Φόβοι για τη ραδιενέργεια

Ο κίνδυνος για μια οικολογική καταστροφή και ο φόβος για ανεξέλεγκτη
εξάπλωση της ραδιενέργειας εξαιτίας του παγιδευμένου υποβρυχίου,
προβληματίζουν επιστήμονες, επιστημονικά κέντρα και οικολογικές οργανώσεις σε
όλο τον κόσμο.

Φονικό όπλο. Το υποβρύχιο «Κουρσκ». Από την ανοικτή καταπακτή διακρίνονται τέσσερις πυραυλοσωλήνες που μπορούν να εκτοξεύουν πυραύλους τύπου Κρουζ εξοπλισμένους με πυρηνικές κεφαλές

Όλοι συμφωνούν ότι το μέγεθος του κινδύνου εξαρτάται από το αν το υποβρύχιο θα
μείνει εκεί παγιδευμένο, στα βάθη της θάλασσας, από το αν θα εκραγεί ή όχι και
από το αν θα υπάρξει διαρροή ραδιενέργειας από αυτό. Οι περισσότεροι
υποστηρίζουν βέβαια πως η θάλασσα αποτελεί ένα είδος «ασπίδας» εναντίον της
εξάπλωσης της ραδιενέργειας.

Οι πιθανότητες

«Εάν το υποβρύχιο εγκλωβιστεί εκεί και δεν υπάρξει περίπτωση ανέλκυσής του από
τον βυθό της θάλασσας τότε οι κίνδυνοι είναι ελάχιστοι. Απλά στο συγκεκριμένο
σημείο της Θάλασσας Μπάρεντς θα υπάρχει μια αποθήκη ραδιενεργών υλικών»,
εξηγεί από τον «Δημόκριτο» ο ειδικός πυρηνικός επιστήμονας Κώστας
Ελευθεριάδης. «Εάν υπάρξει όμως διαρροή της γόμωσης, του ραδιενεργού υλικού
του αντιδραστήρα, τότε τα πράγματα αλλάζουν», τονίζει. «Πρόβλημα όμως υπάρχει»
λέει από τη δική του σκοπιά ο υπεύθυνος εκστρατειών του ελληνικού γραφείου της
Greenpeace Νίκος Χαραλαμπίδης. «Το μεταλλικό περιτύλιγμα έχει ζωή μικρότερη
από ό,τι το πυρηνικό περιεχόμενο. Μιλάμε για διαστήματα χρόνου μεγαλύτερα του
αιώνα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κάποια επόμενη γενιά δεν θα έχει σημαντικό
πρόβλημα», λέει ο κ. Χαραλαμπίδης.

«Σε περίπτωση που διαβρωθεί το περίβλημα και έχουμε διαρροή πυρηνικού υλικού
στο θαλάσσιο περιβάλλον τότε τα πράγματα γίνονται δύσκολα. Η επέκταση της
ραδιενέργειας, βέβαια, στη θάλασσα γίνεται πολύ αργά. Η θάλασσα έχει την
ιδιότητα να καθυστερεί την εξάπλωση των ραδιενεργών υλικών».

Αν για κάποιο λόγο το υποβρύχιο εκραγεί κάτω από τη θάλασσα τότε υπάρχει
κίνδυνος διαρροής ραδιενέργειας. «Όμως και πάλι το μέγεθος του κινδύνου
μειώνεται εξαιτίας τού ότι η έκρηξη θα είναι υποθαλάσσια», τονίζει ο κ.
Ελευθεριάδης. «Αν γίνεται επιχείρηση ανέλκυσης όμως και γίνει έκρηξη του
υποβρυχιου στον αέρα, τότε… Η έκρηξη αυτή θα είναι ένα γεγονός μικρότερο σε
μέγεθος και έκταση, αλλά εξίσου σημαντικό με την έκρηξη στο εργοστάσιο
Τσερνόμπιλ. Η ραδιενέργεια εξαπλώνεται πιο εύκολα στον αέρα. Βέβαια όλα αυτά
εξαρτώνται από το είδος του ραδιενεργού υλικού και από την τεχνολογία του
υποβρυχίου», συμπληρώνει.

Αποθήκη πυρηνικών

«Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι η θάλασσα έχει μετατραπεί σε μια αποθήκη
πυρηνικών σε όλο τον πλανήτη. Βόμβες είναι εγκαταλελειμμένες στους βυθούς των
ωκεανών», αναφέρει ο κ. Χαραλαμπίδης. «Αυτήν τη στιγμή που μιλάμε υπάρχουν
τουλάχιστον δύο αμερικανικά υποβρύχια και τέσσερα πρώην σοβιετικά στον βυθό
κοντά στις Βερμούδες. Υπάρχουν 50 πυρηνικές κεφαλές στη θάλασσα», υποστηρίζει
ο Τόμας Κόκραν, διευθυντής του προγράμματος πυρηνικής ενέργειας της Εθνικής
Επιτροπής Πηγών των ΗΠΑ.

