«Λαχείο» τα… πυρηνικά απόβλητα

<

Μουσλίμοβο, Ρωσία. Ο Νικολάι Γκιντένκο είναι ένας από τους τελευταίους
“εξολοθρευτές”. Απέσπασε τον τίτλο του ως κληρωτός του Κόκκινου Στρατού κατά
τη δεκαετία του 1950, όταν έχτιζε ένα φράγμα στον ποταμό Τέτσα και βύθιζε τα
πόδια του ως τα γόνατα στο νερό. Αυτό που δεν γνώριζε ο Γκιντένκο τότε ήταν
ότι ο ποταμός Τέτσα χρησίμευε ως χώρος απόρριψης πυρηνικών αποβλήτων ­ ένας
ποταμός ραδιενέργειας, μολυσμένος από τις μυστικές πυρηνικές εγκαταστάσεις που
βρίσκονταν στην ίδια περιοχή. Σήμερα ο Γκιντένκο παίρνει 200 ρούβλια τον μήνα
­ κάτι παραπάνω από 2.500 δραχμές ­ ως αποζημίωση για τη ραδιενέργεια στην
οποία εξετέθη. Στο χωριό του, των 4.500 κατοίκων, ο κόσμος αργοπεθαίνει και
από τα έξι κοιμητήρια που διαθέτει, τα πέντε είναι ήδη πλήρη. Γεγονός που
καθιστά ακόμη περισσότερο προκλητική την απάντησή του, το χωρίς δισταγμό
“ναι”, όταν τον ρωτούν, αν συμφωνεί με το τελευταίο οικονομικό σχέδιο των
Ρώσων ηγετών: τη δημιουργία ενός καταφυγίου για τα πυρηνικά κατάλοιπα του
κόσμου.

Ανοίγουν τις πόρτες

Σε αντάλλαγμα για το “λαχείο” των 21 δισεκατομμυρίων δολαρίων ­ όπως εκτιμά η
κυβέρνηση ­ οι Ρώσοι σκοπεύουν να ανοίξουν τις πόρτες τους για αποθήκευση και
πιθανή κατεργασία σε 20.000 τόνους εξαντλημένα καύσιμα από ξένους πυρηνικούς
αντιδραστήρες. Κάποια ποσότητα ενδεχομένως να καταλήξει στην πίσω αυλή του
Γκιντένκο.

Δέκα χρόνια δημοκρατίας στη Ρωσία και σε εθνικό επίπεδο η πρόταση αυτή
προκάλεσε τη μεγαλύτερη οργανωμένη αντίδραση από την πλευρά του αγροτικού
πληθυσμού. Όμως εδώ, περίπου 1.000 μίλια ανατολικά της Μόσχας, σε αυτήν την
περιοχή των Ουραλίων, την οποία περιβαλλοντολόγοι αποκαλούν “την πλέον
μολυσμένη περιοχή της Γης”, με ραδιενεργά απόβλητα που ισοδυναμούν με
περισσότερα από 20 Τσερνομπίλ, οι τοπικοί ηγέτες μάχονται σθεναρά για να
εξασφαλίσουν το αντίτιμο της προσφερόμενης συναλλαγής. “Είμαι υπέρ της
εισαγωγής πυρηνικών αποβλήτων” δήλωσε ο Γκιντένκο την περασμένη εβδομάδα στο
ξύλινο σπίτι του, με τη θερμοκρασία έξω να φτάνει τους 20 βαθμούς υπό το
μηδέν. “Θα ακολουθήσει η κατάλληλη επεξεργασία και θα εξελιχθούν σε καύσιμα,
πιο φθηνά για τον πληθυσμό. Ισχυρίζονται ότι το ηλεκτρικό θα παρέχεται
δωρεάν”.

Δεν είναι ο μόνος που ονειρεύεται τις θετικές απολαβές της εισαγωγής των ξένων
πυρηνικών αποβλήτων. Με προφανή την υποστήριξη του προέδρου Πούτιν στο σχέδιο
αυτό, η Δούμα το ενέκρινε αρχικά τον περασμένο Δεκέμβριο. Παρά την αντίδραση
του λαού, που σε ποσοστό μεγαλύτερο του 90% αντιτίθεται στην πρόταση,
περισσότεροι από το 90% των βουλευτών ψήφισαν υπέρ. “Έχουν το σήμα του
δολαρίου στα μάτια τους”, υποστηρίζει η Ναταλία Μιρόνοβα, μέλος οικολογικής
οργάνωσης. Για τους επικριτές του προτεινόμενου σχεδίου, ο αγώνας αυτός είναι
ζήτημα ηθικής για μια χώρα, οι ηγέτες της οποίας είναι τόσο κυνικοί που θα
υποθήκευαν την υγεία των κατοίκων της για μερικά ζεστά μετρητά.

Σχεδόν 60 χρόνια από την έναρξη της ατομικής εποχής, η Ρωσία έχει βρεθεί με
τεράστιο απόθεμα σε πυρηνικά απόβλητα από τους δικούς της πυρηνικούς
αντιδραστήρες και πενιχρά κεφάλαια για τη διαχείρισή τους. Ακόμη και δίχως τα
εισαγόμενα απόβλητα, ο παρών χώρος αποθήκευσης κοντά στο Κράσνογιαρσκ σε λίγα
χρόνια θα είναι πλήρης.

