ΔΡΟΜΟΙ

Τι σχέση…

… μπορεί, άραγε, να έχει ο Πλάτων με τον Μπίλι Γκέιτς; Αν θεωρήσουμε τον
πρώτο, ως σύμβολο της φιλοσοφίας, και τον δεύτερο, ως σύμβολο της σύγχρονης
επιχείρησης, τότε αυτοί οι δύο ίσως δεν είναι τόσο αταίριαστοι μεταξύ τους όσο
φαίνεται. Πράγματι, οι φιλόσοφοι μοιάζουν σήμερα να εντρυφούν στα
επιχειρηματικά όσο ποτέ άλλοτε. Και μερικοί επιχειρηματίες δεν διστάζουν να
δανείζονται τα φώτα του Καρτέσιου, του Καντ ή του Σπινόζα, κατά την ενάσκηση
των καθηκόντων τους. Σύμπτωμα αυτής της σύζευξης είναι η εμφάνιση φιλοσοφικών
έργων που προορίζονται για μάνατζερ, στελέχη ή υπαλλήλους. Άλλο σύμπτωμα είναι
η ανάδειξη επιχειρηματικών συμβούλων, που γράφουν, ας πούμε, στο επισκεπτήριό
τους: «Διπλωματούχος της φιλοσοφίας, ειδικευμένος στο μάνατζμεντ των
ανθρωπίνων σχέσεων».

Σε ένα χώρο…

… όμως που μονοπωλείται από οικονομολόγους, νομικούς και άλλους τεχνοκράτες,
τι μπορεί, άραγε, να φέρει ένας φιλόσοφος; «Μια μέθοδο σκέψης, που βασίζεται
πάνω σε ένα κριτικό πνεύμα» απαντάει στη βελγική «Σουάρ» η Βάντα ντ’ Ανίς, που
μαζί με τον σύζυγό της ίδρυσε την εταιρεία οικονομικών συμβούλων Nike Consult.
Αλλοι μιλούν για τη γενικότερη θεώρηση που μπορεί να φέρει ο φιλοσοφικός
τρόπος σκέψης. «Στην επιχείρηση, όπου εργαζόμουν, η φιλοσοφία βοήθησε τους
διευθυντές να κατανοήσουν καλύτερα τα προβλήματα των μουσουλμάνων εργαζομένων»
παρατηρεί ο Φιλίπ Μποκιό, στον οποίον ανήκει το επισκεπτήριο που αναφέραμε
παραπάνω.

Ερωτήματα…

… πολλές φορές, υπαρξιακά, που απασχολούν τους εργαζομένους, συντείνουν και
αυτά στη διείσδυση της φιλοσοφίας στον χώρο των επιχειρήσεων. Ετσι, καλείται
να απαντήσει στις ανησυχίες εργαζομένων σε «ευαίσθητες» επιχειρήσεις μήπως τα
προϊόντα που παράγουν είναι επικίνδυνα για τη δημόσια υγεία, ή μήπως συντελούν
στην καταστροφή του πλανήτη. Πάντως, όταν φοράει τη γραβάτα του επιχειρηματία,
η φιλοσοφία περισσότερο απαντά σε απορίες παρά δίνει λύσεις. Τι γίνεται, όμως,
όταν, αντί για τον Πλάτωνα και τον Καρτέσιο, οι επιχειρήσεις επιστρατεύουν τον
Μακιαβέλι; Όταν αυτές οι επιχειρήσεις διαπραγματεύονται εργασιακές διαφορές, ο
Φλωρεντινός πολιτικός φιλόσοφος φαίνεται πως παραμένει πάντοτε επίκαιρος.

Η ιδέα…

… της φιλοσοφίας, που προσλαμβάνεται από τις επιχειρήσεις, δεν αρέσει πάντως
σε όλους, ή τους αρέσει υπό όρους. Όπως, ας πούμε, στον Εντουάρ Ντελριέλ,
καθηγητή της ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Λιέγης. «Ο
φιλόσοφος μπορεί ασφαλώς να δείχνει ενδιαφέρον για τον κόσμο των επιχειρήσεων,
αφού ανήκει και αυτός στη ζωή μας» τονίζει. «Δεν βρίσκεται όμως εκεί ούτε για
να κάνει την επιχείρηση πιο αποδοτική ούτε για να εδραιώσει το ισχύον σύστημα.
Ο ρόλος του φιλοσόφου είναι να παίρνει αποστάσεις από το χρήμα και την
εξουσία, να κάνει τον άνθρωπο να σκέφτεται ποιες είναι οι πραγματικές
δυνατότητές του και να τον βοηθάει να παίρνει τις αποστάσεις του από το χρήμα,
στου οποίου τη γοητεία τόσοι υποκύπτουν». Άνιση φαίνεται αυτή η μάχη, αλλά
έτσι ήταν πάντοτε η φιλοσοφία.