Η επιστροφή του Ατατούρκ

Ο Ατατούρκ είναι πανταχού παρών στην Τουρκία και η αφοσίωση των Τούρκων σ’
αυτόν παραμένει ανέπαφη. Αγάλματα σε κάθε σταυροδρόμι, φωτογραφίες στα
καταστήματα ή τα εστιατόρια, γιγάντια πορτρέτα στις γιορτές ­ η συνομοσπονδία
των εργοδοτικών οργανώσεων ετοιμάζει ένα που θα εκτείνεται σε 540 τ.μ. Θα
πρέπει να ανατρέξει κανείς στην ΕΣΣΔ του Στάλιν ή στην Κορέα του Κιμ Ιλ
Σουνγκ, γράφει η γαλλική «Λε Φιγκαρό», για να συναντήσει παρόμοια
προσωπολατρία.

Ο «ατατουρκισμός», όμως, η ιδεολογία την οποία δημιούργησε η δράση του μεγάλου
μεταρρυθμιστή, εμπνέει σήμερα τις πιο αυταρχικές και τις πιο συντηρητικές
τάσεις του καθεστώτος. Η κεμαλική ιδεολογία βασίζεται σε έξι αρχές:
δημοκρατία, εθνικισμός, λαϊκισμός, κρατισμός, κοσμικό κράτος και
μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο όλοι οι κεμαλιστές δεν είναι δημοκράτες, κάθε άλλο. Ο
Μπιλγκέ Μπιλγκίτς, για παράδειγμα, πρόεδρος της Ένωσης για την Υπεράσπιση της
Σκέψης του Ατατούρκ, εκτιμά ότι οι Δυτικοί «εμποδίζουν την ανάπτυξη της
Τουρκίας με τις ιστορίες τους περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και περί
δημοκρατίας».

Δύσκολα μπορεί κανείς να βρει αντιπάλους του επίσημου δόγματος. Ο Φικρέτ
Μπασκαγιά διεκδικεί αυτό τον τίτλο. Ο ο μαρξιστής αυτός καθηγητής της
Πολιτικής Οικονομίας έχει ήδη περάσει 15 μήνες στη φυλακή και καταδικάσθηκε
πρόσφατα σε άλλους 17 για έγκλημα γνώμης. «Το τουρκικό καθεστώς», εξηγεί,
«έχει μια εκσυγχρονιστική φρασεολογία, αλλά στην πραγματικότητα η ελίτ, με
σκληρό πυρήνα τον στρατό, βλέπει τη χώρα σαν ένα μεγάλο κοτέτσι, τους ενοίκους
του οποίου μπορεί να χειραγωγεί με λίγους σπόρους».

Από τις έξι αρχές του κεμαλισμού δεν απομένουν σήμερα παρά ο εθνικισμός και ο
κοσμικός χαρακτήρας του κράτους, υπογραμμίζει η γαλλική εφημερίδα. Στις
βουλευτικές εκλογές του 1999, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) που ίδρυσε
ο Ατατούρκ δεν πέρασε καν το όριο του 10% και για πρώτη φορά από την ίδρυση
της Τουρκικής Δημοκρατίας δεν εκπροσωπείται στο Κοινοβούλιο. Αντιθέτως, το
ακροδεξιό Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης είναι σήμερα, σύμφωνα με τις
σφυγμομετρήσεις, η πρώτη πολιτική δύναμη στην Τουρκία.