Μυστικές επιχειρήσεις στη Χιλή

Αουγκούστο Πινοσέτ. Το στρατιωτικό πραξικόπημα με το οποίο κατέλαβε την εξουσία στη Χιλή το ’73, ήταν το πλέον αιματηρό που γνώρισε η Νότια Αμερική κατά τον 20ό αιώνα

Ο αμερικανικός ρόλος στη Χιλή του ’70 ξαναγράφεται. Η Κεντρική Υπηρεσία
Πληροφοριών (CIA) των Ηνωμένων Πολιτειών δημοσιοποίησε πρόσφατα χιλιάδες
απόρρητα έγγραφα που αναφέρονται σε συγκαλυμμένες επιχειρήσεις στη Χιλή πριν
και μετά την ανατροπή του Αλιέντε, με το πραξικόπημα του Αουγκούστο Πινοσέτ
στις 11 Σεπτεμβρίου του 1973.

Τα στοιχεία που προκύπτουν από τον αποχαρακτηρισμό των 16.000 εγγράφων είναι
αποκαλυπτικά. Ένα από αυτά επιβεβαιώνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες
χρηματοδοτούσαν τις προσπάθειες υπονόμευσης του δημοκρατικά εκλεγμένου
μαρξιστή προέδρου Σαλβαδόρ Αλιέντε. Αναφέρεται ότι τρεις εβδομάδες πριν από
την ανατροπή του Αλιέντε, Αμερικανοί αξιωματούχοι ενέκριναν συγκαλυμμένη
οικονομική ενίσχυση ύψους 1 εκατομμυρίου δολαρίων σε πολιτικά κόμματα και
ιδιωτικές οργανώσεις.

Χρηματοδότηση

Λεπτομέρειες υπάρχουν επίσης και για επιχειρήσεις που πραγματοποιήθηκαν με
στόχο την παρεμπόδιση του Αλιέντε να ανέλθει στην εξουσία, την
αποσταθεροποίηση της κυβέρνησής του μετά τη σύστασή της και τη στήριξη που
παρασχέθηκε στον Πινοσέτ για να εδραιώσει την ισχύ του.

Η Ουάσιγκτον επί χρόνια αρνιόταν τις κατηγορίες ότι ενεπλάκη άμεσα στο
πραξικόπημα του Πινοσέτ. Ο αποχαρακτηρισμός των 16.000 εγγράφων διατάχθηκε από
τον Αμερικανό πρόεδρο Μπιλ Κλίντον πέρυσι, μετά τη σύλληψη του Πινοσέτ στο
Λονδίνο, προκειμένου το κοινό “να κρίνει τον βαθμό στον οποίο οι ενέργειες των
Ηνωμένων Πολιτειών υπονόμευσαν τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα στη
Χιλή”.

Βάσει εγγράφων που δημοσιοποιήθηκαν πρόσφατα από την Υπηρεσία Πληροφοριών του
Αμερικανικού υπουργείου Άμυνας, ο πρώην αρχηγός της μυστικής αστυνομίας στη
Χιλή, Μανουέλ Κοντρέρας, ήταν έμμισθος πληροφοριοδότης των αμερικανικής
υπηρεσίας πληροφοριών από το 1974, έναν χρόνο δηλαδή μετά το στρατιωτικό
πραξικόπημα. Προστίθεται ότι αυτή η επαφή κράτησε έως το 1977 και ότι η CIA τη
διατήρησε ως απαραίτητη “για να ολοκληρώσει την αποστολή της”.

Και αυτό, παρά τον προβληματισμό ότι η επίμαχη συνεργασία άφηνε ακάλυπτη την
υπηρεσία σε πιθανές κατηγορίες για εμπλοκή της στην πολυτάραχη πραγματικότητα
της Χιλής, μεσούσης της στυγνής δικτατορίας Πινοσέτ. Ο Κοντρέρας ήταν ο
στενότερος φίλος και έμπιστος του Πινοσέτ στην πενταετία που ακολούθησε το
πραξικόπημα. Το 1993 καταδικάστηκε σε επτά χρόνια φυλάκιση με την κατηγορία
της συμμετοχής στη δολοφονία του εξόριστου πρώην υπουργού Εξωτερικών της
Χιλής, Ορλάντο Λετελιέ, εχθρού του Πινοσέτ, στην Ουάσιγκτον το 1976. Τελούσε
υπό τις διαταγές του πρώην δικτάτορα; Το ερώτημα, από τον ίδιο τουλάχιστον,
παραμένει αναπάντητο.

