Αρχίζει να τους διχάζει το Κουρδικό

Κουρδική οικογένεια. Οι αντιφάσεις της τουρκικής πολιτικής έχουν περιθωριοποιήσει την κουρδική εθνότητα στην Τουρκία (φωτό από φτωχογειτονιά του Ντιγιαρμπακίρ)

Πριν από ένα χρόνο, μια ταινία κουρδικού πολιτιστικού κέντρου βραβεύτηκε στο
Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Άγκυρας. Το φεστιβάλ χρηματοδοτήθηκε μερικώς από
το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο όμως απαγόρευσε την προβολή της
ταινίας στις τουρκικές αίθουσες.

Εδώ και οχτώ χρόνια διερμηνείς από ένα κουρδικό γλωσσολογικό ινστιτούτο
προσλαμβάνονται από τουρκικά δικαστήρια ασφαλείας ενώ ο διευθυντής του
αναμένεται να δικαστεί, από άλλο δικαστήριο, με την κατηγορία ότι διατηρεί
παράνομη επιχείρηση.

Την ώρα που η Τουρκία πραγματοποιεί αγώνα για να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής
Ένωσης ­ η οποία ήδη έχει απαιτήσει την παραχώρηση περισσότερων δικαιωμάτων
στην κουρδική μειονότητα που ζει στη χώρα ­ η δημόσια συζήτηση για το Κουρδικό
γίνεται όλο και πιο έντονη, με την κυβερνητική πολιτική να παρουσιάζει σημάδια
διχασμού.

Ο ξεσηκωμός των Κούρδων έχει κοπάσει από πέρυσι. Η δορυφορική τηλεόραση καθώς
και το Διαδίκτυο φέρνουν πιο κοντά τον κουρδικό πολιτισμό. Αυτήν την ώρα,
ακριβώς, πολλοί ανώτατοι Τούρκοι αξιωματούχοι τονίζουν ότι η χώρα τους θα
πρέπει να άρει τις απαγορεύσεις που διέπουν την κουρδική τηλεόραση και τις
τέχνες. Ωστόσο φανατικοί εθνικιστές αντιδρούν, φοβούμενοι ότι η όποια
αναγνώριση της κουρδικής ταυτότητας θα πλήξει την Τουρκία ενισχύοντας τις
τάσεις απόσχισης, εκτοξεύουν απειλές πολιτικού περιεχομένου, θεσπίζουν ασαφείς
νόμους και διατηρούν πάντα στο πλευρό τους τις δυνάμεις ασφαλείας. «Η
κατάσταση είναι χαοτική», λέει ο Χασάν Καγιά, διευθυντής του Κουρδικού
Ινστιτούτου που ερευνά την κουλτούρα και τη γλώσσα των Κούρδων.

Επί χρόνια, διεθνείς οργανώσεις που μάχονται για την προάσπιση των ανθρώπινων
δικαιωμάτων επικρίνουν την Τουρκία εξαιτίας της άρνησής της να αναγνωρίσει
βασικά δικαιώματα στα περίπου 12 εκατομμύρια Κούρδους πολίτες της ­ περίπου το
ένα πέμπτο του συνολικού πληθυσμού της. Όμως το ζήτημα έχει πάρει μεγαλύτερες
διαστάσεις με την παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπροσθέτως, τα σύγχρονα
μέσα τηλεπικοινωνιών έχουν εξασθενίσει τις απαγορεύσεις που έχουν επιβληθεί
στα κουρδικά τηλεοπτικά προγράμματα, στις ταινίες, στη μουσική και στη
διδασκαλία της κουρδικής γλώσσας στα σχολεία.

Οι συγκρούσεις ανάμεσα στις κυβερνητικές δυνάμεις και στους Κούρδους αντάρτες
στα νοτιοανατολικά έχουν εξασθενήσει από τη σύλληψη του ηγέτη του Κουρδικού
Εργατικού Κόμματος, Αμπντουλάχ Οτζαλάν, γεγονός που έχει αυξήσει τις πιέσεις
που δέχεται η κυβέρνηση να χαλαρώσει τις απαγορεύσεις της. Ο πρωθυπουργός,
Μπουλέντ Ετζεβίτ, και πολλοί υπουργοί τάσσονται υπέρ της παραχώρησης
ελευθεριών στον κουρδικό πληθυσμό. Ωστόσο ο κύριος εταίρος του Ετζεβίτ στον
συνασπισμό, το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης, αντιστέκεται και μαζί του ο στρατός,
οι δυνάμεις ασφαλείας και οι τοπικές διοικητικές Αρχές στα νοτιοανατολικά.
Λάδι στη φωτιά της αντιπαράθεσης έριξε πρόσφατα ο αρχηγός της πολιτικής
υπηρεσίας πληροφοριών, Σενκάλ Ατασάγκουν, ο οποίος δήλωσε ότι η κυβέρνηση θα
πρέπει να επιτρέψει την εκπομπή της κουρδικής τηλεόρασης. Οι Τούρκοι
εθνικιστές εξοργίστηκαν ακόμη περισσότερο όταν την άλλη μέρα ο Τούρκος
πρωθυπουργός απάντησε ότι συμφωνεί.

