Το καθεστώς των ίσων ευκαιριών

<

Η μη αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος σημαίνει ότι δεν πρόκειται να
υπάρξουν ιδιωτικά ΑΕΙ στην Ελλάδα την επόμενη πενταετία, αφού ο καταστατικός
χάρτης της χώρας δεν μπορεί να τροποποιηθεί ξανά αν δεν παρέλθει το χρονικό
αυτό διάστημα. Στην πράξη αυτό συνεπάγεται «πάγωμα» της υπάρχουσας κατάστασης
στην Ανώτατη Παιδεία για την επόμενη δεκαετία.

Την έλλειψη ιδιωτικών ΑΕΙ τείνουν να καλύψουν de facto τα «Εργαστήρια
Ελευθέρων Σπουδών». Τα περισσότερα από αυτά εκπροσωπούν ξένα πανεπιστήμια μέσω
του θεσμού του «franchising». Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι όσοι φοιτούν σε
αυτά πραγματοποιούν δύο έτη σπουδών στην Ελλάδα και το τρίτο σε Πανεπιστήμιο
του εξωτερικού, το οποίο δίνει και το πτυχίο. Υπολογίζεται ότι ο ετήσιος
τζίρος τους υπερβαίνει τα 30 δισ. δρχ.

Κάθε χρόνο φεύγουν για να σπουδάσουν στο εξωτερικό περισσότεροι από 60.000
νέοι. Ο κύριος προορισμός τους είναι η Βρετανία, της οποίας η Ελλάδα είναι ο
πέμπτος καλύτερος εκπαιδευτικός «πελάτης» στον κόσμο (και ο πρώτος στην Ε.Ε.).
Η «εκπαιδευτική μετανάστευση» μας κοστίζει ως χώρα το αστρονομικό νούμερο των
300 δισ. κάθε χρόνο, σύμφωνα με κάποιους υπολογισμούς.

Η φυγή φοιτητών προς το εξωτερικό οφείλεται και στο ότι έχει χαμηλώσει
σημαντικά ο «πήχυς» της εισαγωγής σε ξένα ΑΕΙ. Παραδείγματος χάριν, ένας
Έλληνας φοιτητής μπορεί να βρει ανέτως θέση σε βρετανικό Πανεπιστήμιο ακόμη
και αν έχει επιτύχει μόλις 12,5 μέσον όρο βαθμολογίας στις Γενικές Εξετάσεις.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

Η ανώτατη παιδεία στη χώρα μας είναι κατ’ επίφαση μόνο δωρεάν

Η παιδεία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ατμομηχανές της οικονομικής
ανάπτυξης και τον σημαντικότερο μηχανισμό αναδιανομής του εισοδήματος και του
πλούτου. Διαμέσου της παιδείας βελτιώνεται η ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού
μιας χώρας, αυξάνεται η παραγωγικότητα των εργαζομένων και η ανταγωνιστικότητα
της οικονομίας, βελτιώνεται το κοινωνικό περιβάλλον. Είναι χαρακτηριστικό ότι
οι ανεπτυγμένες οικονομίες βασίζουν το βιοτικό τους επίπεδο και τον πολιτισμό
τους κατά μεγάλο βαθμό στην υψηλού επιπέδου εκπαίδευση των πολιτών τους.

Αυτό που μας απασχολεί μεταξύ άλλων στην παιδεία είναι η καλύτερη και
αποτελεσματικότερη μορφή παροχής των αγαθών της εκπαίδευσης. Η διάχυση των
αγαθών αυτών ευρύτερα στην κοινωνία καθώς και η μεγάλη σημασία τους για την
αναδιανομή του εισοδήματος δεν αποτελούν λόγο ούτε για τη δωρεάν παροχή της
παιδείας σε όλους αδιακρίτως, αλλά ούτε και για τη διατήρηση κρατικού
μονοπωλίου στην εκπαίδευση. Αυτό που επιβάλλεται μόνο είναι να υπάρχει
επιδότηση της παιδείας, ώστε να μην είναι υποχρεωμένος ο εκπαιδευόμενος να
καλύπτει ολόκληρο το κόστος της εκπαίδευσής του. Επίσης είναι αδιανόητο να
αποκλείεται κάποιος από οποιαδήποτε βαθμίδα της εκπαίδευσης λόγω οικονομικής
αδυναμίας. Η επιδότηση δεν πρέπει όμως να είναι πλήρης για όλους, αλλά να
κλιμακώνεται ανάλογα με την οικονομική τους κατάσταση.

Αυτές οι αρχές τηρούνται στα περισσότερα εκπαιδευτικά συστήματα του
ανεπτυγμένου κόσμου, αλλά όχι και στη χώρα μας. Συγκεκριμένα στο άρθρο 16 του
Συντάγματος προβλέπεται ότι η ανώτατη παιδεία είναι αποκλειστικά δημόσια και
δωρεάν. Η διάταξη αυτή έχει εμποδίσει την ανάπτυξη της ανώτατης παιδείας και
έχει οδηγήσει χιλιάδες Έλληνες σπουδαστές στο εξωτερικό, πολλούς δε σε χώρες
όπου η παρεχόμενη παιδεία δεν είναι ιδιαίτερα υψηλού επιπέδου. Η ανώτατη
παιδεία στη χώρα μας είναι κατ’ επίφαση μόνο δωρεάν. Ακόμη και αν διατηρηθεί η
υποχρέωση του κράτους να παρέχει δωρεάν ανώτατη παιδεία στα κρατικά
εκπαιδευτήρια, θα πρέπει να επιτραπεί και η λειτουργία ιδιωτικών, μη
κερδοσκοπικών, ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Έχουμε τις δυνατότητες να
δημιουργήσουμε ένα εξαιρετικό σύστημα ανώτατης παιδείας, με ουσιαστική
αυτοτέλεια των πανεπιστημίων. Δυστυχώς η κυβέρνηση δεν υιοθέτησε τις σχετικές
μας προτάσεις κατά τη διάρκεια της συζήτησης για την αναθεώρηση του
Συντάγματος και έτσι χάθηκε μια σημαντική ευκαιρία για την ελληνική κοινωνία.
Τώρα, και για αρκετά χρόνια, το μόνο που μένει είναι μια ευρεία ερμηνεία των
σχετικών διατάξεων του Συντάγματος. Το παρόν σύστημα ανώτατης παιδείας έχει
οδηγηθεί σε αδιέξοδο και πρέπει να αναμορφωθεί.

ΠΕΤΡΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ

Ξεπερασμένη πρόταση και διεθνώς, η ιδιωτική εκπαίδευση

Κάποτε πρέπει να απομυθοποιηθεί η συζήτηση περί ιδιωτικών πανεπιστημίων
που συντηρεί η Ν.Δ.. Παλαιότερα το ζήτημα ήταν της μόδας, στον βαθμό που
συμβάδιζε με τον νεοφιλελευθερισμό. Σήμερα όμως καμία δυτικοευρωπαϊκή χώρα δεν
το αντιμετωπίζει ως ζήτημα μείζονος σημασίας. Ούτε για να αντιμετωπίσει το
πρόβλημα της αυξημένης ζήτησης πανεπιστημιακών σπουδών ούτε ως ανταγωνιστικό
«δέος» για τα δημόσια πανεπιστήμια.

Υπάρχει βεβαίως ισχυρός ιδιωτικός πανεπιστημιακός τομέας στην
Πορτογαλία. Αυτό όμως έχει προκύψει ως πολιτική επιλογή για να αντιμετωπισθεί
η αδυναμία ή η απροθυμία σε δεδομένη στιγμή του κράτους να επενδύσει επαρκείς
πόρους στα δημόσια πανεπιστήμια. Ήδη η Πορτογαλία επανεξετάζει αυτές τις
επιλογές. Οι μόνες ευρωπαϊκές χώρες όπου ευδοκιμούν τα ιδιωτικά πανεπιστήμια
είναι οι πρώην σοσιαλιστικές χώρες, αλλά για πολύ διαφορετικούς λόγους που
είχαν να κάνουν με την προσπάθεια των ΗΠΑ και της Διεθνούς Τράπεζας να
ελέγξουν την ανάπτυξη της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης μετά τις αλλαγές του
1989. Αλλά και εκεί άρχισε ήδη να εκδηλώνεται αναστροφή του κλίματος ­ όπως
άλλωστε και στη Λατινική Αμερική. Κι αυτό γιατί η ύπαρξη ιδιωτικών
πανεπιστημίων θεωρείται μία από τις σημαντικότερες αιτίες της χαμηλής
ποιότητας και της αναποτελεσματικότητας της ανωτάτης εκπαίδευσης στις χώρες
αυτές.

Σήμερα έχει αλλάξει ριζικά η έννοια του ιδιωτικού πανεπιστημίου. Ο όρος
αναφέρεται πλέον στα πανεπιστήμια εκείνα που αναπτύσσουν άκριτα την
επιχειρηματική τους δραστηριότητα, επιτρέποντας τελικά στις μεγάλες
επιχειρήσεις να αποκτούν μερικό ή πλήρη έλεγχο τους ή βεβαίως και να ιδρύουν
δικά τους πανεπιστήμια. Αυτά είναι τα πραγματικά ιδιωτικά πανεπιστήμια, τα
οποία κυρίως αναπτύσσονται στις ΗΠΑ.

Βεβαίως, δεν είναι δυνατό να αρνηθεί κανείς σήμερα την αναγκαιότητα
ουσιαστικής σχέσης και συνεργασίας του σύγχρονου πανεπιστημίου με την
οικονομία της αγοράς. Το ζητούμενο όμως είναι ο τρόπος που μπορεί να
αναπτυχθεί αυτή. Στη βάση αυτή, είναι ενδιαφέρουσα η αντιδιαστολή του
ευρωπαϊκού μοντέλου με τη μορφή που τείνουν να λάβουν τα επιχειρηματικά
πανεπιστήμια σε ΗΠΑ και Αυστραλία. Το ευρωπαϊκό μοντέλο δέχεται το άνοιγμα του
πανεπιστημίου στην κοινωνία και την οικονομία, αλλά με δύο όρους: το
πανεπιστήμιο έχει πρωτοβουλία κινήσεων και διατηρεί την αυτονομία του ενώ
παράλληλα δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση η ακαδημαϊκή φύση και υπόστασή του.
Αντίθετα, το αμερικανικό μοντέλο έχει εκφυλιστεί και «ξεχειλώσει» σε βαθμό
ώστε να οδηγεί σε πανεπιστήμια-επιχειρήσεις.

Έτσι, είναι μάλλον περίεργο να καλείται κάποιος να εξηγήσει γιατί είναι
αντίθετος με κάτι που κανείς δεν συζητάει σοβαρά στην Ευρώπη. Αντίθετα, είναι
η Ν.Δ. που θα πρέπει να εξηγήσει τη θέση της, αφού επιμένει σε μία πρόταση
ξεπερασμένη τόσο από άποψη περιεχομένου όσο και από πλευράς διεθνών τάσεων.

LINKS: * www.edunews.gr
­ καθημερινή ενημέρωση για τις παγκόσμιες εξελίξεις στην εκπαίδευση.

Ο καθηγητής Γιώργος Αλογοσκούφης είναι βουλευτής Α’ Αθηνών της Ν.Δ.

Ο Πέτρος Ευθυμίου είναι υπουργός Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων.