Η αόρατη απειλή

Στο πολιτικό λεξικό υπάρχουν και καλές σημασίες για τη λέξη «παγκοσμιοποίηση»

Είναι δύσκολο να σκεφθεί κανείς μια πιο απειλητική λέξη στο πολιτικό λεξιλόγιο
από την «παγκοσμιοποίηση». Υπάρχουν ακόμη μερικοί υποστηρικτές του Τρίτου
Δρόμου, μεταξύ των οποίων ο Τόνι Μπλερ και ο Μπιλ Κλίντον, που χρησιμοποιούν
τη λέξη για να αποδείξουν πόσο εκσυγχρονιστές είναι. Συχνότερα, όμως, αποτελεί
κωδικοποιημένο όρο για κάποιον αόρατο κίνδυνο. Για τον πρίγκιπα Κάρολο και τα
λιγότερο ακαδημαϊκώς μεταλλαγμένα φιντάνια της βρετανικής αριστοκρατίας
αποτελεί την πύλη προς ένα οργουελιανό μέλλον. Για τους Γάλλους, σημαίνει ένα
χείμαρρο από Coca-Cola, χάμπουργκερ και ταινίες τύπου Rocky. Για τον Πάπα και
τον Νέλσον Μαντέλα ­ αυτούς τους δύο προστάτες αγίους της εποχής μας ­ είναι η
υποδούλωση του φτωχού κόσμου στον πλούσιο. Για πολλούς εργαζoμένους, ακόμη και
σε διευθυντικές θέσεις, ενισχύει το ενδεχόμενο κάποιος που ζει «μισό κόσμο»
μακριά, να τους καταδικάσει στο επίδομα ανεργίας.

Αυτή η δυσαρέσκεια έχει αρχίσει να επιδρά σε μια διαδικασία που, αν και
κάποιες φορές σκληρή και ανομοιόμορφη, έχει πετύχει, με τα πιο αντικειμενικά
κριτήρια, να εμπλουτίσει σημαντικά τον κόσμο. Μέρος του προβλήματος είναι ότι
οι παραγωγοί τα καταφέρνουν πολύ καλύτερα από τους καταναλωτές στο να
δημιουργούν θόρυβο. Τα θύματα της πτώσης εμπορικών φραγμών, όπως οι εργάτες
στο Ρόθιρχαμ που απολύθηκαν αυτή την εβδομάδα από την εταιρεία που κάποτε
συνήθιζε να είναι η βρετανική χαλυβουργία, είναι συγκεντρωμένα και
αναγνωρίσιμα. Όσο μεγαλύτερα τα οφέλη (και φθηνότερο το ατσάλι που μπαίνει στα
σπίτια μας και στα αυτοκίνητά μας) τόσο πιο δύσκολο να εντοπισθούν.

Η συμβολή των ΜΜΕ

Οι πολιτικοί δεν βοηθούν, όταν εμφανίζονται ως υποστηρικτές του εμπορίου μόνο
με τη μορφή των «καλών» εξαγωγών και των «κακών» εισαγωγών. Τα μέσα
ενημέρωσης, επίσης, είναι αρνητικά. Η παγκοσμιοποίηση μεταφέρεται πάντα με τις
εικόνες των Spice Girls, ποτέ με αυτή του Γκούγκενχάιμ στο Μπιλμπάο, πάντα με
ένα Bic Mac, ποτέ με το παραδοσιακό χιλιανό «Sea Bass» με μαροκινό συνοδευτικό
και φρέσκια παπάγια από την Ιάβα. Τα αξιόλογα τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ για τον
Τρίτο Κόσμο επικεντρώνονται στον κακό ρόλο των πολυεθνικών εταιρειών, και όχι
στην πολύ μεγαλύτερη ζημιά που προκαλείται από τη συνήθεια του πλούσιου κόσμου
να σηκώνει εμπορικούς φραγμούς στα αγαθά του Τρίτου. Σε μια μελέτη των
Ηνωμένων Εθνών προβλέπεται ότι ο φτωχός κόσμος θα μπορούσε να αυξήσει τις
εξαγωγές του έως 700 εκατομμύρια δολάρια, ετησίως, έως το 2005, αν αίρονταν
αυτά τα εμπόδια.

