Ρaul Samuelson Αντιμετωπίστε τη φούσκα της Wall Street

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Από οικονομικής άποψης ολόκληρος ο κόσμος είναι αλληλεξαρτώμενος περισσότερο
από κάθε άλλη φορά. Τα ποιητικά λόγια του Τζον Ντoν ποτέ δεν ταίριαζαν
καλύτερα: «Ο θάνατος οποιουδήποτε ανθρώπου με λιγοστεύει»… «γι’ αυτό ποτέ μη
ρωτάς για ποιον χτυπά η καμπάνα», «χτυπά για σένα». Η πένα μου δεν μιλάει για
τον ανθρώπινο θάνατο αλλά για τις οικονομικές επιπτώσεις που θα έχουν οι
άνθρωποι σε όλον τον κόσμο, αν η Wall Street, στις αρχές αυτού του νέου αιώνα,
ζήσει ένα κραχ όπως αυτό της περιόδου 1929-33.

Όπως και εκείνη την εποχή, ο ιός της χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης στη Νέα
Υόρκη θα εξαπλωνόταν με την ταχύτητα του φωτός στις αγορές του Λονδίνου, του
Παρισιού, της Φρανκφούρτης, της Ζυρίχης, του Άμστερνταμ, του Μιλάνου, της
Μαδρίτης, του Ελσίνκι, του Μεξικού, του Σάο Πάολο, του Μπουένος Άιρες, του
Τόκιο, της Σεούλ, της Σιγκαπούρης, του Χονγκ Κονγκ, της Ταϊπέι και της
Βομβάης.

Η μεγαλύτερη ανησυχία μου δεν είναι τι χάνει ο ένας κερδοσκόπος από τον άλλο.
Αφορά τις σημαντικότερες οικονομίες όπου οι άνθρωποι εργάζονται για να
παράγουν προϊόντα και να κερδίζουν το εισόδημά τους. Μετά το 1929, στην
Αμερική του προέδρου Χέρμπερτ Χούβερ, μια μεγάλη οικονομική κρίση έτυχε να
ακολουθήσει το κραχ του 1929. Πιο πρόσφατα, το 1990, μετά την κατάρρευση των
τιμών της γης και των μετοχών στην Ιαπωνία ακολούθησε μια περίοδος
στασιμοπληθωρισμού. Και η ανάκαμψη της ιαπωνικής οικονομίας δεν είναι ακόμη
εγγυημένη.

Αυτός είναι και ο λόγος που διαφοροποιούμαι από αυτούς τους νέους
οικονομολόγους που συμβούλευσαν τον πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των
Ηνωμένων Πολιτειών κ. ‘Αλαν Γκρίνσπαν το περασμένο καλοκαίρι να μην ανησυχεί
για το ύψος των αμερικανικών χρηματιστηριακών δεικτών. «Επικεντρωθείτε στο
καθήκον σας να προλαμβάνετε τον πληθωρισμό. Μόνο με αυτό πρέπει να
ασχολείστε», λένε με όλη τη νεανική τους σοφία.

Ακούστε τη δική μου άποψη. Ο Γκρίνσπαν, όπως και οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής
Κεντρικής Τράπεζας, της Τράπεζας της Ιαπωνίας και άλλων κεντρικών τραπεζών
έχουν πράγματι δύο βασικά καθήκοντα:

1. Πρέπει να προσπαθούν και να διατηρούν υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης της
οικονομίας με υψηλή απασχόληση.

2. Πρέπει να προστατεύουν την οικονομία από την εκδήλωση πληθωριστικών
πιέσεων.

Φούσκες που μπορούν να αποφευχθούν στις κερδοσκοπικές αγορές φωλιάζουν
πράγματι στον οικονομικό κύκλο και στους δείκτες πληθωρισμού της οικονομίας.
Γι’ αυτό το λόγο οι κεντρικές τράπεζες και τα υπουργεία Οικονομικών πρέπει
απαραίτητα να κάνουν ό,τι μπορούν για να προλαμβάνουν τις απότομες μεταβολές
στις κερδοσκοπικές αγορές που έχουν υπερθερμανθεί.