«Όταν αντιληφθούμε το μέγεθος της ωρολογιακής βόμβας που θέτουμε σε λειτουργία
κάνοντας τους βυθούς αποθήκες πυρηνικών θα είναι αργά. Ενδεχομένως όχι για
μας, αλλά σίγουρα για τα παιδιά μας…», συμπληρώνει.

Το σκάφος βοηθείας των ΗΠΑ

Ένα ειδικό σκάφος, που έχει τη δυνατότητα να διασώζει το πλήρωμα προσαραγμένων
υποβρυχίων στα βάθη της θάλασσας, διαθέτει το Ναυτικό των ΗΠΑ, που έχουν
προσφερθεί να βοηθήσουν τη Ρωσία στην επιχείρηση για να φέρει στην επιφάνεια
τους 100 και πλέον ναύτες που βρίσκονται παγιδευμένοι μέσα σε πυρηνοκίνητο
υποβρύχιο, δήλωσαν χθες στρατιωτικοί υπεύθυνοι.

Η Μόσχα δεν έχει αποδεχθεί την πρόταση της Ουάσιγκτον να βοηθήσει ώστε να
αντιμετωπισθεί η κρίση με το υποβρύχιο «Κουρσκ», το οποίο έχει καθήσει στον
βυθό της Θάλασσας Μπάρεντς, στον Αρκτικό Κύκλο. Οι ΗΠΑ για παρόμοιες
περιστάσεις διαθέτουν δύο Βαθιάς Καταδύσεως Οχήματα Διάσωσης (DRSV), το
«Άβαλον» και το «Μύστικ», που μπορούν να συμμετέχουν σε επιχειρήσεις διάσωσης
έως και σε βάθος 610 μ.

Το «Άβαλον» βρίσκεται σε επιχειρησιακή ετοιμότητα, ενώ το «Μύστικ» βρίσκεται
στο ναυπηγείο για αναβάθμιση μετά τις εργασίες συντήρησής του. Και τα δύο
σκάφη ναυπηγήθηκαν στη δεκαετία του ’70, όμως κανένα από αυτά δεν έχει
χρειασθεί να χρησιμοποιηθεί ακόμα. Για να φέρει εις πέρας την αποστολή του ένα
DRSV, θα πρέπει το σκάφος που κινδυνεύει να βρίσκεται όρθιο, έχοντας καθήσει
με την πρύμνη, ή να γέρνει με κλίση όχι μεγαλύτερη των 45 μοιρών. Το σκάφος
διάσωσης, που είναι ένα μικρό υποβρύχιο, προσεγγίζει το σκάφος, προσαρμόζεται
σε αυτό και επιτρέπει στο πλήρωμα να το εγκαταλείψει, μεταφέροντας 25 μέλη σε
κάθε του δρομολόγιο.

Δυσκολίες

Στο βάθος των 100 περίπου μέτρων που έχει αναφέρει το ρωσικό Ναυτικό πως έχει
προσαράξει το υποβρύχιο, η διάσωση του πληρώματος με σκάφη-τορπίλες είναι
δύσκολη, εξαιτίας της πίεσης του νερού, υποστηρίζουν αμερικανικοί στρατιωτικοί
κύκλοι. Οι Αμερικανοί διατείνονται πως τα δικά τους σκάφη είναι πιο κατάλληλα
γι’ αυτού του είδους την επιχείρηση. Κατά πάσα πιθανότητα το ρωσικό υποβρύχιο
χρησιμοποιεί τις μπαταρίες του για να τροφοδοτείται με ηλεκτρισμό και για την
τροφοδοσία του με αέρα, δίχως όμως να είναι βέβαιο πόσο μπορεί να διαρκέσει η
δύναμή τους για τον εξαερισμό του σκάφους, σύμφωνα με τις εικασίες Αμερικανών αξιωματούχων.

Το τραγικό προηγούμενο του υποβρυχίου «Κομσομόλετς»

Το πλήρωμα του υποβρυχίου «Κουρσκ» δεν είναι το μοναδικό που έχει έρθει
αντιμέτωπο με τον θάνατο. Το τελευταίο μεγάλο ατύχημα ρωσικού υποβρυχίου
χρονολογείται από τον Απρίλιο του 1989, όταν το «Komsomolets» άρπαξε φωτιά και
βυθίσθηκε 300 μίλια ανοικτά των ακτών της Νορβηγίας. Σαράντα δύο από τα εξήντα
εννέα μέλη του πληρώματος έχασαν τη ζωή τους, οι περισσότεροι από πνιγμό,
καθώς δεν γνώριζαν πώς να χειρισθούν τον εξοπλισμό ασφαλείας.

