ΔΡΟΜΟΙ

Ο ηρωικός…

… επιστήμονας τράβηξε την κουρτίνα, κρατώντας μακριά τα βλέμματα των
δημοσιογράφων που ήταν μαζεμένοι έξω από το σπίτι του. Ένιωθε πως είχε πει
αρκετά. Η ένδοξη εποχή της βρετανικής κρεατοβιομηχανίας είχε πια τελειώσει.
Για χιλιοστή φορά, σκεφτόταν και ξανασκεφτόταν τι είχαν πει, αυτός και οι
συνάδελφοί του, στην κυβέρνηση. Μήπως το είχαν παρατραβήξει; Είχαν άραγε δίκιο
να ενσπείρουν τόσο τρόμο στον κόσμο, μόνο και μόνο επειδή είχαν παρουσιαστεί
μερικά, λίγα, κρούσματα της νόσου των «τρελών αγελάδων»; Μπροστά στην
επικείμενη κατάρρευση της εθνικής κρεατοβιομηχανίας, η βρετανική κυβέρνηση
ετοιμαζόταν κιόλας να παραιτηθεί. Οι εφημερίδες τον χαρακτήριζαν «τρελό
επιστήμονα». Οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ενωση τον κατήγγειλλαν, καθώς τα κρέατα
σάπιζαν αζήτητα πάνω στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Ίσως μια ημέρα θα τον
ευγνωμονούσαν.

Τα πράγματα…

… βέβαια δεν έγιναν έτσι. Και η απορία που εξακολουθεί να βασανίζει τους
καταναλωτές είναι αν μπορούν να εμπιστεύονται τους επιστήμονες για να τους
πουν τι πρέπει να τρώνε και τι όχι. Το πρόβλημα είναι πως, όταν οι επιστήμονες
συναγελάζονται με πολιτικούς, καταντούν να υιοθετούν τις μεθόδους τους. Έτσι,
στην περίπτωση των «τρελών αγελάδων», όταν οι επιστήμονες έλεγαν στην αρχή πως
«ο κίνδυνος είναι πολύ μικρός» (μικρός αλλά υπαρκτός), άφηναν τους πολιτικούς
να το μεταφράσουν, «το βοδινό είναι απόλυτα ασφαλές». Η εξάρτηση της
επιστημονικής έρευνας από την κρατική χρηματοδότηση λειτουργεί με βάση την
αρχή του ραβδιού και του καρότου.

Οι επιστήμονες…

… μεταβάλλονται σε εμπειρογνώμονες με έναν ολοένα και πιο στενό επιστημονικό
ορίζοντα. Τα βάζουν με τα μέσα ενημέρωσης και λένε πως διαστρεβλώνουν τα
μηνύματά τους. Σίγουρα, τα μέσα έχουν την τάση να τρομάζουν το κοινό. Όπως
εκείνο το πρωτοσέλιδο της «Sun», λίγο μετά τον όλεθρο του Τσέρνομπιλ: «Έξι
εκατομμύρια ερυθρά μωρά ίσως πεθάνουν» ­ ο τρόμος, ο αντικομμουνισμός και η
κακή επιστήμη, είχαν χωρέσει μέσα σε έξι μόνο λέξεις. Ανάμεσα σε αυτές, υπήρχε
όμως και η λέξη «ίσως». Ίσως θα πρέπει οι επιστήμονες να μάθουν να μιλούν και
αυτοί την κοφτή και ξεκάθαρη γλώσσα των μέσων ενημέρωσης. Από το 1950, οι
επιστήμονες προειδοποιούν πως το κάπνισμα σκοτώνει και όμως άνθρωποι
εξακολουθούν να πεθαίνουν σήμερα από το τσιγάρο. Το κοινό έχει χάσει την
εμπιστοσύνη του στα επιστημονικά μηνύματα. Δεν έχει άδικο: φοβούμενη
οικονομικά αντίποινα, από το 1980, η επιστημονική κοινότητα «τα μάσαγε» για
τις «τρελές αγελάδες» με αποτέλεσμα δεκάδες άνθρωποι να έχουν χάσει σήμερα τη
ζωή τους από την παράγωγη νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ.

Τα μηνύματα…

… που έρχονται από το μέλλον, όπως και εκείνα που έρχονταν κάποτε για τις
«τρελές αγελάδες», είναι και αυτά συγκεχυμένα. Άλλοι επιστήμονες λένε πως η
ακτινοβολία από τα κινητά τηλέφωνα αλλοιώνει τα εγκεφαλικά κύτταρα, ιδιαίτερα
τα παιδικά, και άλλοι πως όχι. Άλλοι επιστήμονες λένε πως τα γενετικά
μεταλλαγμένα τρόφιμα είναι επικίνδυνα για το περιβάλλον και την υγεία και
άλλοι όχι. Άλλοι επιστήμονες υποστηρίζουν πως η φθορίωση του νερού προκαλεί
καρκίνο και άλλοι όχι. Άλλοι επιστήμονες συνιστούν τα αντιβιοτικά στις
ζωοτροφές και άλλοι ισχυρίζονται πως έτσι αναπτύσσονται στους ανθρώπους
παθογόνα μικρόβια που είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά. Δεν θα ξεμπερδέψουμε
εκφράζοντας απλώς την ελπίδα να επαληθευτούν οι καλύτερες εκδοχές από αυτά τα
μηνύματα. Αντίθετα, θα απαιτήσουμε από την επιστημονική κοινότητα να
προετοιμάσει κατάλληλα τον κόσμο για τις χειρότερες.