Πριν από πολλά χρόνια ο Γκρίνσπαν το κατάλαβε. Προειδοποίησε για την «παράλογη
υπερβολή». Ο ίδιος και οι συνάδελφοί του στο Διοικητικό Συμβούλιο της FED
έχουν αυξήσει αρκετές φορές τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια. Ο λόγος; Όχι για να
πατήσει φρένο στην αύξηση των τιμών καταναλωτή και των μισθών. Πολύ πρόσφατα
οι ισχυροί ρυθμοί ανάπτυξης της οικονομίας άρχισαν να εξαντλούν τα αποθέματα
εργατικού δυναμικού και να επιταχύνουν την αύξηση των μισθών.

Ένας λόγος για τις επαναλαμβανόμενες αυξήσεις επιτοκίων της FED την περίοδο
1999-2000 ήταν η προσπάθεια της κεντρικής τράπεζας να ομαλοποιήσει τους
ισχυρούς ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ. Αν η διατήρηση της ευημερίας είναι ο στόχος
μας, η οικονομική ιστορία και η αναλυτική θεωρία δείχνουν ότι αυτή η
προσπάθεια ομαλοποίησης είναι πολύ λογική και καθόλου παρανοϊκή.

Πιστεύω όμως ότι η κεντρική τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών ήθελε να
αντιμετωπίσει με ομαλό τρόπο τις υπερβολές της «νέας εποχής» στο
χρηματιστήριο, η οποία έστειλε στα ύψη τις μετοχές των εταιρειών του
‘Ιντερνετ, των τηλεπικοινωνιών και της βιοϊατρικής. Από αυτές τις μετοχές
έχουν δημιουργηθεί περιουσίες και περιουσίες έχουν χαθεί.

Η «μανία της τουλίπας»

Ναι, είναι το παλιό σύνδρομο της «μανίας της τουλίπας», όπου η τιμή ενός
βολβού τουλίπας ξεπερνούσε την τιμή μιας οικίας ή ενός κάστρου επειδή οι
άνθρωποι πίστευαν ότι αυτό θα συνέβαινε. Και πράγματι συνέβαινε επειδή
αγόραζαν συνεχώς. Η σημερινή μανία δεν είναι μόνο ψυχολογικής φύσεως. Η αύξηση
της παραγωγικότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες επιταχύνθηκε σημαντικά τα
τελευταία χρόνια της δεκαετίας του ’90 και ιδιαίτερα στους κλάδους της
οικονομίας που συνδέονται με την πληροφορική και τους ηλεκτρονικούς
υπολογιστές.

Αυτό που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι κάτι περισσότερο από τις κερδοσκοπικές
μανίες του παρελθόντος όπου αυτοί που τοποθετούνταν στην αγορά τελευταίοι
έχαναν τα πάντα και έκαναν πλούσιους αυτούς που μπήκαν στην αρχή. Εγώ το
χαρακτηρίζω κυνήγι του χρυσού, όπως αυτό που συνέβη το 1899 στην Καλιφόρνια
και στα τέλη του 19ου αιώνα στην Αλάσκα. Ακούγοντας τις φήμες για τους
θησαυρούς που κρύβονταν στο υπέδαφος, οι άνθρωποι έσπευδαν στην Καλιφόρνια και
την Αλάσκα για να γίνουν πλούσιοι. Ωστόσο, μόνο ελάχιστοι από τους πρώτους που
έφθασαν εκεί κατάφεραν να γίνουν πλούσιοι.

