Το έβδομο… θύμα

Τις τελευταίες δέκα ημέρες, το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας έχει
επικεντρωθεί στο ανθρώπινο δράμα που κρύβεται πίσω από τη βύθιση του «Κουρσκ»:
στις 118 ζωές που παρέσυρε μαζί του στον βυθό της θάλασσας Μπάρεντς.

Το «Κουρσκ», όμως, θα αφήσει, σχεδόν σίγουρα, πίσω του ακόμα μία μακάβρια
κληρονομιά: τους πυρηνικούς του αντιδραστήρες και (παρόλο που οι Ρώσοι
επιμένουν ότι δεν ήταν εφοδιασμένο με πυρηνικά όπλα) τις πυρηνικές του
κεφαλές. Η οποία κληρονομιά θα διαρκέσει ασφαλώς περισσότερο από ό,τι η
ανάμνηση αυτού του καταστροφικού ατυχήματος και θα κοστίσει, υποστηρίζουν
πολλοί, πολύ περισσότερες ζωές.

Η περίπτωση του «Κουρσκ» δεν είναι πρωτοφανής. Από την έναρξη του Ψυχρού
Πολέμου, ο βυθός της θάλασσας έχει μετατραπεί σε «χωματερή» για πυρηνικά όπλα.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, υπάρχουν δεκάδες αντιδραστήρες και πυρηνικές κεφαλές
διάσπαρτες στον βυθό της θάλασσας. Επισήμως, πέρα από το «Κουρσκ», στα βάθη
των ωκεανών κείτονται ακόμα έξι πυρηνικά υποβρύχια: τέσσερα ρωσικά και δύο
αμερικανικά. Πέρα από αυτά, όμως, υπάρχουν και πολλά τμήματα υποβρυχίων, που
εγκαταλείφθηκαν είτε σκόπιμα είτε από λάθος.

«Πρωτεργάτες», οι ΗΠΑ, οι οποίες το 1954 εγκατέλειψαν στον βυθό έναν
πειραματικό αντιδραστήρα από το υποβρύχιο «Seawolf». Πρόκειται, επισήμως
πάντα, για το μεγαλύτερο ραδιενεργό αντικείμενο που εγκαταλείφθηκε ποτέ,
εκουσίως, σε ωκεανό. Σύμφωνα, όμως, με τον Τζον Λαρτζ, ανεξάρτητο σύμβουλο σε
θέματα πυρηνικών όπλων, το πάλαι ποτέ σοβιετικό και νυν ρωσικό ναυτικό έχει
«πετάξει» στη θάλασσα του Μπάρεντς, κοντά στη Νοβάγια Ζέμλια, τουλάχιστον έξι
παλιούς πυρηνικούς αντιδραστήρες από παροπλισμένα υποβρύχια και πλοία.

Πόσο, όμως, επικίνδυνοι είναι αυτοί οι αντιδραστήρες και οι πυρηνικές κεφαλές;
«Σε γενικές γραμμές», υποστηρίζει ο Λαρτζ, «όταν το ναυάγιο βρίσκεται σε πολύ
μεγάλο βάθος δεν υπάρχει κίνδυνος». Ακόμα και αν υπάρξει διαρροή
ραδιενέργειας, το πιθανότερο είναι να μη φθάσει αυτή στην επιφάνεια. Η θάλασσα
του Μπάρεντς, όμως, αποτελεί εξαίρεση.

Όπως λέει ο Λαρτζ, το «Κουρσκ» έχει προσαράξει σε μικρό βάθος, όχι πολύ μακριά
από το σημείο όπου είχε βυθιστεί, το 1989, ένα άλλο πυρηνικό υποβρύχιο, το
«Kosmolets», παρασύροντας στον υγρό τάφο 42 μέλη του πληρώματος. Και τα δύο
σκάφη αποτελούν πλέον απειλή τόσο για τον υδρόβιο κόσμο όσο και για τους
κατοίκους της Ρωσίας και των σκανδιναβικών χωρών. Μια απειλή με άγνωστο,
ακόμα, μέγεθος.

