ΔΡΟΜΟΙ

Λέγαμε…

… κάποτε αυτός ο πόλεμος θα τελειώσει. Θα σκουπίσουμε τις στάχτες. Θα
μαζέψουμε τα συντρίμμια. Θα κλάψουμε τους ~νεκρούς. Μα δεν θα μπορέσουμε ποτέ
να κρύψουμε το ψέμα πως τάχα αυτός ο πόλεμος έγινε από τους «καλούς» που
θέλησαν έτσι να συντρίψουν τους «κακούς». Γιατί είμαστε όλοι το ίδιο κακοί (ή
το ίδιο καλοί) και κανείς δεν μπορεί να διεκδικεί λιγότερο από το ένα ή
περισσότερο από το άλλο, χωρίς να διαψεύδεται από τον καθρέφτη της ιστορίας
και της φύσης του ανθρώπου. Αλλιώς, οι Σταυροφορίες έγιναν για να σωθούν οι
Άγιοι Τόποι από τους Οθωμανούς και η Ιερά Εξέταση έκαιγε τους αιρετικούς για
να αποβάλουν τον Σατανά.

Λέγαμε…

… όταν ο κουρνιαχτός του πολέμου καταλαγιάσει και οι στρατευμένοι κήρυκες
του στρατού της «νέας τάξης» πάψουν πια να χύνουν φαρμάκι στο μυαλό και την
ψυχή των ανθρώπων, τότε θα βρουν αυτοί τον καιρό να σκεφτούν. Μα αυτός ο
πόλεμος δεν τελειώνει ποτέ. Και είναι ένας πόλεμος για το μυαλό και την ψυχή
των ανθρώπων. Γιατί και ο Ρωμαίος Σύλλας εσύλησε τα ιερά των Δελφών, πριν από
την παράδοση των Αθηνών.

Λέγαμε…

… πέρυσι, κάποιες φορές, όσο και αν οι φλόγες και οι οιμωγές δεν μας άφηναν
να το παραδεχτούμε: Μήπως έχουν δίκιο οι προφήτες της «νέας τάξης»; Μήπως αν
πέσει ο Μιλόσεβιτς, ξεπηδήσει μια δημοκρατική Σερβία πλάι σε ένα αναγεννημένο
Κοσσυφοπέδιο; Μα η πόρτα του κόσμου άνοιξε στο κενό. Οι βόμβες του ΝΑΤΟ
γκρέμισαν το εύθραυστο οικοδόμημα του διεθνούς δικαίου που χρειάστηκε ένας
παγκόσμιος πόλεμος για να ξεπηδήσει μέσα από τις στάχτες του. Από εδώ και πέρα
καμιά χώρα δεν μπορεί να αισθάνεται ασφαλής. Η ωμή δυτική επέμβαση στις
γιουγκοσλαβικές εκλογές διέλυσε και τη δημοκρατική αυταπάτη με την οποία οι
άνθρωποι ζούσαν από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης. Μετά τον Μιλόσεβιτς θα
έρθει άραγε και η σειρά του Κοστουνίτσα; Μπορούμε λοιπόν να αναφωνήσουμε ό,τι
και ο Γκαίτε, όταν είδε τη Μάχη του Βαλμύ: «Από σήμερα και από εδώ, μια νέα
εποχή αρχίζει στην ιστορία του κόσμου». Μόνο που σήμερα κανείς δεν νιώθει τόσο
περήφανα για να προσθέσει μαζί με τον ποιητή: «Και θα μπορείς να λες: “Ήμουν
και εγώ εκεί”».

Λέγαμε…

… ναι, άλλαξαν οι κανόνες του παιχνιδιού. Μα τώρα βλέπουμε πως αυτούς τους
κανόνες καλύτερα να μην τους μάθουμε ποτέ, γιατί αυτός που κρατάει το μολύβι
τους σβήνει και τους ξαναγράφει συνεχώς. Ο κόσμος δεν θα είναι ποτέ πια ο
ίδιος, έγραφε πριν από ένα χρόνο ο Μαρκ Άλμοντ στην «Ιντιπέντεντ». Μια
δεκαετία μετά το αναίμακτο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, αντί να ξαναγράψει νέους
κανόνες διεθνούς δικαίου, η νίκη της Δύσης στη Γιουγκοσλαβία τους διέγραψε
εντελώς. Τώρα διαγράφει και τους κανόνες της δημοκρατίας.