«Η Τουρκία εξέρχεται από μακρά περίοδο προβλημάτων και αιματοχυσίας και τώρα
ήρθε η ώρα να ανοίξει η συζήτηση», υποστηρίζει ο Οζντέμ Σάνμπερκ, διευθυντής
του Τουρκικού Ιδρύματος Οικονομικών και Κοινωνικών Σπουδών. «Αν μιλάς την
κουρδική γλώσσα, τραγουδάς ή προάγεις οποιαδήποτε μορφή τέχνης σ’ αυτή, σε
κατηγορούν ως αποσχιστή», δήλωσε ο Χατίς Κομπάν, 34 ετών, μέλος του
Πολιτιστικού Κέντρου Μεσοποταμίας, στην Κωνσταντινούπολη. Στα εννιά χρόνια
λειτουργίας του Κέντρου, τα παραρτήματά του στη Νοτιοανατολική Τουρκία
έκλεισαν και ανώτατα στελέχη του, μεταξύ των οποίων και ο Κομπάν, συνελήφθησαν
πολλές φορές. Ο ίδιος λέει ότι σε μια σύλληψή του τον μαστίγωσαν και τον
χτύπησαν.

Αν και η κυβέρνηση δεν θα επιτρέψει τη δημόσια προβολή των ταινιών και των
παραστάσεων του Κέντρου στην Τουρκία, μια κινηματογραφική παραγωγή με θέμα τον
αντίκτυπο που είχε στον ψυχισμό ενός ανθρώπου το κάψιμο του χωριού του
απέσπασε πέρυσι ένα από τα πρώτα βραβεία στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του
Μιλάνου καθώς και ειδική τιμητική διάκριση στο αντίστοιχο φεστιβάλ της
Άγκυρας.

Φέτος το Πολιτιστικό Κέντρο προσκλήθηκε να συμμετάσχει σε κουρδική παράσταση
σ’ ένα άλλο φεστιβάλ της Άγκυρας. Όταν όμως προσκάλεσε με τη σειρά του
κριτικούς θεάτρου και άλλους για να παρακολουθήσουν μια δοκιμή, η αστυνομία
έκλεισε το θέατρο, «για θεατρικές δραστηριότητες χωρίς άδεια».

Ο Κομπάν υποστηρίζει ότι στόχος του Κουρδικού Ινστιτούτου Καγιά, που ιδρύθηκε
το 1992, ήταν η διατήρηση «ενός πολιτισμού που απειλείται να ξεχαστεί από τις
γενιές του μέλλοντος». Το Ινστιτούτο ήδη έχει δημιουργήσει ένα αρχείο
κουρδικής λογοτεχνίας και μουσικής και πρόσφατα εξέδωσε ένα λεξικό.

Όπως υποστηρίζει ο διευθυντής του Ινστιτούτου, Χασάν Καγιά, «ως ένδειξη
αποδοχής από κάποιες κυβερνητικές πλευρές που μας το ζήτησαν παραχωρήσαμε
διερμηνείς σε κρατικά δικαστήρια ασφαλείας».

Τον Μάρτιο απαγγέλθηκαν κατηγορίες εναντίον του για διδασκαλία της κουρδικής,
που θεωρείται παράνομο βάσει της τουρκικής νομοθεσίας. Λίγο αργότερα η
κατηγορία μετατράπηκε σε «λειτουργία παράνομης επιχείρησης».

Ένα από τα επιχειρήματά τους για την εδραίωση της κατηγορίας της παράνομης
διδασκαλίας ήταν η ερμηνεία «σχολείο» που δίνουν πέντε λεξικά για τη λέξη
«ινστιτούτο». Η δίκη συνεχίζεται από δικαστήριο σε δικαστήριο.

Αν και δέκα χιλιάδες κουρδικά λεξικά του Ινστιτούτου κυκλοφόρησαν στην Τουρκία
­ πολλά από τα οποία μάλιστα κατέληξαν σε κυβερνητικά γραφεία ­ η αστυνομία
προχώρησε σε κατασχέσεις.

Σε αντίθεση με τις κινήσεις των αστυνομικών Αρχών, ο αντιπρόεδρος της
κυβέρνησης, Μεσούτ Γιλμάζ, ζήτησε πρόσφατα να αρθεί η κατάσταση έκτακτης
ανάγκης που έχει επιβληθεί στα νότια και νοτιοανατολικά της χώρας,
υποστηρίζοντας ότι ένα κράτος που «υποτιμά τους πολίτες του, δεν συμφωνεί με
τη θρησκεία τους, τα έθιμα και την ενδυμασία τους, θεωρώντας τους επικίνδυνους
για την ύπαρξή του, δεν μπορεί να οδηγήσει την Τουρκία στον 21ο αιώνα».