Οι εφημερίδες αυτής της εβδομάδας κάλυψαν δύο αφίξεις ξένων στη Βρετανία, οι
οποίες, από διαφορετική σκοπιά η καθεμία, αντικατοπτρίζουν δύο από τα πλέον
αποδεκτά κακά της παγκόσμιας αφομοίωσης. Πρώτη, η τραγική περίπτωση των 58
Κινέζων λαθρομεταναστών που βρέθηκαν νεκροί σε ένα κοντέινερ στο λιμάνι του
Ντόβερ. Αντιθέτως, η δεύτερη άφιξη στις ακτές μάς φαίνεται με την πρώτη ματιά
ασήμαντη. Τον επόμενο μήνα, αναμένεται στη Βρετανία το «Mission Impossible 2»
και ήδη ο θόρυβος γύρω από αυτό έχει αρχίσει. Το ΜΙ2 (όπως αποκαλείται η
ταινία του Τομ Κρουζ), για να είμαστε ειλικρινείς, είναι ένα απαίσιο φιλμ.
Στην ουσία, δεν έχει πλοκή, μόνο σκηνές με τα πλέον θεαματικά ειδικά εφέ και
θολές εικόνες διαρκείας με τα μαλλιά του πρωταγωνιστή. Πράγματι, θεωρητικοί
της κατασκοπείας μπορεί να υποθέσουν ότι, σε τόσο σύντομο διάστημα μετά το
ακόμη πιο αξιοθρήνητο «Battleship Earth» του Τζον Τραβόλτα, η περιπέτεια του
Κρουζ σηματοδοτεί μια διμέτωπη επίθεση από το όπλο του Χόλιγουντ, την Εκκλησία
της Σαϊεντολογίας, προκειμένου να καταστρέψει τον κινηματογράφο ως μορφή
τέχνης.

Οι συνέπειες

Η βασική όμως ιδέα ότι η παγκοσμιοποίηση διεθνοποιεί την ανόητη αμερικανική
κουλτούρα είναι το ίδιο εξωπραγματική, όπως και η πλοκή του ΜΙ2. Ρίξτε μια
ματιά στη βιομηχανία ψυχαγωγίας και αμέσως γίνεται σαφές ότι η αμερικανική
κυριαρχία περιορίζεται σε έναν τομέα. Στην ποπ μουσική, η Βρετανία έχει
κερδίσει με τον ιδρώτα της εδώ και πολύ καιρό την Αμερική. Τώρα, η Λατινική
Αμερική, η Γερμανία, η Γαλλία ακόμη και η Ισλανδία, εισβάλλουν στους «ήχους»
των Ηνωμένων Πολιτειών.

Αν οι συνέπειες της παγκοσμιοποίησης πολλές φορές μεγαλοποιούνται, οι θετικές
επιδράσεις της, συχνά, και περισσότερο σκανδαλωδώς, αγνοούνται.

Ουσιαστικά, η βασική δράση της παγκοσμιοποίησης ­ η πτώση των φραγμών ­ είναι
απαραίτητη για τον πολιτισμό. Η Αναγέννηση, ο Διαφωτισμός, ακόμη και η
σύγχρονη αγγλική πεζογραφία, όλα έχουν κερδίσει από τον συγκερασμό των
πολιτισμών. Ηταν η Σπάρτη, όχι η Αθήνα που προσπάθησε να διατηρήσει τον
πολιτισμό της αλώβητο από εξωγενή διαφθορά. Ο Μίλτον αποκαλούσε τις πόλεις
«πύργους της ελευθερίας», κυρίως επειδή ήταν τα σημεία όπου ιδέες και άνθρωποι
αναμειγνύονταν. Η παγκοσμιοποίηση απλώς βοηθάει να συμβεί αυτό σε παγκόσμια
κλίμακα.

Ίσως φαντάζει λίγο επηρμένο να παίζουμε με τη λέξη «ελευθερία» σε μια συζήτηση
που κανονικά κυριαρχείται από την ξύλινη, ωχρή, γλώσσα των οικονομικών ­ με
γραφήματα που δείχνουν εξαγωγές σε αναλογία με το ΑΕΠ, και τα ελλείμματα. Αυτό
αποτελεί ένδειξη του πόσο έχει ξεφύγει η ιδέα της παγκοσμιοποίησης. Κάποια
στιγμή, οι συζητήσεις για το ελεύθερο εμπόριο, την ελεύθερη έκφραση και την
ελεύθερη μετακίνηση των ανθρώπων συνοδοιπορούσαν.

Η παγκοσμιοποίηση δεν είναι μια τέλεια διαδικασία. Γεννά δυσεπίλυτα προβλήματα
­ απεγνωσμένους μετανάστες, ανόητες ταινίες, ή εκείνους τους θλιβερούς
ανθρώπους της Goldman Sachs. Μας υποβάλλει όλους σε έναν δυσάρεστο
ανταγωνισμό. Αν συγκριθεί όμως με την εναλλακτική λύση ­ υπουργεία Πολιτισμού
που επιδοτούν ταινίες ή μισαλλόδοξους που δυσφημούν ανθρώπους απλώς επειδή
θέλουν να ‘ρθουν εδώ και να εργασθούν ­, θα αντιληφθεί κανείς ότι ακόμη και το
«Mission Impossible 2» είναι ένα μικρό τίμημα που πρέπει να καταβάλλουμε για
την ελευθερία.

* Άρθρο των John Micklethwart και Adrian Woolridge, που δημοσιεύθηκε στο
«Spectator».

Το βιβλίο τους «Α Future Perfect: The Challenge and Hidden Promise
of Globalisation», θα εκδοθεί στις 6 Ιουλίου (εκδ. William
Heinemann).