Παιχνίδι εντυπώσεων από Ντενκτάς

Οι πολιτικές και διπλωματικές «περιπέτειες» του Κυπριακού, τα τελευταία 26
χρόνια, δεν αφήνουν ­ σε όποιον τις έχει παρακολουθήσει από κοντά ­ περιθώρια
αισιοδοξίας ως προς την έκβαση των συνομιλιών, ο τρίτος γύρος των οποίων
βρίσκεται σε εξέλιξη αυτές τις μέρες στη Γενεύη.

Ο όρος «τουρκική αδιαλλαξία» δεν υπήρξε και δεν φαίνεται ούτε σήμερα να είναι
μόνον ένα σχήμα λόγου. Έχει σαφές περιεχόμενο πολιτικής που έχει υλοποιηθεί,
μιας πολιτικής, ανεκτής από το διεθνή συσχετισμό, που στην ουσία θέτει στη
γωνία δεοντολογικές διακηρύξεις και έχει καταστήσει γράμμα κενό τις
επανειλημμένες αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών, που αντικατοπτρίζουν το δίκαιο
της Κύπρου.

Η ιστορία των διακοινοτικών συνομιλιών μετά την τουρκική εισβολή διδάσκει ότι
εν πολλοίς η Άγκυρα και ο Ρ. Ντενκτάς δεν είχαν ποτέ πρόθεση ουσιαστικής
διαπραγμάτευσης, ούτε επέδειξαν όλα αυτά τα χρόνια πολιτική βούληση επίλυσης
του Κυπριακού. Αντίθετα, μάλιστα, συνόδευσαν πάντοτε τη συμμετοχή τους σε
διαπραγματευτικές φάσεις με τη δημιουργία σειράς τετελεσμένων.

Η αδιαλλαξία του Τουρκοκύπριου ηγέτη Ραούφ Ντενκτάς (κάτω) δένει τα χέρια των διαπραγματευτών του ΟΗΕ αλλά και του Κύπριου πρόεδρου Γλαύκου Κληρίδη

Όπως ακριβώς κάνουν και τώρα. Την ώρα που ο Ρ. Ντενκτάς ετοίμαζε τον
χαρτοφύλακά του για τη Γενεύη, το ψευδοκράτος του ελάμβανε μέτρα περιορισμού
των κινήσεων των ανδρών της Ειρηνευτικής Δύναμης και τα κατοχικά στρατεύματα
προωθούνταν στη νεκρή ζώνη, εγκαθιστώντας νέο φυλάκιο και υψώνοντας τις
τουρκικές σημαίες πάνω από τα κεφάλια των Ελληνοκυπρίων κατοίκων των
Στροβιλίων.

Απαισιόδοξος

Κατά συνέπεια, παρά τα διδάγματα της ιστορίας, μπορεί κάποιος να αναμένει έστω
και πρόοδο από τη νέα διαπραγματευτική διαδικασία;

Ούτε οι ίδιοι οι μεσολαβητές δεν συμφωνούν. Ο Χόλμπρουκ εδήλωνε απαισιόδοξος,
την ώρα που ο σερ Ντέιβιτ αισθανόταν επιφυλακτικά αισιόδοξος.

Αντί απάντησης, θα πρέπει κανείς να εξετάσει τους νέους παράγοντες που έχουν
εισέλθει στο σκηνικό των προσπαθειών για την επίλυση του προβλήματος και το
βαθμό που η δυναμική τους ­ στο βαθμό που και αυτή αναπτύσσεται και λειτουργεί
­ μπορεί να διαφοροποιήσει τις εξελίξεις και, πρωταρχικά, την τουρκική
πεποίθηση για το μέλλον της Κύπρου, που δεν είναι άλλη από τα δύο κράτη υπό
συνομοσπονδιακή ομπρέλα.

Η σταδιακή «αλλαγή πλαισίου» ­ με την έννοια των ασκούμενων στο πρόβλημα
συμφερόντων ­ άρχισε το 1995, με την πορεία της Κύπρου προς την ένταξη στην
Ευρώπη και διευρύνθηκε με την ­ αμερικανικής εμπνεύσεως ­ πρόσδεση της
Τουρκίας στην ευρωπαϊκή τροχιά. Η απόφαση του Ελσίνκι είχε ως αναπόφευκτο
παράγωγο την επιχείρηση συνεννόησης μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, που δεν αφορά
μόνο τα λεγόμενα διμερή θέματα, αλλά και το Κυπριακό.

Υπό την έποψη αυτή, η αλλαγή πλαισίου ­ που περιλαμβάνει ασφαλώς και το όψιμο
ενδιαφέρον της ομάδας G8 ­ αφορά το Κυπριακό, τόσο ως διεθνές πρόβλημα όσο και
ως διμερές, διότι είναι σαφώς κατανοητό ότι καμιά ελληνοτουρκική προσέγγιση
δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς μια αποδεκτή λύση του Κυπριακού. Η αλήθεια αυτή
­ που κάποτε ήταν όρος για τον ελληνοτουρκικό διάλογο ­ υπογραμμίστηκε και στο
πρόσφατο ανακοινωθέν Σημίτη – Κληρίδη μετά τις συνομιλίες στο Μαξίμου.

