ΔΡΟΜΟΙ

Θάρρος…

… είναι αυτό που χρειάζεται ένας εκδότης για να εκδώσει ένα βιβλίο που
εμφανίστηκε για πρώτη φορά πριν από περίπου είκοσι χρόνια ­ τόσα έχουν περάσει
από την πρώτη αμερικανική έκδοση της αυτοβιογραφίας του Τζον Γουότερς. Τώρα
εκδίδεται και στην Ιταλία («Schock», εκδ. Lindau) το βιβλίο που διηγείται την
άναρχη ζωή και τα μυστικά της τέχνης του Αμερικανού σκηνοθέτη, που με την
ταινία του «Desparate Living» επινόησε το είδος «trash». Στη Βαλτιμόρη της
δεκαετίας του 1950, όπου μεγάλωσε, ο Τζον Γουότερς δεν ήταν σαν τα άλλα
παιδιά. Είχε έμμονη ιδέα με τη βία και το αίμα, τόσο στην πραγματικότητα, όσο
και στην οθόνη. Άρχισε να γυρίζει βωβές ταινίες βάζοντας για ηθοποιούς φίλους
του από τον κόσμο της αντικουλτούρας. Τις έπαιζε μέσα σε εκκλησίες και τις
έβλεπαν περιθωριακοί που μάθαιναν για τις προβολές από στόμα σε στόμα. Όσο
αυτές οι ταινίες γίνονταν πιο προκλητικές, τόσο πλήθαιναν οι θεατές και άλλο
τόσο εξοργίζονταν οι κριτικοί που έγραφαν στις εφημερίδες της Βαλτιμόρης.

Προκλητικά…

… ήταν και τα σχόλια του Γουότερς (φωτό), είτε μιλούσε για τους άλλους είτε
για τον εαυτό του. «Για μένα, το παν στην ψυχαγωγία είναι το κακό γούστο. Αν
κάποιος ξεράσει βλέποντας μια ταινία μου, νιώθω σαν να παίρνω βραβείο. Όμως,
ας μην ξεχνάμε πως υπάρχει καλό κακό γούστο και κακό κακό γούστο». Θα βρει
κανείς στην αυτοβιογραφία του πολλά από τα μυστικά του σκηνοθέτη που
χαρακτηρίστηκε ο βασιλιάς του κακού γούστου. Μα θα βρει και πολλά άλλα
«βιβλία» που είναι κλεισμένα μέσα σε αυτό το ένα: τη διήγησή των παιδικών του
χρόνων που πέρασαν ανάμεσα σε μαριονέτες, λούνα παρκ και παιχνίδια στο
σκοτάδι, τη γενεαλογική αποσύνθεση που καταλήγει στον θάνατο πολλών φίλων του,
τη συνειδητή κινηματογραφική του θέση που αποκαλύπτεται με ένα απομυθοποιητικό
χιούμορ. «Δόξα τω Θεώ δεν είμαι οι ταινίες μου».

Ο διχασμός…

… αυτός, που εκφράζεται ακόμη και με το παρουσιαστικό του Τζον Γουότερς ­
πότε χίπης με φανταχτερά ρούχα και πότε επαγγελματίας με κοστούμι και γραβάτα
­ εξηγεί το δραματικό στοιχείο στη ζωή και την τέχνη του. Φτάνει να δει κανείς
τις σχέσεις του με τον πατέρα του (μεγαλοβιομήχανος, είχε εκφράσει την
ικανοποίησή του όταν το FBI είχε συλλάβει τον γιο του, επειδή υποστήριζε τους
Μαύρους Πάνθηρες) και με τη μητέρα του (συντηρητική καθολική, που βγήκε με
δάκρυα στα μάτια από την πρεμιέρα του «Desparate Living»). «Δεν έχει σημασία
πόσο πεισματικά εξεγείρεσαι εναντίον των γονέων σου», γράφει ο Γουότερς. «Στο
τέλος γίνεσαι πάντα σαν και αυτούς».

Το αρχαίο…

… πρότυπο της αντίστασης στις συμβάσεις, στην επικύρωση του κατεστημένου,
έχει πάντα τρεις δυνατές εκβάσεις. Στα άκρα, πληρώνεις στο ακέραιο τις
συνέπειες της εξέγερσης (Ρεμπώ) ή ενσωματώνεσαι ανώδυνα και ανήθικα (ο
αμφισβητίας του Μάη του ’68 που έγινε μάνατζερ). Στο μέσον, η φροϋδική
σύγκρουση ανάμεσα στους καταναγκασμούς του πολιτισμού και η επίγνωση πως η
απελευθέρωση από αυτούς είναι καταστροφική και αυτοκαταστροφική. Κάπου εκεί,
στο μέσον, βρίσκεται η τέχνη του Τζον Γουότερς, που βλέπει τον κόσμο όλο σαν
μια «ξεπεσμένη Ντίσνεϊλαντ».