Η «Λωζάννη» τώρα… συμφέρει

Στις 24 Ιουλίου συμπληρώθηκαν 77 χρόνια από την υπογραφή της Συνθήκης
Ειρήνης της Λωζάννης μεταξύ της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, της Γαλλίας, της
Ιταλίας, της Ιαπωνίας, της Ελλάδας, της Ρουμανίας και του
Σερβο-κροατο-σλοβενικού κράτους αφ’ ενός, και της Τουρκίας αφ’ ετέρου.

Καλή συνθήκη. Η σιωπή της Συνθήκης της Λωζάννης για την κουρδική μειονότητα κάνει τον Τούρκο πρόεδρο Σεζέρ (δεξιά), που εικονίζεται με τον Ευρωπαίο επίτροπο Γκίντερ Φερχόιγκεν, να τη θεωρεί τώρα καλή για τα τρέχοντα τουρκικά συμφέροντα

Υπήρχε ­ υπάρχει ακόμα ­ η αντίληψη ότι η Τουρκία θα ήθελε να τροποποιήσει τη
Συνθήκη αυτή ή να μεθοδεύσει την ακύρωσή της. «Η παραχώρηση των Δωδεκανήσων
στην Ιταλία», «η απώλεια της Μοσούλης», «η παραίτηση από τις αποζημιώσεις
πολέμου», «τα δικαιώματα των μειονοτήτων στην Τουρκία», ακόμα και «το καθεστώς
των Στενών» (το οποίο επανακαθορίστηκε το 1936 με τη Συνθήκη του Μοντρέ),
έχουν γίνει, κατά καιρούς, υποθέσεις εργασίας σε διαφόρους κύκλους στην
Τουρκία.

Τώρα όμως φαίνεται πως η Άγκυρα δηλώνει ακλόνητη πίστη και απόλυτη δέσμευση
στη Συνθήκη της Λωζάννης, και αυτό γιατί τα άρθρα 37-44 του Τμήματος Ε’ υπό
τον τίτλο «Προστασία των Μειονοτήτων» εξυπηρετούν, εξ αντιδιαστολής, τις
θέσεις της στο μείζον ­ δίπλα στο θέμα του πολιτικού Ισλάμ ­ εσωτερικό ζήτημα
της Τουρκίας: το Κουρδικό.

Οι Κούρδοι

Τα άρθρα αυτά και ιδίως το άρθρο 38 έχουν επιστρατευτεί από την κυβέρνηση
Ετζεβίτ και τους Τούρκους πολιτικούς σχολιαστές για να αποστομώνουν όσους
μιλούν (όπως ο επίτροπος της Ε.Ε. αρμόδιος για τη διεύρυνση Γκίντερ
Φερχόιγκεν) για «πολιτιστικά δικαιώματα των Κούρδων»: η Συνθήκη της Λωζάννης
εγγυάται για τα πολιτιστικά δικαιώματα μόνο των (τριών) «μη μουσουλμανικών»
μειονοτήτων (της ελληνικής, της αρμενικής και της εβραϊκής) που ζουν στην
Τουρκία. Αφού, επομένως, οι Κούρδοι δεν είναι μη μουσουλμάνοι, δεν μπορούν να
είναι μειονότητα.

Το διάγγελμα που απηύθυνε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Αχμέτ Νετζντέτ Σεζέρ προς
τον τουρκικό λαό, είναι ιδιαιτέρως αποκαλυπτικό: «… Η Συνθήκη της Λωζάννης
με την οποία ρυθμίστηκαν η ύπαρξη, το Δίκαιο και τα κυριαρχικά όρια της
Τουρκικής Δημοκρατίας, αποτελεί ιδρυτικό έγγραφο της χώρας μας… στη Συνθήκη
της Λωζάννης καθορίζονται τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της Τουρκικής
Δημοκρατίας… το τουρκικό έθνος το αποτελούν όλοι όσοι ζουν στην Τουρκία και
είναι συνδεδεμένοι με δεσμό ιθαγένειας με το τουρκικό κράτος».

Στην Τουρκία εορτάζεται κάθε χρόνο η επέτειος της υπογραφής της Συνθήκης της
Λωζάννης ­ με διαγγέλματα, επίσημες τελετές και καταθέσεις στεφάνων σε μνημεία
του Ατατούρκ και του Ισμέτ Ινονού, ο οποίος είχε «καταγάγει τον ιστορικό
διπλωματικό θρίαμβο» της διαπραγμάτευσης και υπογραφής της Συνθήκης. Ο φετινός
εορτασμός, όμως, «τώρα, που κάποιοι με τόσο ζήλο σκευωρούν ώστε να επαναφέρουν
στην επικαιρότητα τη Συνθήκη των Σεβρών», όπως γράφει ο καθηγητής Πολιτικής
Επιστήμης του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης Τοκταμίς Ατές
(«Τζουμχουριέτ», 25/7/2000), ήταν περισσότερο από κάθε άλλη φορά φορτισμένος συναισθηματικά.