Σφίγγει το ζωνάρι

Το παζάρι. Η ζωή φαίνεται να κυλάει ομαλά στη διάσημη αιγυπτιακή αγορά της Κωνσταντινούπολης, όπου μπαχαρικά και άλλα προϊόντα βάζουν σε πειρασμό τους αγοραστές

Μονάχα η τιμή των κουλουριών δεν άλλαξε μέσα στην εβδομάδα που μας πέρασε, εδώ
στην Πόλη. 150 λίρες (κάπου 80 δραχμές) έκανε το κουλούρι και σήμερα το πρωί.
Προχθές, όμως, γύρισα όλο το Πέραν, για να βρω τσιγάρα. Ώσπου, ένας περιπτεράς
με έντονη ποντιακή προφορά, κοντά στην καθολική εκκλησία του Σαν Αντόνιο, μου
είπε πως έχει. «Δώστε μου πέντε πακέτα» του είπα και γέλασε. «Όχι, κοπέλα μου,
ένα θα πάρεις, για να πάρουν όλοι. Δεν βλέπεις που τα έχουν κρύψει, μυρίστηκαν
την αύξηση». Πράγματι, μόλις ανακοινώθηκε η αύξηση, σταμάτησε η «έλλειψη». Ένα
εκατομμύριο λίρες (κάπου 320 δραχμές) κάνουν τώρα τα τσιγάρα με φίλτρο και
νομίζω πως είναι το πιο φτηνό πράγμα στην Τουρκία. Καθετί άλλο ­ φαγητό,
ρουχισμός, κ.λπ. ­ είναι σε τιμές συγκρίσιμες με τις ελληνικές. Ο κατώτατος
μισθός στο Δημόσιο είναι 300 δολάρια και ένας μέσος μισθός ιδιωτικού υπαλλήλου
κάπου 500.

Η φίλη μου η Ναντιρέ, μου έλεγε πως η παραδουλεύτρα της, η Ραμπιά, αγόρασε
πέρυσι σπίτι και αυτοκίνητο, «με τα λεφτά που κέρδισαν παίζοντας στο
χρηματιστήριο». Τι ψηφίζει; την ρώτησα. Στις προηγούμενες εκλογές είχε ψηφίσει
Γιλμάζ, τώρα, ο άντρας της, της είπε πως στις επόμενες θα το σκεφτούν πολύ.

Ο αρχαιολόγος στο διπλανό διαμέρισμα με τη Γερμανίδα σύζυγο, που με κάλεσαν
προχθές για καφέ και προσπάθησα να δω τι σκέφτεται για την κατάσταση, ήταν
άνετος: «Κρίση; Μα δεν έχουμε περάσει περίοδο χωρίς κρίση. Πρέπει να μάθουμε
να απλώνουμε τα πόδια μας ανάλογα με το πάπλωμά μας», είπε. Ιδιότυπος
Κεμαλισμός αυτός, σκέφτηκα και άλλαξα κουβέντα.

Το ποσοστό παραμένει σχεδόν αναλλοίωτο στις στατιστικές των τελευταίων είκοσι
ετών του Κρατικού Ινστιτούτου Στατιστικής (DIE) της Τουρκίας: το εισόδημα του
1% των πλουσίων της Τουρκίας ισούται με το σύνολο του εισοδήματος του 45% των
επιτηδευματιών, εμπόρων και εργαζομένων της χώρας αυτής.

Τα μέτρα

Η λίρα. Η «βουτιά» του εθνικού νομίσματος της Τουρκίας δεσμεύει τους καταναλωτές

Τα πρώτα μέτρα που ελήφθησαν στην εντελώς πρόσφατη κρίση, ήταν αυτά που
παίρνονται σε κάθε κρίση, δηλαδή, πάγωμα των επενδύσεων, μείωση του ρυθμού
παραγωγής στις βιομηχανίες, σμίκρυνση του κύκλου εργασιών στο εμπόριο και τις
υπηρεσίες, με «φυσιολογικό» επακόλουθο τις απολύσεις προσωπικού και φούντωμα
της ανεργίας.

51.112 εταιρείες, ανώνυμες, περιορισμένης ευθύνης, ομώνυμες και προσωπικές,
έκλεισαν στην Τουρκία σε διάστημα τριών ετών (1997-2000) κηρύσσοντας πτώχευση,
σύμφωνα με τα στοιχεία που κατέθεσε στην τουρκική Εθνοσυνέλευση ο υπουργός
Βιομηχανίας και Εμπορίου της Τουρκίας Αχμέτ Κενάν Τανρίκουλου.

