Ο Σημίτης σε αναζήτηση… καρότου

Χειραψία Ζοσπέν – Σημίτη στη Νίκαια. Ο πρώτος συνέχισε την κόντρα με τους Γερμανούς, ενώ ο δεύτερος ψάχνει για… καρότο που θα οδηγήσει την Ελλάδα στη μετα-ΟΝΕ εποχή

Μπροστά σε διλήμματα υπαρξιακού, πολιτικού και οικονομικού χαρακτήρα βρίσκεται
η κυβέρνηση ­ και η ελληνική κοινωνία ­ καθώς η Ελλάδα διανύει τις τελευταίες
τρεις εβδομάδες πριν από την ένταξή της στην ευρωζώνη της ΟΝΕ. Η διάχυτη
απογοήτευση αγορών, αλλά και πολιτών, αποτελεί μια μάλλον άδοξη έναρξη της
«νέας εποχής», κι αυτό το κλίμα επιχείρησε να ανατρέψει ο Κώστας Σημίτης με
την ομιλία του στο Ελληνοαμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο, δίνοντας ένα
μήνυμα επιτάχυνσης των αλλαγών στην οικονομία.

Μόνο που τα προβλήματα είναι κάπως πιο βαθιά για να μπορούν να επιλυθούν από
τη δημόσια διαπιστωμένη βούληση του Πρωθυπουργού ­ κι η αρχή τους βρίσκεται
πιο πίσω, στο χρονικό διάστημα που κάλυψε η προσπάθεια για την ένταξη:

από το 1994, οπότε ξεκίνησε ουσιαστικά η πολιτική επίτευξης των στόχων του
Μάαστριχτ, άρχισαν να επικρατούν κι ορισμένες δοξασίες ­ άλλοτε με ευθύνη της
κυβέρνησης, άλλοτε απλώς με την αποχή της. Μια από αυτές έλεγε ότι «η λιτότητα
είναι απαραίτητη για να μπούμε στην ΟΝΕ» ­ μονάχα που λιτότητα, με την έννοια
της πραγματικής μείωσης των εισοδημάτων, δεν υπήρξε ποτέ σε όλη αυτήν την
εξαετία, αντιθέτως υπήρξε και μια, μικρή έστω, αύξηση. Αντιστοίχως, όπως
δείχνουν και τα στοιχεία που ανακοινώθηκαν από τη «Γιούροστατ» την περασμένη
εβδομάδα, η Ελλάδα είναι η μόνη, μαζί με την Πορτογαλία, χώρα που δεν μείωσε
τις δαπάνες της για την κοινωνική προστασία, ως ποσοστό του ΑΕΠ (τις αύξησε
0,9 της μονάδας).

Μια άλλη δοξασία έλεγε ή υπονοούσε ότι αν η χώρα μπει στην ΟΝΕ, περίπου θα
λυθούν όλα τα προβλήματα και θα αρχίσει αυτομάτως η εποχή των «παχέων
αγελάδων» και της απέραντης ευμάρειας. Κάτι τουλάχιστον αβάσιμο, αν λάβει
κανείς υπόψη του τις υπάρχουσες συνθήκες στην ευρωζώνη. Έτσι, για την αποφυγή
της καταστροφής, που θα συνιστούσε ο αποκλεισμός από την ΟΝΕ, κάποιοι αφήνουν
να καλλιεργείται μια παραδείσια πραγματικότητα για την ένταξη της Ελλάδας.

Η αρχή της πορείας

Η Ελλάδα μπήκε λοιπόν στην ΟΝΕ. Και η κυβέρνηση βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη με
την πραγματικότητα που η ίδια λίγο ώς πολύ δημιούργησε. Την ανάγκη να πείσει
πως η ΟΝΕ δεν είναι το τέλος μιας διαδρομής αλλά ενδεχομένως η αρχή, και την
ανάγκη να κάνει όσα δεν έκανε τόσο καιρό στην οικονομία. Κι αυτά χωρίς να
μπορεί, επί του παρόντος, να προβάλει το περίβλημα ενός «οραματικού πολιτικού
στόχου» ­ ενός… καρότου ­ όπως ήταν η ΟΝΕ, που πρέπει να τρέξουμε για να
φτάσουμε.

Συνεργάτες του Πρωθυπουργού ξεκαθαρίζουν ότι στόχος είναι μέσα στο πρώτο
εξάμηνο του 2001 να έχουν προχωρήσει όλες οι διαρθρωτικές αλλαγές, αρχής
γενομένης από την Ολυμπιακή. Το «πακέτο» περιλαμβάνει επίσης τις
απελευθερώσεις των αγορών τηλεπικοινωνιών κι ενέργειας, μια σειρά
ιδιωτικοποιήσεων, αλλά και της αναμόρφωσης του ασφαλιστικού συστήματος. Κι όλα
αυτά στο πλαίσιο μιας αυστηρής δημοσιονομικής πολιτικής, που δεν θα επιτρέψει
τη δημιουργία ελλειμμάτων και θα περιορίσει το δημόσιο χρέος.

Δεδομένου ότι πλέον δεν υπάρχει η δυνατότητα χρήσης της νομισματικής πολιτικής
­ αυτή ανήκει στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ­ τα πράγματα γίνονται αρκετά
δυσοίωνα. Κυρίως, όταν ο πληθωρισμός παρουσιάζει αυξητικές τάσεις, το
πετρέλαιο είναι στα ύψη και το δολάριο το ίδιο.

Οι διαρθρωτικές αλλαγές

Ακόμα και οι διαρθρωτικές αλλαγές που σχεδιάζει η κυβέρνηση δεν είναι καθόλου
βέβαιο ότι θα προχωρήσουν χωρίς προβλήματα. Όχι μόνο διότι θεωρούνται περίπου
σίγουρες οι αντιδράσεις των εργαζομένων, αλλά και γιατί κανείς δεν διασφαλίζει
πως θα υπάρξει μεγάλο ενδιαφέρον για την ιδιωτικοποίηση. Επιπλέον, υπάρχει ο
κίνδυνος της δημιουργίας μονοπωλιακών καταστάσεων, που η κυβέρνηση θέλει να
αποφύγει.

Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις που έχει υπόψη του ο Πρωθυπουργός, η πλειοψηφία
των πολιτών είναι υπέρ των ιδιωτικοποιήσεων, με ποσοστό γύρω στο 60%. Όμως, η
πλειονότητα είναι αντίθετη στην αναμόρφωση του ασφαλιστικού συστήματος, ενώ
προσδοκά βελτίωση της προσωπικής οικονομικής κατάστασης.

Ως εκ τούτου, τα δεδομένα διαμορφώνονται ως εξής: ο Πρωθυπουργός είναι
αποφασισμένος να προχωρήσει στις αλλαγές και να ακολουθήσει πολιτική
δημοσιονομικής πειθαρχίας, αναγνωρίζοντας ότι υπήρξε καθυστέρηση. Η κοινή
γνώμη, όμως, δεν γνωρίζει ή δεν είναι διατεθειμένη να συμφωνήσει με όλες τις
αναγκαιότητες. Αυτά τα δύο πράγματα μπορούν να συμφιλιωθούν μόνο με ένα
πολιτικό περιτύλιγμα ­ με ένα νέο «καρότο» ­ που θα πείθει και θα συστρατεύει.
Κι αυτό δεν έχει βρεθεί εκτός αν η λεγόμενη «πραγματική σύγκλιση» γίνει
κατανοητή στο περιεχόμενό της και τη σημασία της.