ΔΡΟΜΟΙ

Ο καθρέφτης…

… παίζει παράξενα παιχνίδια ­ και όχι μονάχα στην κακή βασίλισσα του
παραμυθιού ή την Αλίκη. Το πιο παράξενο από όλα είναι όταν, εκεί που στέκεται
κανείς μπροστά του, κάνει άξαφνα τη σκέψη: «Ώστε έτσι με βλέπει όλος ο άλλος
κόσμος;». Αντιφατικό και ανακόλουθο, το είδωλό του μέσα στον καθρέφτη μοιάζει
να έχει «κολλημένα» τα δύο χέρια σε λάθος θέση. Κουνάω το δεξί μου χέρι και το
είδωλό μου μέσα στον καθρέφτη κουνάει το αριστερό χέρι. Μα όταν κουνάω το
κεφάλι μου, το είδωλό μου δεν κουνάει τα πόδια του. Αν ο καθρέφτης αντιστρέφει
το αριστερό και το δεξί χέρι, δεν θα έπρεπε άραγε να κάνει το ίδιο και με τα
πόδια και το κεφάλι;

Ανόητο…

… ή όχι, το ζήτημα απασχολεί τους φιλοσόφους ­ όπως το εικός είχε
απασχολήσει κάποτε τον Γοργία, η φαντασία/πιθανή παράσταση τον Καρνεάδη και το
στραβό κουπί στο νερό τον Αινησίδημο. Το 1964, στο βιβλίο του «Το αμφιδέξιο
σύμπαν», ο Μάρτιν Γκάρντνερ υποστήριξε πως ο καθρέφτης δεν αντιστρέφει το
αριστερό με το δεξιό, αλλά το μπρος με το πίσω. Απλώς, λέει, το βρίσκουμε
βολικό να πιστεύουμε πως αντιστρέφει το αριστερό με το δεξιό, γιατί συμβαίνει
να είμαστε συμμετρικοί ως προς το αριστερό/δεξιό. Το 1970, ο φιλόσοφος
Τζόναθαν Μπένετ υιοθέτησε την άποψη του Γκάρντνερ. Όμως, το 1974, ο φιλόσοφος
του ΜΙΤ Νεντ Μπλοκ απέρριψε τις απόψεις των Γκάρντνερ και Μπένετ και τρία
χρόνια αργότερα ο Άγγλος φιλόσοφος Ντον Λοκ μπέρδεψε τα πράγματα ακόμη
περισσότερο: «Ο καθρέφτης αντιστρέφει πάντα το αριστερό με το δεξιό».

Το πρόβλημα…

… του καθρέφτη εξακολουθεί να προκαλεί τη φιλοσοφική σκέψη: «Γιατί
αντιστρέφει το αριστερό/δεξιό, αλλά δεν αντιστρέφει το άνω/κάτω;». Λες και οι
άνθρωποι δεν μπορούν να συμφωνήσουν στα πιο απλά πράγματα ­ όμως αυτό είναι
ήδη γνωστό. Στο περιοδικό «Lingua Franca», ο Τζιμ Χολτ περιγράφει πώς βάλθηκε
να λύσει το πρόβλημα του καθρέφτη. Στάθηκε μπροστά του με το πλάι, ώμο – ώμο
με το είδωλό του. Ο Γκάρντνερ και ο Μπένετ λένε πως σε αυτή την περίπτωση και
μόνο σε αυτήν ο καθρέφτης πράγματι αντιστρέφει το αριστερό με το δεξιό. Ο
Μπλοκ και ο Λοκ λένε πως σε αυτή την περίπτωση και μόνο σε αυτήν το αριστερό
και το δεξιό είναι ίδια και στο άτομο και στο είδωλό του μέσα στον καθρέφτη.
Προς στιγμήν, ο Χολτ ένιωσε να προσχωρεί στο στρατόπεδο Μπλοκ – Λοκ. Ώσπου
άξαφνα πρόσεξε πως το είδωλό του στον καθρέφτη φορούσε το ρολόι του στον καρπό
του δεξιού του χεριού και όχι του αριστερού όπου το φορούσε εκείνος.

Το κλειδί…

… του αινίγματος φαίνεται πως βρίσκεται σε μια «κρυφή» δυσαναλογία ανάμεσα
στο αριστερό/δεξιό και το άνω/κάτω. Και τα δύο αυτά ζεύγη ορίζονται σε σχέση
με τον προσανατολισμό του σώματος. Όμως, όπως γνωρίζει κάθε παιδί, το
αριστερό/δεξιό είναι πολύ πιο δύσκολο να γίνει συνειδητό από το άνω/κάτω,
γιατί το ανθρώπινο σώμα είναι συμμετρικό ως προς το αριστερό/δεξιό. Όταν
στέκεται κανείς με πρόσωπο στον Βορρά, το αριστερό του χέρι δείχνει στη δύση.
Άρα, λογικά, το αριστερό/δεξιό είναι παράγωγο του μπρος/πίσω ­ και όχι το
άνω/κάτω. Και ο καθρέφτης ­ όλοι συμφωνούν σε αυτό ­ αντιστρέφει το
μπρος/πίσω. Γι’ αυτό λοιπόν αντιστρέφει το αριστερό/δεξιό ­ αν πράγματι το
αντιστρέφει, κάτι που μέχρι σήμερα παραμένει ασαφές.