Ανοιχτή φυλακή το Κόσοβο για τους Σέρβους

Ανοιχτή φυλακή. Μικρός Σέρβος στέκεται πλάι σε στρατιώτη της KFOR λίγα χιλιόμετρα από την Μιτροβίτσα του Κοσόβου

Ο Σλόμπονταν Φιλίποβιτς πίστευε σθεναρά ότι θα καταλαβαίναμε και θα
ενημερώναμε την κοινή γνώμη. Από τον κήπο όπου βρισκόμασταν πέρασε στο
εσωτερικό του σπιτιού και γύρισε με μια αγκαλιά κουρέλια. Ήταν το τελικό
χτύπημα για τη σύζυγό του, που καθόταν σιωπηλή όση ώρα συζητούσαμε για τη
δολοφονία του γιου τους Μπόρκο. Τώρα το σώμα της έτρεμε από πόνο, και δάκρυα
αυλάκωναν το πρόσωπό της. Ξεσπούσε… Ο Σλόμπονταν κρατούσε το μπλουτζίν του
παιδιού τους. Από τη μια πλευρά μακριές ουρές από λειωμένο κομματιασμένο
ύφασμα, από την άλλη μόνο κλωστές… Ο Μπόρκο Φιλίποβιτς σκοτώθηκε στις 2
Ιουνίου από μια νάρκη, πρόσφατα αφημένη στο έδαφος. Ο πατέρας του έχει πειστεί
ότι δράστης είναι πιθανότατα ένας γείτονας, κάποιος που γνώριζαν καλά. «Το
έκαναν αυτό στον πιο κοντινό τους γείτονα», λέει. «Οι Αλβανόφωνοι θα έπρεπε να
έβλεπαν τι έχουν κάνει. Ακόμη κι έτσι, είναι οι άνθρωποι στους οποίους
προσέτρεχα με τα χέρια γεμάτα χρήματα, αλεύρι, τρόφιμα, όταν βρίσκονταν υπό
πίεση να φύγουν».

Ευγένεια και παιδικές φιλίες στο νέο Κοσσυφοπέδιο μάλλον δεν ευδοκιμούν. Οι
Φιλίποβιτς είναι Σέρβοι που τώρα ζουν σε μια περιοχή «ανοιχτή φυλακή», όπως
την ονομάζουν. Οι ζωές τους στον θύλακα Γκόρνιε Ντόμπρο, κοντά στην
Γκρατσάνιτσα, νότια της Πρίστινας, φαίνεται να εξαρτώνται πλήρως από τη συνεχή
παρουσία των ανδρών της KFOR, του Σουηδικού τάγματος. Ανήκουν στους
εναπομείναντες 100.000 Σέρβους (το ένα τρίτο σε σχέση με την παρουσία τους
πριν από τον πόλεμο), παρουσία που εκτός των άλλων απειλείται τώρα και από την
πείνα. Τα εδάφη που φιλοξενούσαν σοδειές έχουν μετατραπεί σε εν δυνάμει πεδία
θανάτου από τις νάρκες. Η επιχείρηση εκκαθάρισης αυτού του είδους ξεπερνά
ακόμη και τις αρμοδιότητες του ΝΑΤΟ.

Όμως οι Φιλίποβιτς δεν σκέφτονται να φύγουν. Επιμένουν σ’ αυτό. Είναι η γη
τους εδώ, η πατρίδα τους. Και είναι αποφασισμένοι να μείνουν, αν και η θλίψη
τους είναι βαθιά εξαιτίας των καθημερινών απειλών και των προκλήσεων. Περίπου
1.000 Σέρβοι σκοτώθηκαν σε αυτήν την επαρχία από τότε που η υπό το ΝΑΤΟ
ειρηνευτική δύναμη έφτασε εδώ πέρυσι και μέχρι στιγμής κανένας δράστης δεν
έχει καταδικαστεί. Άλλοι τόσοι έχουν εξαφανιστεί. Και τα σπίτια των Σέρβων
συνεχίζουν να γίνονται παρανάλωμα του πυρός. Ογδόντα εκκλησίες και μοναστήρια
καταστράφηκαν.

Δεν προκαλεί έκπληξη που η οικογένεια δεν δείχνει διάθεση συμβιβασμού.
Αποδοκιμάζουν την απόφαση των τοπικών μετριοπαθών ηγετών – υπό τον
Αρχιεπίσκοπο Αρτέμιο της Γκρατσάνιτσα, ο οποίος προεδρεύει του Σερβικού
Εθνικού Συμβουλίου- να επιστρέψουν, έστω και μόνο ως παρατηρητές, στην
εμβρυϊκή κυβέρνηση που συστάθηκε υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, το Κοινό Συμβούλιο
Προσωρινής Διοίκησης.

Υποστηρίζουν τους σκληροπυρηνικούς από τη Μιτροβίτσα και όπως τα υπόλοιπα μέλη
της κοινότητάς τους παραμένουν ακλόνητοι στη θέση τους να μποϋκοτάρουν τις
δημοτικές εκλογές του Οκτωβρίου. «Δεν τους αναγνωρίζουμε και δεν θα
συμμετάσχουμε», υποστηρίζει ο αδερφός τού Σλόμπονταν, Σλάβισα Φιλίποβιτς.

Στο γειτονικό χωριό, Πρεότσε, ο δήμαρχος Ζίκιτσα Τζόργκιτς επιμένει ότι είναι
μέλος της πραγματικής πλειοψηφίας του Κοσσυφοπεδίου, της σερβικής, την οποία
ορίζει προσθέτοντας τους Σέρβους που ζουν σε Σερβία και Κοσσυφοπέδιο.
Απορρίπτει κάθε αναφορά σε εθνικές εκκαθαρίσεις από Σέρβους-«οι Αλβανόφωνοι
εγκατέλειψαν τα σπίτια τους με την δική τους θέληση».

Στο αρχαίο μοναστήρι της Γκρατσάνιτσα, ο γραμματέας του Αρχιεπισκόπου, πατήρ
Σάββας Τζάντσιτς μιλά για αδικίες εις βάρος των Αλβανοφώνων και κατηγορεί το
καθεστώς Μιλόσεβιτς για τη δυσχερή θέση στην οποία έχει περιέλθει η σερβική
κοινότητα. Θα ήθελε να τον δει να παραπέμπεται σε δίκη. Όμως τα λάθη που
επωμίστηκαν οι Αλβανόφωνοι δεν θα πρέπει να τυφλώσουν τη διεθνή κοινότητα και
να μη δει αυτό που συμβαίνει τώρα στους Σέρβους. «Ακόμη και οι “μετριοπαθείς”-
λέει- όπως ο Ιμπραήμ Ρουγκόβα, πέρα από τις φραστικές αποκηρύξεις των
δολοφονιών, δεν κούνησαν ούτε το μικρό τους δαχτυλάκι για να προστατεύουν τον
μη Αλβανόφωνο πληθυσμό. Αναρωτιέμαι για τους μετριοπαθείς Αλβανόφωνους ηγέτες,
υπάρχουν;». Τόπος κλειδί η Μιτροβίτσα. Το καζάνι απ’ το οποίο επιχειρείται να
αναδυθεί μια νέα συνύπαρξη για το νέο Κοσσυφοπέδιο. Σέρβοι και Αλβανόφωνοι θα
μάθουν να μοιράζονται την επαρχία ή θα αποδείξουν ότι κάτι τέτοιο είναι
αδύνατο. Στο κέντρο της πόλης η γέφυρα στον ποταμό Ιμπάρ, που χωρίζει την
περιοχή σε σερβικό και αλβανικό τομέα, έχει γίνει πολλές φορές πεδίο σφοδρών
συγκρούσεων. Μοιάζει με ζούγκλα από συρματοπλέγματα, την οποία ελάχιστοι
διασχίζουν κάτω από το άγρυπνο μάτι των Γάλλων της Kfor και των «ανδρών του
Όλιβερ», των Σέρβων επιτηρητών της γέφυρας.

