ΠΡΟΣΩΠΑ Το «mea culpa» του χρηματιστή

«Ε, λοιπόν, ναι, την πάτησα»: προερχόμενη από έναν από τους γκουρού της
παγκόσμιας οικονομίας η παραδοχή αυτή είναι το λιγότερο απροσδόκητη.

Τζωρτζ Σόρος. Ομολογεί ότι έσφαλλε όταν προέβλεπε τον θάνατο του καπιταλισμού

Ο Τζωρτζ Σόρος, ο εξολοθρευτής της στερλίνας, το 1992, ένας από τους πιο
επιτυχημένους κερδοσκόπους και τους πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου, είχε
φθάσει κάποτε να προσωποποιεί την επέκταση του παγκόσμιου καπιταλισμού και τη
δύναμη των διεθνών χρηματαγορών. Ωστόσο έχει χάσει από καιρό την αίγλη του
αλάθητου και τούτη τη φορά δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά από το να
παραδεχθεί το λάθος: το φθινόπωρο του 1998 είχε εκδώσει ένα βιβλίο που
προανήγγελλε ένα κύμα ύφεσης, το οποίο ετοιμαζόταν να συντρίψει την παγκόσμια
οικονομία, καθώς και την «αποσύνθεση του παγκόσμιου καπιταλιστικού
συστήματος». Το βιβλίο είχε τον τίτλο «Η κρίση του παγκόσμιου καπιταλισμού: η
ανοικτή κοινωνία σε κίνδυνο»: αλλά στα δύο χρόνια που πέρασαν από τότε, η
παγκόσμια οικονομία, με ατμομηχανή τις ΗΠΑ, τα πήγε θαυμάσια και μια ανάκαμψη
διαπιστώνεται τώρα σε όλο τον πλανήτη.

Για το «mea culpa» του, ο Σόρος επέλεξε τον πρόλογο του νέου βιβλίου του που
πρόκειται να εκδοθεί σύντομα με τίτλο «Η ανοικτή κοινωνία: από τον παγκόσμιο
καπιταλισμό στην παγκόσμια δημοκρατία». Ο χρηματιστής εξηγεί εκεί ότι η προ
διετίας απαισιοδοξία του οφειλόταν στην απρόβλεπτη κατάρρευση της ρωσικής
οικονομίας, που φαινόταν να βαδίζει στα ίχνη της ασιατικής κρίσης. Δεν είχε
όμως προβλέψει, εξηγεί στον πρόλογο, δύο πράγματα: πρώτον, πόσο θαρραλέος και
αποτελεσματικός θα αποδεικνυόταν ο Άλαν Γκρήνσπαν, ο πρόεδρος της κεντρικής
τράπεζας των ΗΠΑ, στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ρωσικής κρίσης· και,
δεύτερον, είχε υποτιμήσει την επίδραση της νέας τεχνολογίας. «Υπήρξε ένα
“μπουμ” του δείκτη Nasdaq των εταιρειών του Ίντερνετ παράλληλα με την
κατάρρευση των αναδυόμενων αγορών», δήλωσε στους «Νιου Γιορκ Τάιμς». «Πώς
έγινε και δεν το είχα καταλάβει;»

Είναι ένα ερώτημα που ο συγγραφέας Σόρος θα πρέπει μάλλον να θέσει στον
οικονομολόγο Σόρος, ο οποίος πλήρωσε ακριβά, και από το δικό του πορτοφόλι,
αυτές τις εσφαλμένες εκτιμήσεις. Η παραδοχή του σφάλματός του είναι μάλλον
ασυνήθιστη, αφού οι «γκουρού» που κάνουν λάθος προγνώσεις αφήνουν συνήθως τα
λάθη τους να περάσουν ανεπαισθήτως στον σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας. Η
μεταστροφή του όμως φανερώνει επίσης πόσο γρήγορα άλλαξε ο κόσμος και
αντανακλά τον ευμετάβλητο χαρακτήρα των διεθνών χρηματαγορών. Ο χρηματιστής, ο
οποίος ήταν στο Πανεπιστήμιο μαθητής του Καρλ Πόππερ, μοιάζει πάντως να
νοιάζεται περισσότερο για την πνευματική κληρονομιά που θα αφήσει απ’ ό,τι για
την τσέπη του. Το νέο του βιβλίο, όπως και το προηγούμενο, αναφέρεται στους
κινδύνους του παγκόσμιου καπιταλισμού και του αχαλίνωτου φιλελευθερισμού, της
αρχής, δηλαδή, που εμπνέει σήμερα την παγκόσμια οικονομία.