Δρόμοι

Οι κρίσεις…

… της ιστορίας για τους μεγάλους άνδρες, όταν μάλιστα το όνομά τους
συνοδεύεται από μια κακή φήμη όπως του Μακιαβέλι, συχνά είναι μειωτικές. Στο
“Χαμόγελο του Νικολό”, μια νέα βιογραφία του πολιτικού φιλοσόφου του δεκάτου
έκτου αιώνα, ο καθηγητής του Πρίνστον Μαουρίτσιο Βιρόλι αμφισβητεί τον μύθο.
Δεν δείχνει τον Μακιαβέλι ως έναν άνθρωπο που ήταν διψασμένος για εξουσία,
αλλά ως έναν πρωτοπόρο και αιρετικό διανοητή, έναν απόβλητο που πάνω από όλα
έβαζε την πολιτική.

Ο Μακιαβέλι…

… δεν προερχόταν από την άρχουσα τάξη και γι’ αυτό δεν μπορούσε ο ίδιος
να γίνει πολιτικός. Άλλωστε παραήταν έξυπνος για να του εμπιστευτούν υψηλά
αξιώματα. Ήταν ένας αυτοδίδακτος πολιτικός επιστήμονας σε μία εποχή όπου δεν
κυβερνούσε τόσο ο ορθός λόγος όσο η κοινωνική τάξη. Ωστόσο, τα γραφτά του
έθεσαν τα θεμέλια της σύγχρονης πολιτικής και έκλειναν μέσα τους την εμβρυακή
δημοκρατική ιδέα, λέει ο Βιρόλι, πως η εξουσία δεν είναι ούτε θεϊκή ούτε
κληρονομική, μα κάτι για το οποίο παλεύει κανείς για να κερδίσει και να
διατηρήσει. Το “Χαμόγελο” είναι πιο πολύ μια απολογία ενός παρεξηγημένου μύθου
παρά μια βιογραφία. “Ο Μακιαβέλι ποτέ δεν είπε πως ο σκοπός αγιάζει τα μέσα ή
πως σε έναν πολιτικό επιτρέπεται να κάνει όλα όσα απαγορεύονται στους άλλους”,
υποστηρίζει ο Βιρόλι. “Είπε πως αν κάποιος είναι αποφασισμένος να πετύχει έναν
μεγάλο σκοπό, τότε πρέπει να κάνει ό,τι είναι απαραίτητο γι’ αυτό, χωρίς να
φοβάται μήπως τον πουν ανάλγητο ή άτεγκτο”.

Ο «Ηγεμόνας»…

… του ­ αφιερωμένος στον Λορέντσο των Μεδίκων, ανιψιό του πάπα
Λέοντος Ι’ ­ θεωρήθηκε ένα διαβολικό εγχειρίδιο με το οποίο ο μοχθηρός
συγγραφέας του δίδασκε πώς μπορεί κανείς να κερδίσει και να διατηρήσει την
εξουσία με πλεονεξία, σκληρότητα και ψεύδη, με κυνική εκμετάλλευση της
θρησκείας ως εργαλείου για την υποταγή του λαού. Πάντως, η πολιτική διδασκαλία
του Μακιαβέλι δεν του έφερε προσωπικά οφέλη. Έγραφε, δίδασκε, συμβούλευε για
να βγάζει το ψωμί του, τον εκτιμούσαν οι φίλοι του, τον τιμούσαν σαν τοπικό
ήρωα. Όμως δυο φορές τον συνέλαβαν οι εχθροί του ­ που έγραψε για τα σκάνδαλά
τους στην κωμωδία του “Μανδραγόρας” ­ τον έριξαν στη φυλακή και τον βασάνισαν
με την κατηγορία της συνωμοσίας. Ανάμεσα σε αυτούς τους εχθρούς θα μπορούσαμε
να συμπεριλάβουμε και τις γυναίκες της εποχής του, τουλάχιστον όσες είχαν
διαβάσει το “Διήγημα του αρχιδιαβόλου Μπελφαμόρ”, που ήταν γεμάτο ονειδιστικές
αποστροφές για το γυναικείο φύλο.

Η απόπειρα…

… του Βιρόλι έχει στόχο να δείξει πως υπάρχει ένας πιο ανθρώπινος
Μακιαβέλι από αυτόν που γνωρίσαμε έως τώρα, ένας Μακιαβέλι που, όσο και αν
ήταν σκληρός, είχε τουλάχιστον αρχές ­ κάτι που σήμερα σίγουρα σπανίζει. Η
ειρωνεία είναι πως ακόμη και αυτό το αναθεωρημένο “πορτρέτο” δεν μπορεί ούτε
να εξηγήσει ούτε να αλλάξει την κατάληξή του επιδέξιου Φλωρεντινού πολιτικού
φιλοσόφου: πέθανε παραγνωρισμένος, μέσα στη φτώχεια, αλλά πάντως με ένα
χαμόγελο στα χείλη.