Αγορά μετοχών με πίστωση

Τα νέα μέτρα για την ενίσχυση της ρευστότητας των επενδυτών στο Χρηματιστήριο
Αξιών Αθηνών, με την ανάπτυξη του θεσμού του margin account, αλλά και με το
άνοιγμα των εταιρειών στη χορήγηση δανείων για την αγορά μετοχών με
ευνοϊκότερους όρους, αποτελούν τα νέα δεδομένα που θα διαμορφώσουν το μέλλον
της Σοφοκλέους.

Οι κίνδυνοι που εγκυμονούνται, όμως, από μια ελλιπή και ανεπαρκώς ελεγχόμενη
εφαρμογή των νέων θεσμών είναι ιδιαίτερα σημαντικοί. Όπως εκτιμούν αναλυτές
της αγοράς, η ανεξέλεγκτη πιστωτική επέκταση μπορεί να αποβεί μοιραία όχι μόνο
για τους ενδιαφερόμενους δανειολήπτες, αλλά και για την ίδια τη σταθερότητα
του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ένας από τους πιο βασικούς κινδύνους μπορεί
να αποτελέσει ο συνήθης πιστωτικός κίνδυνος, δηλαδή ο κίνδυνος τής μη
αποπληρωμής των δανείων, κίνδυνος κυρίως για τους επενδυτές που πλέον μπορούν
να παίζουν με θεσμοθετημένο «αέρα» έχοντας μια ευκαιρία η οποία μπορεί να
είναι ευεργετική, αλλά ταυτόχρονα και καταστροφική εφόσον δεν γίνουν οι σωστές
επιλογές.

Η εισαγωγή του margin account δίνει τη δυνατότητα χορήγησης δανείων από τις
ΑΧΕ στους πελάτες τους, με ενέχυρο το χαρτοφυλάκιο που ήδη έχουν στην κατοχή
τους έναντι κάποιου τόκου. Το ύψος του δανείου ορίζεται να είναι ίσο με ένα
προκαθορισμένο ποσοστό της αξίας του χαρτοφυλακίου τού πελάτη (50%), η οποία
αξία αποτιμάται καθημερινά (market to market) μετά το τέλος της συνεδρίασης
του Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών. Στην περίπτωση που η αξία τού χαρτοφυλακίου
μειωθεί, με αποτέλεσμα το ποσό του δανείου να ανέβει πάνω από το όριο που έχει
τεθεί, τότε ο πελάτης δέχεται από τη χρηματιστηριακή εταιρεία το λεγόμενο
margin call, με το οποίο καλείται να καταβάλει τη διαφορά (σε μετρητά ή
μετοχές), ώστε το ποσοστό του δανείου προς την αξία τού χαρτοφυλακίου να
επανέλθει στο συμφωνημένο όριο. Στην περίπτωση που ο πελάτης αδυνατεί να
αντεπεξέλθει σε αυτή την υποχρέωση κάλυψης τής διαφοράς που είχε δημιουργηθεί,
τότε η χρηματιστηριακή εταιρεία έχει τη δυνατότητα να ρευστοποιήσει μέρος του
χαρτοφυλακίου τού πελάτη της ή και ολόκληρο το χαρτοφυλάκιό του, ώστε να
καλυφθεί η διαφορά που έχει προκύψει. Θα μπορούσε λοιπόν κανείς να πει ότι η
νομιμοποίηση του «αέρα» με τη διαδικασία αυτή περιορίζει σημαντικά τον κίνδυνο
στον οποίο εκτίθενται οι χρηματιστηριακές εταιρείες ­ οι οποίες έστω άτυπα
έδιναν στο παρελθόν την ευκαιρία στους πελάτες τους να παίξουν «αέρα» ­ και
ταυτόχρονα ελέγχει και τις διαδικασίες.

Ο δανεισμός τίτλων των ΑΧΕ προς τους πελάτες τους, σύμφωνα με το νομοσχέδιο
για την Κεφαλαιαγορά που κατέθεσε στη Βουλή το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας,
προϋποθέτει την ύπαρξη ενός Χαρτοφυλακίου Ασφάλειας το οποίο και θα αποτελεί
το ενέχυρο, ώστε να μπορεί να πραγματοποιηθεί ο δανεισμός. Το ύψος του ποσού
που θα θεωρείται ως Χαρτοφυλάκιο Ασφάλειας θα ορίζεται από τα δύο συμβαλλόμενα
μέρη.

Σύμφωνα με το νέο νομοσχέδιο η κάθε χρηματιστηριακή εταιρεία, η οποία θα
ελέγχει καθημερινά την αξία των μετοχών που θα λειτουργούν ως ενέχυρο, θα
πρέπει σε περίπτωση διαφοράς να ενοχλεί τον πελάτη, ο οποίος και είναι
υποχρεωμένος να καλύψει τη διαφορά που θα έχει προκύψει έως την έναρξη της
επόμενης συνεδρίασης. Για την περίπτωση που οι πελάτες δεν θα μπορούν να
καλύψουν τις όποιες διαφορές έχουν προκύψει, οι χρηματιστηριακές εταιρείες
εντός τριημέρου θα πρέπει να προχωρούν στην εκποίηση των μετοχών, ώστε να
μπορέσουν να καλύψουν τη διαφορά και το πιστωτικό όριο να βρεθεί στα επίπεδα
που έχει εξαρχής αποφασιστεί.

Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς με αποφάσεις της το επόμενο διάστημα θα καθορίσει το
όριο παροχής των πιστώσεων από τις ΑΧΕ ανά πελάτη, αλλά και τις υποχρεώσεις
των ΑΧΕ σε σχέση με την ενημέρωση των πελατών τους, σε ό,τι αφορά τα
δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, αλλά και τους κινδύνους που μπορεί να ενέχει ο
δανεισμός αυτός για τον επενδύτη.

Σημειώνεται ακόμη ότι το νέο νομοσχέδιο για το Χρηματιστήριο περιλαμβάνει
τρεις πρόσθετες τροποποιήσεις, τις οποίες θα πρέπει να έχουν υπόψη τους οι
επενδυτές. Οι τρεις πρόσθετες αυτές τροποποιήσεις είναι οι εξής:

­ Ως πελάτες αναφέρονται τόσο τα φυσικά όσο και τα νομικά πρόσωπα. Αυτό
πρακτικά σημαίνει ότι πελάτες μπορεί να είναι και θεσμικοί επενδυτές από την
Ελλάδα και το εξωτερικό, όπως είναι μεταξύ άλλων οι εταιρείες διαχείρισης
Αμοιβαίων Κεφαλαίων, τα ασφαλιστικά ταμεία, οι εταιρείες επενδύσεων κ.λπ.

­ Καθορίζεται ειδική μεταβατική περίοδος. Ο καθορισμός τής μεταβατικής αυτής
περιόδου γίνεται ύστερα από απόφαση των αρμόδιων οργάνων της Επιτροπής
Κεφαλαιαγοράς.

­ Καθορίζεται ο τρόπος πίστωσης των χρηματιστηριακών εταιρειών (ΑΧΕ και
ΑΧΕΠΕΥ) προς τον πελάτη.