Η αλλαγή αυτή θα πρέπει να συνυπολογισθεί με τη γενικότερη αλλαγή του
παγκόσμιου συσχετισμού δύναμης, που συνεπάγεται την παραδοχή ότι τα Ηνωμένα
Έθνη αποτελούν πλέον το όχημα αυτού του συσχετισμού και δεν έχουν να κάνουν
σχεδόν σε τίποτε με το ρυθμιστικό ρόλο που διαδραμάτιζαν πριν από μερικά
χρόνια. Είναι γι’ αυτό που η κυπριακή πολιτική, κυρίως και κατ’ επέκταση η
ελληνική, που επί χρόνια στηρίχθηκε στις εκστρατείες στα Ηνωμένα Έθνη, μοιάζει
τώρα να μην έχει πολλά περιθώρια. Οι διαπραγματεύσεις, όσο απαράδεκτες και αν
είναι οι τουρκικές θέσεις, φαίνονται μονόδρομος.

Η διαπίστωση πως οι αδιάλλακτες θέσεις της Άγκυρας και του Ντενκτάς στο
Κυπριακό δεν έχουν επηρεασθεί ούτε κατά κεραία από τον ελληνικό κλάδο ελαίας
είναι απογοητευτική για όσους είχαν ελπίσει πως η Άγκυρα θα γύριζε στην
ευρωπαϊκή της σελίδα με μια χειρονομία ευρύτερης σημασίας στο Κυπριακό.

Αδιέξοδο

Σημαίνουν, κυρίως, αδιέξοδο στις προσπάθειες για την επίλυση του προβλήματος,
στις οποίες πρωτοστατούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Βρετανία, κατά πρώτο
λόγο, και από κοντά η Ευρωπαϊκή Ένωση. Όσο και αν η τελευταία αποφεύγει να
αναμειχθεί τόσο ενεργά, είναι τελικώς αυτή που θα αντιμετωπίσει τα προβλήματα
αν το Κυπριακό δεν βρει το δρόμο του μέχρι την ώρα ένταξης της Κύπρου ή
σημαντικών αποφάσεων στην ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας.

Ο ερχόμενος Οκτώβριος αποτελεί ένα είδος ορόσημου, καθώς η εταιρική σχέση
Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τουρκίας θα διευκρινίσει δικαιώματα και υποχρεώσεις. Το
ερώτημα είναι αν τα όσα υπογραφούν θα έχουν αντίκτυπο και στο Κυπριακό. Μπορεί
να είναι τυχαίο, αλλά ο Οκτώβριος τίθεται ως ορόσημο και για τις
διαπραγματεύσεις στο Κυπριακό, με την έννοια ότι αν δεν υπάρξει κάποια
πρόοδος, ένα χειροπιαστό αποτέλεσμα, αυτές δεν μπορούν να συνεχίσουν.

Συνολικά, οι νέοι παράγοντες που ορίζουν και δρουν μέσα στην αλλαγή πλαισίου
στο Κυπριακό έχουν ως όριο την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ως
αντιδραστήριο τη δυνατότητα και ταχύτητα προσαρμογής των φορέων εξουσίας της
Τουρκίας στο ευρωπαϊκό κεκτημένο και σε μια νέα νοοτροπία επίλυσης διαφορών. Η
παρούσα αντίληψη στους ιθύνοντες κύκλους στην Άγκυρα δεν επιτρέπει για την ώρα
αυταπάτες και υπερεκτιμήσεις.

Καθώς, όμως, στρατηγικές πορείες φαίνεται να ακολουθούν διαδρομή σύγκλισης, η
δυνατότητα συνεννόησης στο Κυπριακό (και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις) θα
εξαρτηθεί από το πότε και, κυρίως, από το πώς και με ποιους όρους θα
καθοριστούν σημεία σύγκλισης.

Το χρονοδιάγραμμα των επαφών

Το χρονοδιάγραμμα των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό, με ορίζοντα τον
προσεχή Οκτώβριο, συμφωνήθηκε και ανακοινώθηκε επισήμως χθες στη Γενεύη. Οι
τρεις χρονικές φάσεις αντιστοιχούν, σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, σε
ισάριθμα στάδια των συνομιλιών.

1. Η εν εξελίξει φάση θα διακοπεί στις 12 Ιουλίου. Ο Ντενκτάς είχε ζητήσει να
αναχωρήσει από τη Γενεύη στις 14 τρέχοντος για να λάβει μέρος στους εορτασμούς
της εισβολής, στα κατεχόμενα. Η επίσπευση της διακοπής γίνεται ύστερα από
πρόταση του Προέδρου Κληρίδη, ο οποίος θέλησε να αποσυνδέσει τη διακοπή από το
αίτημα του Ντενκτάς. Με την ολοκλήρωση των συνομιλιών στη Γενεύη, κλείνει και
το στάδιο διερεύνησης των θέσεων των δύο πλευρών από τον εκπρόσωπο των
Ηνωμένων Εθνών Αλβαρο ντε Σότο.

2. Οι συνομιλίες θα επαναρχίσουν στις 24 Ιουλίου και θα διαρκέσουν μέχρι τις
αρχές Αυγούστου. Χαρακτηριστικό της φάσης αυτής θα είναι η συζήτηση ιδεών, που
θα υποβληθούν από τον Αλβαρο ντε Σότο στο όνομα των Ηνωμένων Εθνών.

3. Κρισιμότερη θεωρείται η τρίτη φάση που θα αρχίσει στις 12 Σεπτεμβρίου και
προβλέπεται να διαρκέσει μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου, στη Ν. Υόρκη. Κατ’ αυτήν
και με βάση τις «ενδιάμεσες ιδέες» των Ηνωμένων Εθνών θα επιχειρηθεί
διαπραγμάτευση μεταξύ των δύο πλευρών με στόχο την επίτευξη μιας συμφωνίας.