως ο διορισμός της διοίκησης της Δικαιοσύνης από το Υπουργικό Συμβούλιο
αναπτύσσει εξαρτησιακές λογικές σε όλες της τις βαθμίδες που δεν αποτελούν το
καλύτερο θεσμικό εχέγγυο για τον εξοβελισμό των εξωγενών πιέσεων.

6. Κίνδυνος καταστρατήγησης των νέων διατάξεων

Ο μεγάλος Γερμανός φιλόσοφος J. Habermas είχε μιλήσει για το ιδανικό του
συνταγματικού πατριωτισμού. Δηλαδή, να συμβιώνουμε με τους συνανθρώπους μας
τηρώντας τις θεμελιακές αξίες του Συντάγματος. Βρίσκονται, άραγε, οι παραπάνω
ρυθμίσεις σ’ αυτό τον προσανατολισμό; Επιπλέον, μήπως βαδίζουμε τελικά σ’ ένα
αυταρχικό ευρωπαϊκό γίγνεσθαι;

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητή της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης