Ο αθλητής …προγραμματίζεται

Οσο πλησιάζουμε στην Ολυμπιάδα του Σίδνεϊ, βλέπουμε να εμφανίζονται και πάλι
στις εφημερίδες και στην οθόνη της τηλεόρασης εκείνες οι ασπρόμαυρες, θολές
φωτογραφίες των πρώτων Ολυμπιάδων, του 1896, του 1900… Οι συνήθως λεπτοί
αθλητές, με τα πολύ μακριά παντελονάκια και το μουστακάκι. Δεν είναι δύσκολο
να το καταλάβει κανείς. Σε λίγο περισσότερα από εκατό χρόνια (σύγχρονου)
Ολυμπισμού, η εικόνα του αθλητισμού έχει αλλάξει ριζικά.

Ο επαγγελματισμός μάλλον ευθύνεται κάπως γι’ αυτό. Το ντόπινγκ σίγουρα
σπρώχνει τους αθλητές στα όρια του αδυνάτου. Σήμερα όμως ­ και περισσότερο από
ποτέ ­ η επιτυχία περνά μέσα από την τεχνολογική πρόοδο. Πάντα βέβαια, οι
πρωταθλητές και η προπονητές τους ήξεραν να εκμεταλλεύονται την επιστήμη, για
να πάνε «γρηγορότερα, ψηλότερα και δυνατότερα», όπως λέει και η φράση-σύμβολο
των Ολυμπιακών Αγώνων. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η σχέση αυτή έγινε
περισσότερο «σφικτή» λόγω τού ξέφρενου ανταγωνισμού. Τελικά μπορεί κανείς να
πει πως οι Αγώνες του Σίδνεϊ θα είναι αυτοί της τεχνολογίας. Οι μέθοδοι
προπόνησης, η σωματική ­ και ψυχολογική ­ προετοιμασία, τα αθλητικά όργανα,
όλα πια βασίζονται σε αυτά που υποδεικνύουν οι ειδικοί επιστήμονες. Για να το
διαπιστώσει κανείς αυτό, αρκεί να πάει μια βόλτα σε κάποιο σύγχρονο, μεγάλο
αθλητικό κέντρο και να δει πως το κομπιούτερ έχει πλέον αντικαταστήσει τα
παραδοσιακά βαράκια. Η πληροφορική είναι ικανή να αναλύει, να συγκρίνει και να
συγκεντρώνει όλες τις παραμέτρους της προσπάθειας του αθλητή. Τίποτα δεν
ξεφεύγει από αυτήν, ακόμα και το πάχος της σόλας του παπουτσιού τού σπρίντερ ή
η σύνθεση τού μαγιό του κολυμβητή.

Προγραμματισμός

Το βασικό σήμερα είναι να είσαι «προγραμματισμένος για να κερδίσεις», όπως
λέει ο Αντουάν Βαγέ, υπεύθυνος ενός τμήματος του Γαλλικού Ινστιτούτου
Αθλητισμού (INSEP): «Χάρη στις προόδους της επιστήμης μπορούμε σήμερα να
“προγραμματίζουμε” τις προπονήσεις, έτσι ώστε ο αθλητής να πιάνει την καλύτερή
του απόδοση, την ημέρα του τελικού».

Και ίσως είμαστε ακόμη στην αρχή… Δεν αποκλείεται κάποια στιγμή να
πηγαίνουμε στο στάδιο για να παρακολουθήσουμε αγώνες μεταξύ υπεραθλητών, μη
ανθρώπινων, ανεπηρέαστων από τον πόνο και το στρες. Επιστημονική φαντασία; Κι
όμως, ο κύριος Βαγέ παραδέχεται: «Η πορεία της νανοτεχνολογίας είναι σήμερα
τέτοια, που δεν αποκλείεται ο αθλητής τού αύριο να μπορεί να βάζει στον
οργανισμό του μικροτσίπ, για να αυξήσει της σωματικές του ικανότητες, όπως
κάποιοι τώρα κάνουν ενέσεις. Ίσως να έρθει η ώρα που θα μπορούμε να κάνουμε
έναν αθλητή να έχει την “τέλεια” απόδοση. Ο “Σάιμπερ”-αθλητής δεν είναι
μακριά».

