Παίζει ή πιέζεται; Ένα αίνιγμα ζητάει απάντηση

Ο Άρειος Πάγος έχει χαρακτηρίσει το έγκλημα του βιασμού «κατά τη φύση του
αποτρόπαιο και ειδεχθές». Έτσι, ο βιασμός ως έγκλημα βρίσκεται στην κορυφή της
πυραμίδας της εγκληματικής συμπεριφοράς του ανθρώπου.

Μετά την τροποποίηση του Ν. 1419/1984 το έγκλημα διώκεται αυτεπαγγέλτως. Η
λύση αυτή κρίθηκε σκόπιμη, α) για να διαπαιδαγωγηθεί ο πολίτης στη νοοτροπία
ότι ο βιασμός δεν αποτελεί στίγμα για το θύμα, αλλά για τον θύτη, β) για να
μειωθεί η έκταση της άδηλης εγκληματικότητας, γ) για να αντιμετωπισθεί και
περιορισθεί η οικονομική συναλλαγή που συνοδεύει τη διαπραγμάτευση της
παραίτησης από την έγκληση. Πλην όμως, με το άρθρο 344 ΠΚ εισάγεται μια κάμψη
στην αυτεπάγγελτη δίωξη του βιασμού, εφόσον προβλέπεται η παύση της ποινικής
δίωξης, σε περίπτωση που εκτιμάται η δήλωση του θύματος ή, αν είναι ανήλικο,
των νομίμων αντιπροσώπων του, ότι η δημοσιότητα από την ποινική δίωξη θα έχει
ως συνέπεια τον σοβαρό ψυχικό τραυματισμό του θύματος.

Στο σημείο αυτό πρέπει να υπογραμμισθεί ότι αυτή η παύση της ποινικής
δίωξης σαφώς νομοθετήθηκε για την προστασία του θύματος, αλλά πολλές φορές
λειτουργεί στην πρακτική όπως λειτουργούσε η παραίτηση από της εγκλήσεως.
Είναι απολύτως ώριμο να προβλεφθούν εκείνες οι νομικές προϋποθέσεις που θα
διασφαλίζουν και την τιμωρία του δράστη, αλλά και την προστασία από ψυχικούς
περαιτέρω τραυματισμούς του θύματος. Η αποσύνδεση αυτή πιστεύω ότι μπορεί να
γίνει εφικτή μέσα στο θεσμοποιημένο νομικό μας πλαίσιο, αλλά με βελτιώσεις και
παρεμβάσεις ικανές να εξασφαλίσουν την προστασία της προσωπικότητας του
θύματος σε συνδυασμό με την ορθή απονομή της δικαιοσύνης. Πρέπει επομένως και
η δήλωση του θύματος να τίθεται υπό αυστηρή κριτική προσέγγιση και αξιολόγηση
από το δικαστήριο, ώστε να αποφεύγεται τυχόν συναλλαγή μεταξύ θύματος και
δράστη, αλλά και να υπάρχει εξισορρόπηση της προστασίας του θύματος από τη μια
μεριά και της τιμωρίας του δράστη από την άλλη.

Με βάση τα παραπάνω και τη δικαστική εμπειρία, πρέπει να σημειωθούν
ζητήματα που έχουν προκύψει σχετικά με το έγκλημα αυτό: α) από τους ασκούντες
τη γονική μέριμνα των ανήλικων θυμάτων σε σχέση με όσα προαναφέραμε ειδικότερα
για τη δήλωση του άρθρου 344 ΠΚ, β) από τη διαδικασία προανακρίσεως και
ανακρίσεως περί το έγκλημα του βιασμού, με τις σχετικές τραγικές
μετατραυματικές καταστάσεις για το θύμα, εάν δεν πληρούνται προϋποθέσεις
ψυχικής προστασίας αυτού και γ) από την εκμετάλλευση του εγκλήματος από δήθεν
θύματα (ψευδείς καταγγελίες περί βιασμού).

ΘΕΙΟΣ

Η ανιψιά είπε… ψέματα

Παιδί πολύτεκνης αλλά και σεισμόπληκτης οικογένειας, η 14χρονη μικρή, ζούσε
εδώ και ένα χρόνο με τον θείο της, αδελφό του πατέρα της. Ο 36χρονος άνδρας
είχε προσφερθεί να βοηθήσει όσο μπορούσε, φιλοξενώντας την ανιψιά του. Ένα
χρόνο είχε διαρκέσει αυτή η συστέγαση, όταν στο αστυνομικό τμήμα της περιοχής
έφθασαν κάποιες περίεργες πληροφορίες.

