Η βυθισμένη «οροσειρά» ηφαιστείων στη θάλασσα της Κρήτης
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
Είναι μια τεράστια περιοχή, στην οποία ποτέ δεν έχει φτάσει το φως του ήλιου.
Σε ένα τέτοιο ακραίο περιβάλλον, όπου το μεθάνιο ζωοδοτεί ένα ολόκληρο
οικοσύστημα από μικροοργανισμούς, όπου η λάσπη των ιζημάτων πλάθεται από το
νερό και σχηματίζει κρατήρες ύψους 200 μέτρων, όπου το στερεοποιημένο αλάτι
από την πανάρχαια ξηρασία της Μεσογείου επανακτά ξανά τη αρχική του μορφή,
εκεί λοιπόν καταδύθηκε για πρώτη φορά ένα γαλλικό ερευνητικό σκάφος και έφερε
στην επιφάνεια τα μυστικά ενός αρχέγονου κόσμου, για τον οποίο τόσο λίγα
πράγματα γνωρίζουμε.
Ήταν μια αποστολή που έγινε τον Δεκέμβριο του 1998, από Ολλανδούς και Γάλλους
επιστήμονες. Τα αποτελέσματα των ερευνών ανακοινώθηκαν πριν από λίγο καιρό σε
παγκόσμιο ωκεανογραφικό συνέδριο. «ΤΑ ΝΕΑ» συνομίλησαν με τον επικεφαλής
επιστήμονα της γαλλικής ομάδας, Jean Paul Foucher, στέλεχος του φημισμένου
ωκεανογραφικού ινστιτούτου INFREMER, ο οποίος και μας παραχώρησε τις
φωτογραφίες των «λασπωδών ηφαιστείων» (Mud Volconoes) που τραβήχτηκαν νότια
της Κρήτης.
Αρχέγονη διεργασία
Σε αυτό το μέρος εξακολουθεί να υφίσταται μια αρχέγονη γεωλογική διεργασία.
Τόσο αρχέγονη όσο και η ηλικία ορισμένων νησιών του Αιγαίου. Είναι το μέρος
που οι δύο τεκτονικές πλάκες ενώνονται ή καλύτερα εφάπτονται η μία της άλλης.
Η Ελλάδα μαζί και η Κρήτη ακουμπά πάνω στην ευρασιατική πλάκα, η οποία
σκεπάζει χρόνο με τον χρόνο την αφρικανική. Αυτή με τη σειρά της προχωρά προς
το Αιγαίο, σέρνεται και εισχωρεί σε βάθος μέσα στη γη και, από την πορεία της
όλα αυτά τα χρόνια, έχει φτάσει κάτω από τις Κυκλάδες. Προχώρησε μέσα στη γη η
αφρικανική πλάκα, κατά 70 ή και 80 χιλιόμετρα, και συνάντησε τέτοιες πιέσεις
και θερμοκρασίες ώστε απελευθέρωσε διάφορα υλικά, σαν το μάγμα, τα οποία
αναδύθηκαν και σιγά σιγά σχημάτισαν τα ηφαιστειογενή νησιά μας. Όπως τη Θήρα,
τη Νίσυρο, τα Μέθανα.
Η κατάδυση του «Ναυτίλου»
Και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν στο Αιγαίο, λίγα χιλιόμετρα πιο πίσω, εκεί που
εφάπτονται οι δύο πλάκες, ζει και βασιλεύει ένας άλλος αρχέγονος κόσμος. Ένα
ακραίο οικοσύστημα, που αναπτύσσεται από την ενέργεια του μεθανίου που
εκλύεται από τα βάθη της γης. «Σε αυτή την περιοχή καταδύθηκε ο “Ναυτίλος”, το
ερευνητικό υποβρύχιο που χρησιμοποιήσαμε στην αποστολή μας. Ο “Ναυτίλος” ήταν
εφοδιασμένος με κάμερες μεγάλου βάθους, οι οποίες κινηματογραφούσαν συνεχώς
τον πυθμένα της θάλασσας και την επιφάνεια των ηφαιστείων. Είχε επίσης και δύο
συσκευές. Η μία για να συλλέγει ιζήματα στην επιφάνεια του ηφαιστείου και σε
βάθος ενός μέτρου μέσα σε αυτά. Η άλλη χρησίμευε για να καταγράφει τη
θερμοκρασία τους».
Τι είδαν στον βυθό
Πολλά από τα δείγματα των ιζημάτων αναλύθηκαν επί τόπου στα εργαστήρια που
υπήρχαν πάνω στο σκάφος επιφανείας που μετέφερε το «Ναυτίλος». Οι κάμερες του
υποβρυχίου μετέδωσαν στα μόνιτορ του σκάφους την ανάγλυφη επιφάνεια ορισμένων
ηφαιστείων που είχαν κυκλική μορφή και εκτείνονταν σε μια διάμετρο από 1 μέχρι
3 χιλιόμετρα. Όταν η λάσπη, τα στρώματα των ιζημάτων, είναι σε υγρή μορφή,
τότε τα ηφαίστεια παρουσιάζονται να είναι επίπεδα. Όταν όμως τα ιζήματα
συμπεριφέρονται σαν το πηλό που πλάθεται και αποκτά διάφορα σχήματα, τότε τα
ηφαίστεια γίνονται κωνοειδή και υψώνονται στα 200 και 300 μέτρα ψηλά από τον
πυθμένα.
Τα ηφαίστεια της νότιας Κρήτης κινηματογραφήθηκαν για πρώτη φορά από την
ολλανδογαλλική αποστολή. Για πρώτη φορά επίσης εξετάστηκαν τα οικοσυστήματα
που αναπτύσσονται στις παρυφές τους. Πρόκειται για βιοκοινωνίες που οφείλουν
την ύπαρξή τους αποκλειστικά και μόνο στα ηφαίστεια. Τα ηφαίστεια έχουν
δημιουργηθεί στο σημείο της πρόσκρουσης των δύο πλακών. Ρήγματα από τα
βαθύτερα στρώματα της γης φτάνουν μέχρι τον πυθμένα. Μέσα τους κυλάει μεθάνιο,
υδρόθειο, διοξείδιο του άνθρακα. Αυτές οι ουσίες απελευθερώνονται στο νερό και
μεταφέρουν φυσικά ενέργεια. Εκεί λοιπόν εγκαθίστανται κάποιες ιδιαίτερες
βιοκοινωνίες.
Η χημειοσύνθεση
 |
|
Η κατάδυση. Τα όργανα του ερευνητικού σκάφους έδωσαν ενδείξεις για την ύπαρξη |
Οι βιοκοινωνίες αυτές χρησιμοποιούν την ενέργεια από το εκλυόμενο μεθάνιο για
να συντηρηθούν στη ζωή. Όπως στην ξηρά τα φυτά ενεργοποιούν τη διαδικασία της
φωτοσύνθεσης χάρη στην ενέργεια από τον ήλιο, έτσι και εκεί κάτω, στα 2.000
και πλέον μέτρα βάθος, τη θέση της φωτοσύνθεσης παίρνει η χημειοσύνθεση. Η
άντληση ενέργειας από την αναγωγή του μεθανίου και του υδρόθειου σημαίνει ζωή.
«Αυτές λοιπόν οι χημειοσυνθετικές κοινωνίες, που στην ουσία είναι βακτηριακά
στρώματα, αποτελούν με τη σειρά τους τροφή για άλλους οργανισμούς, όπως
σκουλήκια ή και κάποια γαστρόποδα (μαλάκια). Αυτοί οι οργανισμοί ευδοκιμούν
μόνο στο περιβάλλον γύρω από τα ηφαίστεια. Τέτοια σκουλήκια είναι για
παράδειγμα τα Vestimentifera. Το μήκος τους μπορεί να φτάσει καμιά φορά
ακόμα και το ένα μέτρο. Αν και δεν έχουν στόμα, διαθέτουν ένα τροφόσωμα
μέσα στο οποίο υπάρχουν καλλιέργειες βακτηρίων που διενεργούν τη
διαδικασία της χημειοσύνθεσης. Τα σκουλήκια αυτά, αν ποτέ σταματήσει η εκροή
μεθανίου από τα ηφαίστεια, θα εξαφανιστούν από εκεί και θα αναπτυχθούν σε άλλα
περιβάλλοντα», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής του Ωκεανογραφικού Κέντρου στο
Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας Κρήτης, κ. Τάσος Τσελεπίδης.
Ακραίες συνθήκες
Οι συνθήκες γύρω από τα ηφαίστεια είναι ακραίες. Κάποτε στον πλανήτη μας δεν
υπήρχε οξυγόνο, αλλά η ζωή είχε εμφανιστεί. Η μελέτη αυτών των ακραίων
οικοσυστημάτων, των υδροθερμικών κοινωνιών όπως λέγονται, πιστεύεται ότι θα
δώσει μελλοντικά πολύ χρήσιμες πληροφορίες στους επιστήμονες, καθώς φαίνεται
πως αναπαριστούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις συνθήκες της πρώιμης ζωής
που επικρατούσαν τότε στον πλανήτη μας.
Από την άλλη πλευρά, το επιπρόσθετο ενδιαφέρον της μελέτης αυτών των
βακτηριακών στρωμάτων σχετίζεται με την πρόοδο της βιοτεχνολογίας και της
βιοϊατρικής, Πιστεύουν ορισμένοι επιστήμονες ότι οι μικροοργανισμοί αυτοί
είναι ικανοί να παράγουν ένζυμα που, αν ανακαλυφθούν και καλλιεργηθούν, ίσως
αποδειχθούν ωφέλιμα για την ίαση πολλών ασθενειών.
Μια τέτοια διεθνής ερευνητική αποστολή θα ξεκινήσει του χρόνου, με τη
συμμετοχή του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Βιολογίας Κρήτης (ΙΘΑΒΙΚ), στο πλαίσιο του
ευρωπαϊκού προγράμματος Biodeep.
Google news