Το στρατιωτικό πραξικόπημα με το οποίο ο στρατηγός Πινοσέτ κατέλαβε την
εξουσία στη Χιλή το ’73 ήταν το πλέον αιματηρό που γνώρισε η Νότια Αμερική
κατά τον 20ό αιώνα. Τουλάχιστον 5.000 άνθρωποι μετρήθηκαν νεκροί ως το τέλος
εκείνου του Σεπτεμβρίου. Ανάμεσά τους και ο πρόεδρος Αλιέντε, το πτώμα του
οποίου βρέθηκε στα συντρίμμια του Προεδρικού Μεγάρου που βομβαρδίστηκε από
πολεμικά αεροπλάνα. Έτσι άρχισε η 17χρονη θητεία του Πινοσέτ στο τιμόνι της
Χιλής.

Η ιστορία

Όμως η αιματοχυσία δεν σταμάτησε εκεί. Χιλιάδες ακόμη σκοτώθηκαν, βασανίστηκαν
και εξαφανίστηκαν στα χρόνια που ακολούθησαν, ενώ άλλοι αναζητούσαν καταφύγιο
στην εξορία.

“Ήμασταν άνθρωποι κάθε ηλικίας και εθνικότητας. Μας συνέλαβαν, τους
περισσότερους από εμάς, επειδή εργαζόμασταν σε δημόσιες υπηρεσίες ή για την
κυβέρνηση, επειδή ήμασταν ξένοι, επειδή ήμασταν εργάτες, νοσοκόμοι, δάσκαλοι,
καθηγητές πανεπιστημίου… Ξαφνικά γίναμε ύποπτοι από τη νέα στρατιωτική
εξουσία”, θυμάται ο Βρετανός Μάικ Γκέιτχαουζ, που συνελήφθη 10 μέρες μετά το
πραξικόπημα και έζησε μια εβδομάδα ως κρατούμενος στο Εθνικό Στάδιο.

Λίγο αργότερα, η Βρετανική κυβέρνηση εξασφάλισε την απελευθέρωσή του. “Ο
κρατούμενος του διπλανού κελιού ήταν λιγότερο τυχερός από μένα. Ήταν ένας
μηχανικός από τη Βραζιλία και όταν επέστρεψε από την ανάκριση, δύο μέρες πριν
φύγω, δεν μπορούσε να μιλήσει, ούτε να ακούσει. Τον είχαν χτυπήσει στο κεφάλι
και τα αυτιά”.

Δικαιοσύνη

Η νέα στρατιωτική κυβέρνηση διέλυσε το Κογκρέσο, κατήργησε το Σύνταγμα και
έθεσε εκτός νόμου τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Βλοσυρός ο Πινοσέτ υποσχέθηκε
ολοκληρωτική μεταρρύθμιση του πολιτικού συστήματος. Ο πληθωρισμός το 1973 είχε
φτάσει το 150%. Η οικονομική μεταρρύθμιση που ακολούθησε απαντούσε στις αρχές
της ελεύθερης αγοράς. Οι δημόσιες επιχειρήσεις πέρασαν στα χέρια των πρώην
ιδιοκτητών τους, ενώ έγιναν προσπάθειες για την κατάρριψη των εμπορικών
φραγμών, ώστε να ενθαρρυνθούν οι εισαγωγές και οι εξαγωγές. Η κοινωνία,
διχασμένη υπό τον σοσιαλιστή Αλιέντε, παρέμεινε έτσι και με τη νέα ηγεσία.

Απουσία επίσημης αντιπολίτευσης, η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία υιοθέτησε τον ρόλο
του ηθικού κριτή. Χιλιάδες συγγενείς θυμάτων της δικτατορίας συνεχίζουν να
διαδηλώνουν 27 χρόνια μετά το αίτημά τους για δικαιοσύνη.

“Χάρηκα όταν πληροφορήθηκα τη σύλληψη του Πινοσέτ στο Λονδίνο. Πρώτη φορά από
το 1973 αμφισβητήθηκε η ασυλία του. Τέτοια ήταν η επιρροή του στη Χιλή, που
κανείς δεν στάθηκε ικανός να τον φέρει ενώπιον της δικαιοσύνης”, συνεχίζει ο
Γκέιτχαουζ. “Δεν ήταν τόσο το πρόσωπο που αμφισβητήθηκε, όσο η ίδια η φύση, η
ορθότητα και η νομιμότητα της συνεχούς υποστήριξης στην αντιδημοκρατική και
απολυταρχική εξουσία που τέθηκαν υπό αμφισβήτηση…Κανείς δεν θα είναι ασφαλής
στη Χιλή έως ότου αποκαλυφθεί πλήρως η αλήθεια για το στρατιωτικό πραξικόπημα
και το ακόλουθο καθεστώς, έως ότου τα θύματα αποκτήσουν πρόσβαση στη δικαιοσύνη”.