Το 1920 υπήρχαν στις Ηνωμένες Πολιτείες περίπου 300 κατασκευαστές αυτοκινήτων.
Οι επενδυτές έσπευδαν να βγάλουν περιουσίες αγοράζοντας οποιαδήποτε από αυτές.
Τελικά μόνο τρεις επιχειρήσεις κατάφεραν να επιτύχουν: Ο Χένρι Φορντ, η
Τζένεραλ Μοτορς και η Κράισλερ Μότορς. Αυτό είναι πολύ πιθανό να συμβεί και
στη ρουλέτα των ιντερνετικών επιχειρήσεων. Οι μικροί βραχυπρόθεσμοι
χρηματιστηριακοί παίκτες έχουν ήδη χρεοκοπήσει. Οι περισσότερες νέες
ιντερνετικές επιχειρήσεις έχουν ήδη πάρει την κάτω βόλτα και θα καταλήξουν
είτε στη χρεοκοπία είτε στην πώλησή τους για ψίχουλα σε άλλες μεγαλύτερες
επιχειρήσεις. Αυτό είναι που ο καθηγητής μου στο Χάρβαρντ, ο Τζόζεφ Σούμπετερ,
θα περίμενε από τη δική του εκπληκτική θεωρία της οικονομικής ανάπτυξης μέσω
των τεχνολογικών καινοτομιών.

Χάνει το σθένος του

Αυτό που με ανησυχεί είναι ότι τους τελευταίους μήνες ο Γκρίνσπαν έχει αρχίσει
να χάνει το σθένος του και φαίνεται να νιώθει τον πειρασμό να πιει από τη
σαμπάνια των θιασωτών της νέας εποχής. Κάποιες από τις πιο πρόσφατες απόψεις
του φαίνονται να δείχνουν ότι όταν τόσοι πολλοί έξυπνοι επενδυτές πιστεύουν σε
κάτι, τότε η άποψή τους διαθέτει μεγάλο βαθμό εγκυρότητας.

Οι επενδυτικοί τραπεζίτες που φέρνουν καθημερινά νέες επιχειρήσεις στο κατώφλι
του χρηματιστηρίου πραγματοποιούν σημαντικά κέρδη. Ακόμη και αν η τιμή της
μετοχής που εισαγάγουν στο χρηματιστήριο καταρρεύσει, τα κέρδη τους από τις
προμήθειες δεν πρόκειται να επηρεαστούν αρνητικά. Μήπως ο Γκρίνσπαν ξέχασε τις
σοφές λέξεις του ποιητή;

«Όταν όλος ο κόσμος έχει τρελαθεί, είναι ανοησία να προσπαθείς να είσαι
λογικός».

Δεν θέλω σε καμιά περίπτωση να παρεξηγηθώ. Πράγματι, υπάρχει ένα είδος φούσκας
στη σημερινή αγορά. Αυτό δεν σημαίνει ότι λέω στους αναγνώστες ότι πρέπει να
πουλήσουν. Μια φούσκα μπορεί να διατηρηθεί για τόσο πολύ καιρό, όσο
διατηρήθηκε από τη δημιουργία της μέχρι σήμερα.

Το μήνυμα

Απευθύνομαι στον ‘Αλαν Γκρίνσπαν και στους γερουσιαστές και των δύο κομμάτων.
Δεν πρέπει να τους καταλαμβάνει ούτε έκσταση για τη νέα εποχή ούτε
απαισιοδοξία ότι έρχεται το τέλος του κόσμου. Ο υποψήφιος για την προεδρία κ.
Τζώρτζ Μπους θα ήταν απερίσκεπτος αν μας παρότρυνε να τοποθετήσουμε ένα
σημαντικό μερίδιο των αποθεμάτων μας στα συνταξιοδοτικά ταμεία σε οποιαδήποτε
«καλή» μετοχή διαβάζουμε στο ‘Ιντερνετ. Θα ήταν επίσης απερίσκεπτος αν έδινε
την υπόσχεση ότι η αμερικανική κυβέρνηση θα κάλυπτε τις ζημίες μας στην
περίπτωση που οι μετοχικές μας επιλογές αποδεικνύονταν καταστροφικές. Είναι
σαν μια ασφαλιστική εταιρεία να παροτρύνει τους ασφαλισμένους της να πετάξουν
από το σπίτι τους τους πυροσβεστήρες αφού θα πληρώσει η ίδια το κόστος
αποκατάστασης των ζημιών στην περίπτωση πυρκαγιάς…