ΔΡΟΜΟΙ

Όταν είσαι…

… μέσα σε μια τρύπα, το πρώτο που πρέπει να κάνεις είναι να σταματήσεις να
σκάβεις, λέει μια τουρκική παροιμία. Η βαθιά και κατάμαυρη τρύπα που μέσα της
έχουν πέσει οι τουρκικές τράπεζες βρίσκεται στην καρδιά της οικονομίας της
χώρας. Άλλη μια τραπεζική «φούσκα» έσκασε προχθές, η δωδέκατη στη σειρά. Την
ώρα που οι ξένες αγορές ανησυχούν μήπως τα προβλήματα της Τουρκίας αποδειχτούν
μεταδοτικά, 65 εκατομμύρια Τούρκοι βλέπουν τις τιμές, τον πληθωρισμό και την
ανεργία να εκτοξεύονται στα ύψη και αναρωτιούνται αν η κρίση θα ρίξει την
κυβέρνηση. Εκείνο που κάνει αυτή την κρίση διαφορετική και ενδεχομένως πιο
επικίνδυνη από τις προηγούμενες είναι η βαθιά δυσπιστία του τουρκικού λαού
στον τρόπο διακυβέρνησης της χώρας του.

Την αξίνα…

… και το φτυάρι που με αυτά άνοιξε η Τουρκία τον λάκκο της ποιος τα είχε
άραγε όλα αυτά τα χρόνια στα χέρια του; Η διαφωνία του πρωθυπουργού Ετζεβίτ με
τον πρόεδρο Σεζέρ παρουσιάζεται σαν μια αντίδραση των δυνάμεων του
εκσυγχρονισμού σε ένα καθεστώς διαφθοράς. Είναι όμως δίκαιο να εγκαλούνται γι’
αυτό το καθεστώς οι πολιτικοί και να μένουν στο απυρόβλητο οι στρατιωτικοί;
Ασφαλώς, δεν αποκλείεται ο Ετζεβίτ να θέλησε να χρυσώσει κάπως το χάπι,
«στρογγυλεύοντας» λιγάκι τα μέτρα λιτότητας του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου
για να αποφύγει το βαρύ πολιτικό κόστος. Όμως, με τρία πραξικοπήματα από το
1960, οι στρατιωτικοί δεν ήταν πάντα αυτοί που ανεβοκατέβαζαν κυβερνήσεις; Αν
λοιπόν σήμερα υπάρχει στη χώρα ένα καθεστώς διαφθοράς, δεν είναι και αυτοί
συνυπεύθυνοι;

Σε μια χώρα…

… σαν την Τουρκία, η διαφθορά στον κρατικό μηχανισμό δεν μπορούσε παρά να
είναι συνειδητή επιλογή των στρατιωτικών και πολιτικών ηγετών της. Γιατί μόνο
με τη διαφθορά, την ευνοιοκρατία, την αναξιοκρατία και τις διακρίσεις μπορούσε
το κεμαλικό στρατιωτικοπολιτικό κατεστημένο να αποκλείσει από την πολιτική,
οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας τους αντιπάλους του: τους ισλαμιστές,
που είναι το πρώτο σε δύναμη κόμμα, το οποίο απαγορεύτηκε μια φορά και τώρα θα
απαγορευτεί και άλλη, και τους Κούρδους ­ δηλαδή τον μισό πληθυσμό της χώρας.
Χωρίς ένα σύστημα διαφθοράς, θα μπορούσαν άραγε όλοι αυτοί να κρατηθούν μακριά
από τους μηχανισμούς της εξουσίας;

Η μαύρη τρύπα…

… των τουρκικών τραπεζών αποκαλύπτει λοιπόν στο βάθος μια άλλη: το
μεγαλύτερο και το πιο επικίνδυνο έλλειμμα της Τουρκίας δεν είναι ταμειακό,
αλλά δημοκρατικό. Αν δεν υπάρχει αξιόπιστο οικονομικό σύστημα, είναι γιατί δεν
υπάρχει αξιόπιστο δημοκρατικό σύστημα που να σέβεται εθνικές και θρησκευτικές
μειονότητες όπως τους Κούρδους και τους Αρμενίους και να επιτρέπει στους
ισλαμιστές και τους αριστερούς να έχουν τις πεποιθήσεις τους και να εκφράζουν
ελεύθερα τις απόψεις τους. Με την ευκαιρία του άπιαστου ευρωπαϊκού ονείρου
διαπιστώνεται ότι το κεμαλικό πραξικόπημα του 1923 εκβίασε τον εξευρωπαϊσμό
μιας ισλαμικής χώρας χωρίς να την κάνει ούτε περισσότερο ευρωπαϊκή ούτε
λιγότερο ισλαμική. Οι σύγχρονοι κεμαλικοί δεν μπαίνουν στον κόπο να ρωτήσουν
όλους τους Τούρκους τι θέλουν να γίνει η χώρα τους. Ρωτούν μόνο τους μισούς.
Τους άλλους μισούς τους φιμώνουν. Αν εξαιρέσουμε μερικές σποραδικές
αντιδράσεις, οι Τούρκοι που με την τρέχουσα κρίση έγιναν από φτωχοί φτωχότεροι
­ περίπου 13 εκατομμύρια άνθρωποι ­ για την ώρα σωπαίνουν. Όμως, το μουγγό
γαϊδούρι κλωτσάει πιο δυνατά, λέει μια άλλη τουρκική παροιμία.