Δικαίωμα επιστροφής των εκτοπισμένων

Όλιβερ Ιβάνοβιτς. Ο ηγέτης των 10.000 Σέρβων που ζουν στον βόρειο τομέα της πόλης

Ο Όλιβερ Ιβάνοβιτς είναι ο πολιτικός ηγέτης των περίπου 10.000 Σέρβων που ζουν
στον βόρειο τομέα της πόλης. Μιλάει εκ μέρους τους και εξαιρεί μερικούς
αυστηρά προστατευόμενους θυλάκους Αλβανοφώνων. Βόρεια της πόλης μερικά χωριά
Σέρβων δείχνουν να επιθυμούν συμμετοχή στις επερχόμενες δημοτικές εκλογές. Τα
επιχειρήματά τους ουδεμία αναφορά περιέχουν σε «κατάκτηση ή νίκη» αλλά σε
«αμοιβαίο σεβασμό και επίλυση των διαφορών». Αλβανόφωνοι και μέλη της
αποστολής των Ηνωμένων Εθνών υποστηρίζουν ότι είναι έμμισθος πράκτορας του
Μιλόσεβιτς. Το αρνείται κατηγορηματικά αντιπαραθέτοντας τις επαφές του στο
Βελιγράδι με την αντιπολίτευση. «Ήταν ένας βρώμικος πόλεμος», λέει, και λίγο
απέχει από το να αναγνωρίσει ότι έγιναν εγκλήματα εις βάρος της κοινότητας των
Αλβανοφώνων: «Πολλά συνέβησαν, αλλά δεν γίνεται να θυσιαστούμε όλοι γι’ αυτό».
Ο Ιβάνοβιτς συζητά με τον ομόλογό του των Αλβανοφώνων, Μπατζράμ Ρεξέπι, πρώην
μέλος του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσσυφοπεδίου. Πριν από 10 ημέρες οι δύο
άνδρες υπέγραψαν συμφωνία για την επαναλειτουργία μιας τσιμεντοβιομηχανίας που
εκτιμάται ότι θα δώσει νέα οικονομική ώθηση στην πόλη που μαστίζεται από την
ανεργία. Κεντρική θέση στις απαιτήσεις του «το δικαίωμα επιστροφής των
εκτοπισμένων Σέρβων όπως και των Αλβανοφώνων».

Για τον άνθρωπο που έχει αναλάβει τη διοίκηση της πόλης εκ μέρους των Ηνωμένων
Εθνών, τον Μπιλ Νας, η επιστροφή των Σέρβων θα πρέπει να αρχίσει φέτος και
προς αυτήν την κατεύθυνση θα πρέπει να εργαστούν Ηνωμένα Έθνη και Kfor. Ο
ίδιος υποστηρίζει ότι η διαφορά ανάμεσα στις ηγεσίες της Γκρατσάνιτσα και της
Μιτροβίτσα δεν έγκειται σε θέματα αρχής- μετριοπάθεια εναντίον φανατισμού-
αλλά αντανακλά διαφορές στρατηγικής σημασίας. Στην τελευταία, τονίζει,
πιστεύουν ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν την αδιαμφισβήτητη διαπραγματευτική
τους ικανότητα για να αποσπάσουν παραχωρήσεις πριν τεθεί το θέμα διαμοιρασμού
της εξουσίας: «Αυτό που κάνει τη Μιτροβίτσα σημαντική είναι ότι η σερβική
μειονότητα είναι ουσιώδης. Όπως σε κάθε άλλο παιχνίδι, μετρά το πολιτικό
βάρος». Και ο κ. Ιβάνοβιτς είναι ένας παίκτης με τον οποίο ο Μπιλ Νας μπορεί
να συνεργαστεί. Μια νότα αισιοδοξίας γι’ αυτήν την ταραγμένη επαρχία.