Αμέσως ο θείος τέθηκε υπό διακριτική παρακολούθηση. Αν οι πληροφορίες
περιείχαν έστω και ψήγματα αληθείας, έπρεπε να αποκαλυφθεί η δράση του όσο το
δυνατόν συντομότερα. Ο «στόχος» δεν ήταν καθόλου εύκολος. Ο 36χρονος οικοδόμος
λάμβανε ­ όπως όλα έδειχναν ­ τα απαραίτητα μέτρα προφύλαξης, ώστε να μην
καταλάβει κανείς ότι επί ένα χρόνο εξέδιδε την ανιψιά του!

Τη νύχτα της 13ης Σεπτεμβρίου, πριν από λίγες ημέρες δηλαδή, ο θείος
συνελήφθη. Το τελευταίο ραντεβού της μικρής με ευκατάστατο πελάτη, ευτυχώς δεν
πραγματοποιήθηκε. Είχαν πραγματοποιηθεί όμως πολλά άλλα, όπως ο ίδιος
ομολόγησε στους αστυνομικούς. Είπε μάλιστα πως οι συναντήσεις κανονίζονταν
τηλεφωνικώς και πως η επιλογή των πελατών γινόταν με αυστηρά κριτήρια. Αν δεν
είχαν τις ανάλογες συστάσεις από πρόσωπα της εμπιστοσύνης του, δεν τους
παρείχε τις… υπηρεσίες της μικρής.

Ανατριχιαστικές λεπτομέρειες ανέφερε και το τρομοκρατημένο κοριτσάκι, που έως
εκείνη τη στιγμή δεν είχε μιλήσει σε κανέναν για το δράμα του. Ωστόσο οι
αστυνομικοί θεώρησαν υπεύθυνους και τους γονείς της, οι οποίοι επί ένα χρόνο
είχαν εμπιστευθεί το παιδί τους σ’ έναν προαγωγό χωρίς να ενδιαφερθούν για την
τύχη του.

Με την κατηγορία της μαστροπείας κατ’ επάγγελμα, ο θείος παραπέμφθηκε στον
ανακριτή, προκειμένου να απολογηθεί. Κι ενώ η προφυλάκιση ήταν…
εξασφαλισμένη, καθώς και ο ίδιος είχε ομολογήσει τις βδελυρές πράξεις του,
έγινε το θαύμα! Εμφανίστηκε στο ανακριτικό γραφείο η ανιψιά του και ανακάλεσε
όσα είχε με κάθε λεπτομέρεια περιγράψει. Ο θείος, όχι μόνο δεν την εξέδιδε,
αλλά τη φρόντιζε με το παραπάνω. «Είπα ψέματα», ισχυρίστηκε δειλά. Στο
«γιατί;» του ανακριτή έδωσε τη συνήθη απάντηση: «Ήθελα να τον εκδικηθώ».

Ποιος μπορεί να αμφισβητήσει την… ειλικρινή μεταμέλεια ενός αθώου παιδιού;
Ακόμη κι αν υποπτεύεται το παρασκήνιο, δεν δικαιούται να αμφιβάλει… Στη
συγκεκριμένη περίπτωση όμως δεν ήταν μόνο η κατάθεση της μικρής που βάρυνε τον
κατηγορούμενο. Ήταν και η δική του ομολογία. Ήταν και ο ισχυρισμός τού ότι την
εξέδιδε μεν, φρόντιζε όμως να μην προχωρούν οι πελάτες σε ολοκληρωμένες
επαφές. Αυτά πώς ανακαλούνται;

Διά της πεπατημένης οδού. «Στην αστυνομία με κακοποίησαν και αναγκάστηκα να
ομολογήσω…». Κατόπιν όλων αυτών, η υπόθεση έκλεισε ουσιαστικά. Ο θείος
αφέθηκε ελεύθερος και οι γονείς δεν κινδυνεύουν να καθήσουν στο εδώλιο για
παραμέληση εποπτείας ανηλίκου. Όσο για το παιδί, ας είναι αυτό το τελευταίο
ψέμα του…

14ΧΡΟΝΗ

Απέσυρε τη μήνυσή της

Είναι 14 ετών και εργάζεται σε καφετέρια. Η εμφάνισή της δεν προδίδει την
ηλικία της κι έτσι δεν ήταν δύσκολο να ξεγελάσει την ιδιοκτήτρια όταν πήγε να
ζητήσει δουλειά. Πρόσθεσε τέσσερα χρόνια και προσελήφθη. Η απόσταση από τη
δουλειά στο σπίτι ήταν αρκετά μεγάλη και η μητέρα της, που την περίμενε κάθε
βράδυ με αγωνία, άρχιζε να ανησυχεί έπειτα από μια ορισμένη ώρα.

