ΔΡΟΜΟΙ

Με την πτώση…

… ενός και μοναδικού ανθρώπου, η Ευρώπη έγινε μονομιάς μια απέραντη
δημοκρατία, από τη Μαύρη θάλασσα μέχρι το Σκαγεράκη και από τις Ηράκλειες
Στήλες μέχρι τον Αρχάγγελο. Ας πετάχτηκαν χιλιάδες αλβανόφωνοι και Σέρβοι έξω
από το Κοσσυφοπέδιο, ας εκδιώχθηκαν 250.000 Σέρβοι από την Κράινα, ύστερα από
μια επιχείρηση που οργανώθηκε από τις ΗΠΑ, ας διοικούνται σήμερα δυο μεγάλες
περιοχές που κάποτε ανήκαν στη Γιουγκοσλαβία από μια κλίκα καλοπληρωμένων
ξένων μανδαρίνων. Δεν πειράζει. Το σπουδαίο για τα πρωτοσέλιδα είναι πως ένας
καλός δημοκράτης θριάμβευσε επί ενός κακού δικτάτορα. Αλληλούια! αναφωνεί ο
Κέβιν Μάιερς στους «Τάιμς της Ιρλανδίας».

Τα πρωτοσέλιδα…

… και οι πολιτικοί μάλλον κάνουν λάθος, όπως συνήθως. Γιατί ο Μιλόσεβιτς
μπορεί βέβαια να ήταν ένα από τα πιο δυσάρεστα πρόσωπα της μεταπολεμικής
ευρωπαϊκής ιστορίας, αλλά δεν ήταν απόλυτα αντιδημοκράτης. Στο κάτω-κάτω,
εξελέγη στην εξουσία. Μπορεί να κλόνισε συθέμελα τις εσωτερικές δομές της
χώρας του και να πυροδότησε τον πόλεμο στη Βοσνία και την Κροατία, αλλά δεν
ήταν ένας τύραννος με την κλασική έννοια του όρου. Οι πολιτικοί του αντίπαλοι
στη Γιουγκοσλαβία δεν εξαφανίστηκαν εν μία νυκτί, όπως στο Ιράκ. Τα προβλήματα
στην περιοχή δεν άρχισαν με τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς και ούτε θα τελειώσουν
με την απομάκρυνσή του από την εξουσία. Ούτε ήταν αυτά τα προβλήματα
αποκλειστικό δημιούργημα του σερβικού εθνικισμού.

Ο ήρωας…

… των ημερών, ο Βόγισλαβ Κοστούνιτσα, είναι και αυτός ένας Σέρβος εθνικιστής
που τάχθηκε εναντίον της συμφωνίας του Ντέιτον για τη Βοσνία. Η θέση του για
το Κοσσυφοπέδιο εκφράζεται με μια περυσινή φωτογραφία, που τον δείχνει εκεί με
ένα Καλάσνικοφ στα χέρια. Είναι κατά της αυτονομίας του Μαυροβουνίου και έχει
υποσχεθεί πως δεν θα παραδώσει κανένα Σέρβο στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της
Χάγης.

Οι οπαδοί…

… των θεωριών του Φράνσις Φουκουγιάμα ισχυρίζονται ήδη πως η πτώση του
Μιλόσεβιτς ήταν άλλο ένα βήμα προς το αναπόδραστο τέλος της ιστορίας, που η
έκβασή του θα είναι ένας παγκόσμιος πολιτισμός φιλελεύθερου καπιταλισμού. Στο
ιστορικό μοντέλο του Φουκουγιάμα, η δημοκρατική νομιμότητα ενισχύει το
εσωτερικό κύρος της εξουσίας και με την άνοδο της ευημερίας περιορίζεται η
επιθετικότητα των χωρών. Ο πόλεμος γίνεται περιττός ­ κατ’ αναλογία με το
μαρξιστικό μοντέλο της αταξικής κοινωνίας. Όμως, τέτοια μοντέλα που μοιάζουν
να έρχονται από το μέλλον, έχουν ήδη πάρει σάρκα και οστά κατά το παρελθόν. Οι
αρχιτέκτονες του Συνεδρίου της Βιέννης (φωτό Μέτερνιχ) πίστευαν πως είχαν
επιβάλει μια νέα τάξη διαρκούς ειρήνης. Το 1940, ο Τσώρτσιλ μιλούσε για τη
βρετανική αυτοκρατορία σαν να επρόκειτο να διαρκέσει χίλια χρόνια. Οι
απολογητές του ιμπεριαλισμού του δέκατου ένατου αιώνα δεν μπορούσαν να
προβλέψουν την ανεξαρτησία των αποικιών. Και οι απολογητές του φιλελεύθερου
imperium δεν μπορούν να προβλέψουν πως η υπεσχημένη γη της επαγγελίας τους
ενδεχομένως μπορεί να γίνει κόλαση για όσους θα ζήσουν σε αυτήν. Η αφορμή γι’
αυτό θα υπάρχει πάντα. Θα αλλάζουν και θα χάνονται μόνο τα ονόματα
(Τίτο-Μιλόσεβιτς, Κάσεμ-Σαντάμ, Χομεϊνί-Χαταμί, Μπατίστα-Κάστρο), όπως άλλαξαν
και χάθηκαν τόσες και τόσες αυτοκρατορίες (Οθωμανική, Βρετανική, Γαλλική,
Χοεντζόλερν, Ρομανόφ) και όπως χάθηκε τις προάλλες ένα τελευταίο αιρετικό
απομεινάρι της σοβιετικής αυτοκρατορίας σε αυτή τη γωνιά των Βαλκανίων.