Στα κύτταρα

Ήδη είναι δυνατό να παρέμβει κανείς στη δομή των κυττάρων, για να βελτιώσει τη
σύσταση των μυών και να προσθέσει στην καλύτερη οξυγόνωση του οργανισμού. Με
τις προοπτικές που ανοίγονται με την ανθρώπινη κλωνοποίηση και τον γενετικό
έλεγχο, δεν αποκλείεται ο πρωταθλητής τού αύριο να κατασκευάζεται στα
εργαστήρια. Η ιδέα και μόνο τρομάζει… Θα αφήνεται πλέον κάτι στην τύχη ή όλα
στον χώρο του αθλητισμού θα είναι προγραμματισμένα; Όπως λέει ο Φιλίπ Φλεράνς,
υπεύθυνος του εργαστηρίου ψυχολογίας στο INSEP: «Στον πρωταθλητισμό υπάρχει
πλέον ο πειρασμός να ελέγχεις και να εκλογικεύεις τα πάντα, από τη σκέψη έως
τις κινήσεις».

Το INSEP

Την ώρα που οι 20 αθλητές της ολυμπιακής αποστολής της Μογγολίας προετοιμάζονται με τον τρόπο που βλέπετε για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Σίδνεϊ, οι Βρετανοί Κρις Ρόουλινσον (δεξιά) στα 400 μ. εμπόδια και Μάρλον Ντέβονις στα 200 μ. δοκιμάζουν τις νέες ολόσωμες φόρμες, που ελαχιστοποιούν την αντίσταση του αέρα και μεγιστοποιούν τις επιδόσεις…

Για να καταλάβουμε καλύτερα τον ρόλο της επιστήμης στον κόσμο των σπορ, ας
κάνουμε μια βόλτα στο INSEP. Κρυμμένο μέσα στο δάσος του Βενσέν, λίγα
χιλιόμετρα από το κέντρο του Παρισιού, το Ινστιτούτο «δημιούργησε» περίπου το
ένα τρίτο των 341 Γάλλων αθλητών, που θα ταξιδεύσουν στο Σίδνεϊ. Πριν από
τέσσερα χρόνια, στην Ατλάντα, το INSEP είχε φέρει στο Εξάγωνο είκοσι μετάλλια.
Στο κτίριο Η, ανάμεσα στην καφετέρια και το ιατρικό κέντρο, λειτουργεί το DSS,
το Κέντρο Αθλητικών Επιστημών. Η υπεύθυνή του, Σαντάλ Ματιέ, ομολογεί: «Η θέση
μας δεν είναι στην Αυστραλία. Την ώρα της διοργάνωσης δεν έχουμε πια να
κάνουμε τίποτα». Ο στόχος των ανθρώπων που εργάζονται στο DSS είναι ένας και
ξεκάθαρος: να βελτιώσουν την απόδοση των αθλητών τους. Αρωγοί τους σε αυτό
είναι τρία εργαστήρια και δύο μονάδες (πληροφορικής και μηχανικής του
αθλητισμού).

Ένα κουμπί αρκεί

Στο εργαστήριο της βιομηχανικής και της φυσιολογίας ο μυς είναι στο κέντρο της
προσοχής. Τα κομπιούτερ συνυπάρχουν αρμονικά μαζί με τα διάφορα μηχανήματα
άσκησης, σύμβολα μιας εποχής που η πληροφορική και ο αθλητισμός συμβαδίζουν. Ο
Κριστιάν Μιλέρ, διευθυντής του εργαστηρίου, παραδέχεται: «Η πληροφορική έφερε
επανάσταση στον κλάδο μας. Πριν ακόμα από δέκα χρόνια χρειαζόμασταν βαριές και
επώδυνες κατασκευές, για να προετοιμάσουμε καλά τους αθλητές μας. Τώρα με το
πάτημα ενός κουμπιού μπορούμε να δημιουργήσουμε τις συνθήκες πραγματικών
αγώνων και να μετρήσουμε τις αντιδράσεις τους». Έτσι, ένα όργανο που ζυγίζει
μόλις 800 γραμμάρια μπορεί να υπολογίσει τη δραστηριότητα οκτώ μυών ενός
δρομέα συγχρόνως.

Για μια καλή αθλητική απόδοση, όμως, δεν αρκεί να είναι σε καλή κατάσταση οι
μύες. Στο υπόγειο του κτιρίου βρίσκεται το εργαστήριο κίνησης και δράσης, το
οποίο διευθύνει ο Ζαν Φρανσουά Στεν. Η δουλειά του βασίζεται κυρίως στην
τεχνική. Στην αίθουσα δεν υπάρχουν παρά μερικοί ηλεκτρονικοί υπολογιστές. Στις
οθόνες τους φιγουράρουν κάποιες αθλητικές κινήσεις: η τριασδιάστατη, π.χ.,
εικόνα ενός σφυροβόλου απ’ όλες τις οπτικές γωνίες. Αμέσως μπορεί κανείς να
διαπιστώσει την ταχύτητα περιστροφής του ή τη γωνία που σχηματίζει το κέντρο
βάρους του σε σχέση με το έδαφος. Και το παραμικρό λάθος, η ασημαντότερη
ατέλεια, γίνονται αμέσως αντιληπτά.