Τη νύχτα της 22ας Ιουνίου 2000, η μικρή καθυστερούσε ανησυχητικά. Η μητέρα
της, που ήρθε στην Ελλάδα από το Καζαχστάν πριν από 7 χρόνια με τις δύο κόρες
της, διαισθανόταν πως είχε συμβεί κάτι κακό. Περασμένα μεσάνυχτα και το παιδί
δεν είχε ακόμη εμφανιστεί… Στις 2 τα ξημερώματα έβαλε το κλειδί στην πόρτα.
Ήξερε πως η μητέρα της θα τη μάλωνε πολύ.

Είχε ξημερώσει πια όταν μητέρα και κόρη εμφανίστηκαν στο Αστυνομικό Τμήμα της
Καλλιθέας προκειμένου να καταγγείλουν τον ομαδικό βιασμό της μικρής από μια
παρέα πέντε νεαρών. Οι οποίοι την είχαν πάρει βιαίως από τη δουλειά της, την
είχαν επιβιβάσει σ’ ένα αυτοκίνητο και την είχαν μεταφέρει στην παραλία των
Τζιτζιφιών, όπου εκτυλίχθηκε το πρώτο μέρος του δράματος. Στη συνέχεια,
αλλάζοντας σκηνικό, την πήγαν στο Καβούρι. Αφού εκτόνωσαν τα κτηνώδη ένστικτά
τους την άφησαν στην Καλλιθέα, κοντά στο σπίτι της.

Η μικρή ήταν αποφασισμένη. Αν και γνώριζε τους νεαρούς, ήθελε να τιμωρηθούν
γι’ αυτό που της έκαναν. Υπέβαλε μήνυση εναντίον τους και, παρά το γεγονός ότι
­ όπως τουλάχιστον είπε ­ την επισκέφθηκαν οι γονείς τους και τής έταξαν μέχρι
και καινούργιο σπίτι προκειμένου να αποσύρει την καταγγελία, εκείνη ήταν
ανένδοτη. Άλλωστε ­ έλεγε ­ επρόκειτο για τη δεύτερη φορά που τα ίδια πρόσωπα
την υπέβαλαν στο ίδιο μαρτύριο.

Εναντίον των μηνυθέντων ασκήθηκε αμέσως ποινική δίωξη για βιασμό και
παραπέμφθηκαν σε ανακριτή. Όταν όμως απολογήθηκαν οι δύο πρώτοι και αφέθηκαν
ελεύθεροι, όλοι μας αντιδράσαμε. Η ιατροδικαστική έκθεση ωστόσο, της οποίας το
περιεχόμενο δεν γνωρίζαμε, δεν βεβαίωνε τις καταγγελίες της μικρής. Παρ’ όλα
αυτά, οι τρεις νεαροί που απολογήθηκαν σε λίγες μέρες κρίθηκαν προφυλακιστέοι.
Οι περιγραφές της κοπέλας, οι λεπτομέρειες που ανέφερε στην κατάθεσή της, αλλά
και σε συνεντεύξεις της, δεν άφηναν περιθώριο αμφισβήτησης της ειλικρίνειάς
της. «Κάθε βράδυ ξυπνάει και ουρλιάζει», έλεγε η μητέρα της.

Κι ενώ όλοι νιώθαμε αλληλέγγυοι με το κορίτσι που, σε αυτή την τρυφερή ηλικία,
είχε υποστεί ένα τέτοιο πλήγμα, πριν περάσει μια εβδομάδα, μητέρα και κόρη
εμφανίστηκαν στο ανακριτικό γραφείο. «Θέλω να καταθέσω ότι στις αρχικές μου
καταθέσεις είχα πει ψέματα. Θέλω να αποσύρω τη μήνυσή μου. Είπα ψέματα ότι με
βίασαν οι κατηγορούμενοι και το είπα για να τους εκδικηθώ. Μού αρέσει ένα από
τα παιδιά αυτά, αλλά εκείνος θέλει μια άλλη κοπέλα. Ένας άλλος όμως, με
εκβίαζε πως αν δεν τα έφτιαχνα μαζί του, θα έλεγε στην ιδιοκτήτρια της
καφετέριας ότι της είχα πει ψέματα για την ηλικία μου. Τώρα τους ζητώ
συγγνώμη…». Και η μητέρα της πρόσθεσε: «Επειδή άργησε και φοβόταν ότι θα τη
μαλώσω, μού είπε ότι τη βίασαν. Τώρα διαπίστωσα ότι έλεγε ψέματα».

Η εξέλιξη αυτή σηματοδότησε την αποφυλάκιση των κατηγορουμένων χωρίς
περιοριστικούς όρους. Ασφαλώς έπεται και η έκδοση απαλλακτικού βουλεύματος.