Η βύθιση

Η βύθιση του υποβρυχίου «Komsomolets» θυμίζει κινηματογραφική ταινία. Μόλις
ξέσπασε η πυρκαγιά, το σκάφος αναδύθηκε στην επιφάνεια· το πλήρωμα, όμως, δεν
φρόντισε να απομονώσει τις φλόγες κλείνοντας τις φρακτές και ο αέρας από τις
δεξαμενές ευσταθείας συδαύλισε τη φωτιά. Λίγες ώρες αργότερα, έγινε σαφές ότι
το υποβρύχιο επρόκειτο να βυθισθεί και ήχησε ο συναγερμός. Τα μέλη του
πληρώματος, που έσπευσαν στο κατάστρωμα, θεώρησαν δεδομένο ότι τους ανέμεναν
σωσίβιες λέμβοι και δεν προνόησαν να εφοδιασθούν με σωσίβια και προστατευτικά
ρούχα. Μια από τις δύο λέμβους δεν μπορούσε να φουσκωθεί, διότι το πλήρωμα δεν
γνώριζε πώς να ενεργοποιήσει το σχετικό μηχανισμό. Σύμφωνα με τις αναφορές, τα
περισσότερα μέλη του πληρώματος που δεν κατάφεραν να επιβιβασθούν στην
εναπομείνασα λέμβο χάθηκαν στα παγωμένα νερά του ωκεανού. Τη στιγμή που το
υποβρύχιο άρχισε να βυθίζεται, πάνω στο κατάστρωμα παρέμεναν έξι άνδρες,
περιλαμβανομένου και του κυβερνήτη. Οι πέντε από αυτούς διέσχισαν με δυσκολία
τους στενούς διαδρόμους του υποβρυχίου και κατάφεραν να φθάσουν στον ειδικό
θαλαμίσκο διαφυγής. Κανένας, όμως, δεν γνώριζε πώς να τον αποσπάσει από το
υποβρύχιο.

Θάνατος

Καθώς το σκάφος βυθιζόταν, η πίεση στον θαλαμίσκο έφθασε σταδιακά στις δύο
ατμόσφαιρες, επιφέροντας τον θάνατο τριών ανδρών, μεταξύ των οποίων και του
κυβερνήτη. Οταν, πλέον, το υποβρύχιο προσάραξε στον βυθό, ο θαλαμίσκος
αποσπάσθηκε, και οι δύο τελευταίοι ναύτες αναδύθηκαν στην επιφάνεια. Ο ένας
έχασε τη ζωή του, λόγω της ταχείας αποσυμπίεσης, ενώ ο δεύτερος σώθηκε. Το
ναυάγιο του «Komsomolets», με τις δύο τορπίλες του, δεν ανασύρθηκε ποτέ από
τον βυθό.

Η γάτα και το ποντίκι

Ο Ψυχρός Πόλεμος είναι πια παρελθόν. Το ρωσικό ναυτικό αποτελεί τη σκιά του
πανίσχυρου σοβιετικού στόλου. Και όμως, στα παγωμένα νερά της Βόρειας Ευρώπης,
ένα επικίνδυνο παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι συνεχίζεται ανάμεσα στα ρωσικά
και τα δυτικά υποβρύχια αδιάκοπα, εδώ και μισό αιώνα. Στη Θάλασσα Μπάρεντς, τα
ρωσικά γυμνάσια έχουν πάντα ως κύριο θέμα την αποτροπή επίθεσης από τη Δύση.
Καθώς τα ρωσικά υποβρύχια αποπλέουν από τις βάσεις τους, ακολουθούνται σχεδόν
πάντοτε από ΝΑΤΟϊκά υποβρύχια και μερικές φορές συγκρούονται με αυτά. Δύο
υποθαλάσσιες συγκρούσεις ανάμεσα σε αμερικανικά και ρωσικά υποβρύχια είχαν
σημειωθεί στις αρχές της δεκαετίας του 1990, χωρίς ευτυχώς θύματα. Το άκρως
απόρρητο αυτό παιχνίδι δεν οδήγησε στην τραγωδία. Γεγονός όμως είναι πως ο
αμερικανικός στόλος έχει εντολές να παρακολουθεί από κοντά τον ρωσικό. Ένας
από τους λόγους είναι η εκπαίδευση των Αμερικανών ναυτών στα σόναρ (ηχητικά
μέσα παρακολούθησης) χωρίς να γίνονται αντιληπτοί από τον «αντίπαλο».