«Μια ώρα την ημέρα…» για τη μάθηση των ενηλίκων

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ (Education at a Glance, 2000), η οποία
πραγματοποιήθηκε μεταξύ των 28 κρατών – μελών, το ποσοστό του πληθυσμού μεταξύ
25-64 ετών που έχουν ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια μεταϋποχρεωτική –
μεταγυμνασιακή εκπαίδευση είναι στα κράτη αυτά κατά μέσο όρο 61%. Η Ελλάδα με
ποσοστό 44% κατέχει την 23η θέση μεταξύ των 28 κρατών.

Σύμφωνα με άλλη μελέτη του ΟΟΣΑ (Education Policy Analysis, 1997), προβλέπεται
ότι με τους ρυθμούς ανάπτυξης των εκπαιδευτικών συστημάτων, η Ελλάδα το 2015
θα αυξήσει το ποσοστό των αποφοίτων της μεταϋποχρεωτικής εκπαίδευσης στην ίδια
ηλικιακή κατηγορία στο 65% και θα κατέχει την 17η θέση μεταξύ των 20 κρατών
που περιλήφθηκαν στη μελέτη.

Κατά τις μελέτες αυτές, οι διαρροές από τη σχολική εκπαίδευση, δημιουργούν
σημαντικά προβλήματα ένταξης μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού στις μεταβολές που
επιφέρει η είσοδος στην οικονομία της γνώσης και η προοπτική της κοινωνίας της
μάθησης. Πολλές αναλύσεις χαρακτηρίζουν το φαινόμενο «χάσμα της μάθησης»
(learning gap), μεταξύ του επιπέδου των δεξιοτήτων μάθησης ενός μεγάλου
τμήματος της κοινωνίας και εκείνου που απαιτούν οι εξελίξεις της γνώσης –
τεχνολογίας.

Ειδικότερα σε μειονεκτική θέση βρίσκονται όχι μόνο εκείνοι που δεν κατέχουν
τους σχετικούς τίτλους της σχολικής εκπαίδευσης, αλλά και εκείνοι που τους
κατέχουν μεν, αλλά δεν έχουν αποκτήσει την ικανότητα να διατηρούν μια συνεχή,
διά βίου σχέση μάθησης. Μία μειοψηφία μόνο, η οποία αποτελεί την ελίτ της
οικονομικής – κοινωνικής ζωής, απολαμβάνει το προνόμιο της διά βίου ανανέωσης
της γνώσης. Η διαίρεση αυτή περιορίζει τη δυναμική ανάπτυξη της κοινωνίας προς
τη νέα ψηφιακή εποχή.

Νέες ανάγκες

Οι αναλύσεις αυτές οδηγούν στην ανάγκη να τεθούν νέες προτεραιότητες στην
εκπαίδευση και ιδιαίτερα στην εκπαίδευση των ενηλίκων. Συγκεκριμένα η
συμμετοχή του ανθρώπινου δυναμικού στις νέες εξελίξεις μέσω της διά βίου
μάθησης, ανάγει την εκπαίδευση ενηλίκων σε βασικό χώρο άσκησης πολιτικής. Και
αυτό διότι προσφέρει τη δυνατότητα της ανοικτής μάθησης, χωρίς τους
ανελαστικούς περιορισμούς του χώρου και του χρόνου.

Για το λόγο αυτό χρειάζεται ένα σχέδιο οργάνωσης και ανάπτυξης της εκπαίδευσης
ενηλίκων, όχι μόνο ως σύστημα θεραπείας των αδυναμιών του σχολικού συστήματος,
αλλά και ως σύστημα πρόληψης των αναγκών σε νέες δεξιότητες που δημιουργούν οι
συνθήκες της κοινωνίας της γνώσης.

Το στρατηγικό σχέδιο χρειάζεται να περιλαμβάνει:

* Εθνικά πρότυπα βασικών δεξιοτήτων μάθησης και δεξιοτήτων – κλειδιών και
αντίστοιχα προγράμματα σπουδών – διδακτικού υλικού.

* Αξιολόγηση και πιστοποίηση των αποκτώμενων δεξιοτήτων.

* Διαμόρφωση δικτύου οργάνωσης της εκπαίδευσης ενηλίκων.

* Συνεργασία των κρατικών υπηρεσιών, των κοινωνικών οργανώσεων και του
επιχειρηματικού κόσμου στην ανάπτυξη του δικτύου.

* Αλλαγή των πολιτισμικών στάσεων της κοινής γνώμης ως προς την ανάγκη αύξησης
της ζήτησης για συνεχή εκμάθηση.

«Μια ώρα την ημέρα»

Η εκστρατεία με σύνθημα «Μια ώρα την ημέρα για τη μάθηση των ενηλίκων» είναι
μια διεθνής πρωτοβουλία για την ενίσχυση της διά βίου μάθησης. Στοχεύει στην
εισαγωγή της διάστασης της μάθησης σε κάθε φάση της ζωής του ενηλίκου, στην
εργασία, την οικογένεια, τον ελεύθερο χρόνο. Αποβλέπει να ενισχύσει την τάση
για την εξατομίκευση της μάθησης πέρα από τα στεγανά της ιεραρχημένης,
σχολιοκεντρικής εκπαίδευσης. Επιδιώκει να θεσμοθετήσει τις απαραίτητες
μεταβολές ώστε ο στόχος να γίνει εφικτός στην καθημερινή ζωή.

«Μια ώρα την ημέρα» σημαίνει το δικαίωμα:

* Της απόκτησης δεξιοτήτων μάθησης, επικοινωνιακών, επιστημονικών,
τεχνολογικών, πληροφορικών.

* Της μόρφωσης για την κοινωνία, την ιστορία, τον πολιτισμό.

* Την απόκτηση ικανοτήτων επαγγελματικής απασχόλησης, επιχειρηματικών
δεξιοτήτων, οικονομικών γνώσεων.

* Την περιβαλλοντική εκπαίδευση, την εκπαίδευση γονέων, την τοπική ανάπτυξη.

Συμπερασματικά, η εκπαίδευση των ενηλίκων γίνεται στρατηγικός τομέας για την
ένταξη στην οικονομία της γνώσης με τη συμβολή της στη διαμόρφωση της
κοινωνίας που μαθαίνει.

Η εκστρατεία για την ανάπτυξή της στοχεύει να απελευθερώσει τη δυναμική του
ανθρώπινου δυναμικού, μέσω της ανάληψης από τους ίδιους του δικαιώματος της
μάθησης.

Εκφράζει με άλλα λόγια τη διεκδίκηση εκδημοκρατισμού της μόρφωσης δηλαδή την
αύξηση της ικανότητας των ατόμων να διαμορφώνουν τη ζωή τους στη μεταβαλλόμενη
εποχή μας.

Ο Χρίστος Δούκας είναι εκπαιδευτικός δρ του Πανεπιστημίου Αθηνών.