«Περισσότερη φτώχεια και ακόμη μεγαλύτερη ανεργία, θα είναι οι συνέπειες αυτής
της κρίσης», μας είπε ο οικονομολόγος Μουσταφά Σονμέζ, διευθυντής του μηνιαίου
περιοδικού «Φόρουμ», οργάνου της Ένωσης Εμπορικών Επιμελητηρίων της Τουρκίας.
Είναι πολύ δύσκολο να μάθει κανείς το ποσοστό ανεργίας στην Τουρκία. Επισήμως,
αυτό ανέρχεται στο 5% του ασφαλισμένου εργατικού δυναμικού. Πόσοι όμως στην
Τουρκία είναι ασφαλισμένοι; Ανεπίσημα, σύμφωνα με τον Σονμέζ, ο αριθμός φθάνει
σε έναν στρατό ανέργων 10-12 εκατομμυρίων ανθρώπων.

Ο νέος υπερυπουργός, αρμόδιος για θέματα οικονομίας, Κεμάλ Ντερβίς, αναχώρησε
την Τετάρτη (7/3) για την Ουάσιγκτον, όπου θα συναντηθεί με τον Αμερικανό
υπουργό Οικονομικών Πολ Ονίλ και αρμόδιους του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.
Πριν αναχωρήσει από το αεροδρόμιο της Άγκυρας, ανακοίνωσε στους δημοσιογράφους
ότι «η Τουρκία θα έχει στο εξής Εθνικό Πρόγραμμα Οικονομίας» και ζήτησε από
τον τουρκικό λαό «κατανόηση για το περαιτέρω σφίξιμο του ζωναριού»,
υποσχόμενος ότι «θα έχουμε βρει λύση ώς τις αρχές του καλοκαιριού».

Η Τουρκία είναι ένατη στην κατάταξη των πιο χρεωμένων χωρών του κόσμου,
σύμφωνα με τη σχετική Έκθεση της Διεθνούς Τράπεζας. Το εξωτερικό της χρέος
ανέρχεται σήμερα σε 110 δισεκατομμύρια δολάρια

Δεν έγινε γνωστό πού θα στηρίζεται το «εθνικό πρόγραμμα οικονομίας», το οποίο
ανήγγειλε ο Κεμάλ Ντερβίς. Τα τρία σκέλη στα οποία στηριζόταν το ­ αποτυχημένο
­ σταθεροποιητικό πρόγραμμα που είχε συμφωνήσει η Τουρκία με το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο τον περασμένο Δεκέμβριο ήταν: η σταθερή τιμή συναλλάγματος,
η μείωση του πληθωρισμού και οι ιδιωτικοποιήσεις.

Ο πληθωρισμός

Ο έλεγχος της τιμής του συναλλάγματος θα παρείχε στους επενδυτές και τους
πολίτες «κλίμα εμπιστοσύνης» σχετικά με τη μείωση του πληθωρισμού. Η μείωση
του πληθωρισμού που επετεύχθη (39%), όμως, απείχε από την προσδοκώμενη (25%).
Προέκυψε, έτσι, άνοιγμα της ψαλίδας ανάμεσα στην τιμή συναλλάγματος και τον
πληθωρισμό, πράγμα που ανάγκασε την κυβέρνηση να άρει το έλεγχο της τιμής του
συναλλάγματος, με αποτέλεσμα το δολάριο να εκτιναχθεί σε μια νύχτα από 680
λίρες Τουρκίας σε 1.100 (σήμερα έχει «σταθεροποιηθεί» στις 850 περίπου). Το
τρίτο σκέλος, από την άλλη πλευρά, οι ιδιωτικοποιήσεις, από τις οποίες θα
εισπράττονταν μεγάλα ποσά, δεν μπόρεσαν να γίνουν.

Παρά την μακρά αργία της Εορτής των Θυσιών, όλη αυτή την εβδομάδα η οικονομική
κρίση αντικατοπτρίζεται ήδη, κυριολεκτικά ανεξέλεγκτα, σε όλα τα αγαθά και τις
υπηρεσίες, ενώ όλοι, οικονομικοί κύκλοι και απλός λαός, περιμένουν με συστολή
και περιέργεια τις ημέρες «μετά το μπαϊράμι».