Και στην ψυχολογία

Θεωρητικά, το εργαστήριο της ψυχολογίας δεν θα έπρεπε να εξαρτάται τόσο από
την τεχνολογία. Μόνο θεωρητικά όμως… Οι υπεύθυνοί του έχουν δημιουργήσει ένα
πρόγραμμα που βασίζεται σε μια σειρά από τεστ, τα οποία βοηθούν στην
πνευματική προπόνηση. Ο αθλητής πρέπει να παρακολουθήσει μια σειρά από
αθλητικές προσπάθειες, που του παρουσιάζονται ψηφιακά και να τις αποστηθίσει.
Με αυτό τον τρόπο, όπως υποστηρίζει ο Φιλίπ Φλεράνς: «Ο αθλητής βάζει καλά στο
κεφάλι του τις συγκεκριμένες ενέργειες και μπορεί να τις επαναλάβει στους
αγωνιστικούς χώρους». Στόχος βέβαια του συγκεκριμένου εργαστηρίου είναι και να
καταπολεμήσει το στρες. Όπως τονίζει ο κ. Φλεράνς:«Μπορούμε να κάνουμε έναν
αθλητή να ελέγχει τα συναισθήματά του κατά τη διάρκεια των αγώνων». Και ο
ίδιος καταλήγει: «Θα συνεχίσουμε να βελτιώνουμε τα τεχνολογικά εργαλεία, με
απώτερο σκοπό να μπορέσουμε κάποια στιγμή να αναπτύξουμε την αθλητική απόδοση
από το Α έως το Ω, αλλά θα υπάρχουν πάντα κάποιες αβεβαιότητες που θα
εμποδίζουν τον αθλητή να γίνει ρομπότ». Ευτυχώς…

Οι σπόνσορες

Είναι γνωστό πως αθλητισμός χωρίς χορηγούς είναι δύσκολο σήμερα να υπάρχει.
Είναι όμως και αφελές να πιστεύουμε πως αυτό εξακολουθεί να περιορίζεται σε
ένα όνομα στο σορτσάκι ή μια διαφήμιση στην ποδοσφαιρική φανέλα. Οι σπόνσορες
πλέον πρέπει να «βοηθούν» τους αθλητές τους. Ειδικά υφάσματα που απορροφούν
τον ιδρώτα, ποδήλατα που είναι ικανά να πιάσουν απίστευτη ταχύτητα, αθλητικές
φόρμες που διατηρούν τη θερμοκρασία του σώματος εκεί όπου πρέπει, σόλες
παπουτσιών που κάνουν τους δρομείς γρηγορότερους…

Η γνωστή εταιρεία παραγωγής αθλητικών ειδών Adidas, π.χ., συνεργάζεται με
πολλές αθλητικές ομοσπονδίες σε όλο τον κόσμο και πάνω από 3.500 αθλητές
χρησιμοποιούν τα προϊόντα της. Το όνομά της είναι παρόν σε όλα τα μεγάλα
στάδια, πολύ περισσότερο απ’ ό,τι γίνεται αντιληπτό. Κανένα όμως από τα
προϊόντα που χρησιμοποιούν οι (πρωτ)αθλητές δεν μπορεί να βρεθεί στα μαγαζιά.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τη Nike, η εκπρόσωπος της οποίας στη Γαλλία,
Οντίλ Λεσάζ, λέει: «Τα δημιουργήματα αυτά προορίζονται για τους αθλητές υψηλού
επιπέδου και όχι για τους καταναλωτές». Κάτι το οποίο επιβεβαιώνει και ο Φιλίπ
Νταρντελέ, αντιπρόσωπος της Reebok στην ίδια χώρα: «Τα προϊόντα που βγάζουμε
προς πώληση είναι ακριβή αντίγραφα των αυθεντικών, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει
πως διαθέτουν της ίδιες τεχνικές ιδιότητες και δυνατότητες». Το πιο πρόσφατο
εύρημα των κατασκευαστών αθλητικών ειδών είναι η απολύτως αδιάβροχη φόρμα στην
κολύμβηση. Και ας λέει ο μεγάλος Αλεξάντερ Ποπόφ πως τίποτα δεν μπορεί να
αντικαταστήσει το αίσθημα τής επαφής του νερού με το δέρμα…

Η τεχνολογία είναι πλέον παντού παρούσα στον αθλητισμό. Η απόδοση, η
προσπάθεια, η νίκη παραμένουν ανθρώπινες. Για πόσο ακόμα όμως;