Απέραντο «τεχνολογικό παλιατζίδικο»!

Ο χαμός του ρωσικού πυρηνικού υποβρυχίου «Κουρσκ» είναι μία ακόμη καταστροφή
σε ένα έθνος που μεταμορφώθηκε, έπειτα από χρόνια ύφεσης και στασιμότητας, από
υπερδύναμη σε τεχνολογικό παλιατζίδικο. Καταστροφές από συντριβές αεροπλάνων
μέχρι βιομηχανικά ατυχήματα έχουν γίνει κάτι συνηθισμένο στη Ρωσία, μια όλο
και φτωχότερη χώρα η οποία δεν έχει τις οικονομικές δυνατότητες να αγοράσει
νέο εξοπλισμό ή να συντηρήσει τον παλιό σοβιετικό. Στη βιομηχανία και τον
στρατό, το πρόβλημα επιδεινώνεται από την αμέλεια, την έλλειψη εκπαίδευσης και
τις κλοπές.

Ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν χαρακτηρίζει τον πεπαλαιωμένο εξοπλισμό ως ένα από
τα κύρια εμπόδια για την ανάπτυξη. «Μόνο το 5% των επιχειρήσεών μας
χρησιμοποιούν σύγχρονες τεχνολογίες», δήλωσε σε πρόσφατη συνάντησή του με
επιστήμονες. Ο υπουργός Εκτάκτων Καταστάσεων Σεργκέι Σόιγκου έχει
επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η Ρωσία κινδυνεύει από καταστροφές στα πάντα,
από αεροπλάνα έως τους ανελκυστήρες που λειτουργούν χωρίς συντήρηση. Στην
ετήσια έκθεσή τους που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Ιανουάριο, οι
εμπειρογνώμονες του Σόιγκου προέβλεψαν πως η χώρα μπορεί να αντιμετωπίσει
σειρά τεχνολογικών καταστροφών που να ξεκινήσουν με πυρκαγιές, καταρρεύσεις
κτιρίων και ρήξη αγωγών και να τελειώσει με διαρροές ραδιενέργειας και
επικίνδυνων χημικών.

Οι εμπειρογνώμονες έχουν προειδοποιήσει ότι, αν συνεχιστεί η έλλειψη κεφαλαίων
για νέο εξοπλισμό και συντήρηση, έως το 2007 θα είναι άχρηστο το μεγαλύτερο
μέρος του βιομηχανικού εξοπλισμού της Ρωσίας. Οι εταιρείες που προσπαθούν να
επιβιώσουν και οι εργάτες που πασχίζουν για να πληρωθούν με οποιονδήποτε
τρόπο, συνεχίζουν να χρησιμοποιούν πεπαλαιωμένο εξοπλισμό που θα έπρεπε να
είχε πάει από χρόνια για παλιοσίδερα, λένε εμπειρογνώμονες. «Ο κίνδυνος αυτός
αυξάνεται από την παραμέληση των κανόνων ασφαλείας στο όνομα της επιδίωξης του
κέρδους», λέει η Μαρίνα Ρίκλινα, εκπρόσωπος του υπουργείου Εκτάκτων
Καταστάσεων.

Ο ρωσικός στρατός είναι ένα χτυπητό παράδειγμα της κατάρρευσης, λένε οι
εμπειρογνώμονες. Μολονότι το «Κουρσκ» ήταν ένα από τα πιο σύγχρονα σκάφη στο
Πολεμικό Ναυτικό, τα συστήματα ασφαλείας του προφανώς δεν λειτούργησαν. «Ούτε
ένα σύστημα διάσωσης δεν λειτούργησε σ’ αυτό το υποβρύχιο, οπότε τι να πει
κανείς για τα παλαιότερα;» λέει ο Αλεξάντερ Γκολτς, στρατιωτικός αναλυτής του
εβδομαδιαίου περιοδικού «Itogi».