Επικερδές εγχείρημα

“Το πρόβλημά μας είναι η έλλειψη χρημάτων” δήλωσε ο Νικολάι Πονομάρεφ-Στεπνόι,
αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Κουρτσατόφ, που είναι η κύρια κρατική
μονάδα ερευνητικής για τα πυρηνικά λίγο έξω από τη Μόσχα. Η λήψη εξαντλημένου
καυσίμου από το εξωτερικό είναι ο μόνος κατανοητός εμπορικά τρόπος για να
συνεχίσουμε πρόσθεσε και τόνισε: “…αν ανταποκριθούμε γρήγορα, θα κερδίσουμε
τόσα χρήματα που θα μας βοηθήσουν όχι μόνο να ασχοληθούμε με τα δικά μας
εξασθενημένα καύσιμα, αλλά και να δεχτούμε τα αντίστοιχα άλλων”.

Υπάρχουν όμως πολλά προβλήματα, διαχειριστικά και διπλωματικά, που συνοδεύουν
την ενδεχόμενη είσοδο της Ρωσίας σε αυτήν την αγορά. Σημαντικότερο όλων, το αν
η Ρωσία έχει στόχο την ανακύκλωση των καυσίμων προς χρήση στους πυρηνικούς
σταθμούς ή απλώς την αποθήκευσή τους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες τάσσονται κατά της
κατεργασίας εξαντλημένου καυσίμου διότι, κατά τη διαδικασία, εξάγεται
πλουτώνιο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε πυρηνικά όπλα. Το 70% της
ποσότητας εξαντλημένων πυρηνικών καυσίμων σε παγκόσμιο επίπεδο προέρχεται από
αντιδραστήρες που κατασκευάστηκαν βάσει αμερικανικών σχεδίων. Έτσι, αν και
βρίσκεται σε πυρηνικά εργοστάσια από την Ασία έως και τη Δυτική Ευρώπη, τα
συμβόλαια που έχουν υπογραφεί παρέχουν στις ΗΠΑ το δικαίωμα να αποφασίζουν πού
θα καταλήξουν τα εξαντλημένα καύσιμα. Αν η Ουάσιγκτον δεν το αποδεχτεί, το
ρωσικό όνειρο των 21 δισ. δολαρίων θα μείνει απραγματοποίητο.

“Οι Ρώσοι είναι τυφλοί στο συγκεκριμένο ζήτημα”, δήλωσε πρώην αξιωματούχος της
κυβέρνησης Κλίντον. “Αν και υπήρξε διχασμός μεταξύ των Αμερικανών πολιτικών,
με το υπουργείο Ενέργειας να βλέπει θετικά τη στάση της Ρωσίας και το
υπουργείο Εξωτερικών να επιμένει ότι είναι τρελό να μεταφερθεί περισσότερο
πυρηνικό υλικό σε μια χώρα που δεν είναι σε θέση να χειριστεί τα δικά της
πυρηνικά απόβλητα”.

«Αξίζει το ρίσκο»

Χρονική απόσταση δύο ωρών χωρίζει την πρωτεύουσα της περιοχής Τσελιαμπίνσκ από
την κλειστή πόλη Όζερσκ. Η ίδια συζήτηση κυριαρχεί στις συγκεντρώσεις των
10.000 εργαζομένων του πυρηνικού εργοστασίου Μάγιακ. Το Μάγιακ παρήγαγε την
πρώτη σοβιετική πυρηνική βόμβα και παραμένει η σημαντικότερη πυρηνική μονάδα
της Ρωσίας. Στεγάζει το μοναδικό εργοστάσιο της χώρας για την επεξεργασία
εξαντλημένου πυρηνικού καυσίμου αν και είναι εξοπλισμένο να λειτουργεί μόνο με
καύσιμα από αντιδραστήρες σοβιετικής κατασκευής ­ άρα θα χρειαστεί αναβάθμιση
εφόσον εγκριθεί οριστικά το σχέδιο εισαγωγής ξένου υλικού. “Λένε ότι είναι
ανάγκη να γίνει αυτό. Ότι όλοι θα ζουν σαν σε παραμύθι”, λέει η Ναντέζντα
Κουτέποβα, κοινωνιολόγος. Ο πατέρας της ήρθε στο Όζερσκ για να συμμετάσχει
στον καθαρισμό της περιοχής έπειτα από μια έκρηξη το 1957, μια έκρηξη που
καταγράφηκε ως το δεύτερο μεγαλύτερο πυρηνικό ατύχημα. Είκοσι χρόνια μετά
πέθανε από καρκίνο. Μεταξύ των 80.000 κατοίκων, συνεχίζει η Κουτέποβα,
διακρίνει κανείς νοσταλγία για τη σοβιετική εποχή, “όταν οι κίνδυνοι που
απορρέουν από την εργασία σε πυρηνικό σταθμό, συνοδεύονταν από υψηλούς
μισθούς, πρόσβαση στα τρόφιμα άνευ δελτίου και πολυτέλειες… όπως
γλυκίσματα”. Στα φτωχά γειτονικά χωριά είχαν ένα όνομα για τους εργαζομένους
στο Μάγιακ: “οι σοκολατένιοι”. “Στο Όζερσκ ο κόσμος πιστεύει ότι αυτή η χρυσή
εποχή θα επιστρέψει”, λέει η Κουτέποβα.

Σύμφωνα με επιστήμονες που πραγματοποίησαν έρευνες στην ευρύτερη περιοχή,
450.000 κάτοικοι έχουν εκτεθεί σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας
εξαιτίας τριών πυρηνικών καταστροφών, από τη δεκαετία του 1940 έως και τα τέλη
του 1960.

Σε μια έρευνα της Κουτέποβα, το 64% των κατοίκων είναι εναντίον του σχεδίου…
“όμως δεν θα μιλήσουν. Υπάρχει ένας κώδικας σιωπής. Ναι, ο πατέρας μου πέθανε.
Ναι, ο συγγενής μου είναι άρρωστος. Όμως θα μου δώσουν τους μισθούς μου και
δεν θα πω τίποτα”.