Ο «μαύρος χρυσός» διατηρεί τη λάμψη του

Μα, γιατί οι τιμές των καυσίμων βρίσκονται σε τόσο υψηλά επίπεδα; Μα, φυσικά,
λόγω της υψηλής ζήτησης. Γι’ αυτούς που θυμούνται τις αρχές της δεκαετίας του
’70 υπάρχει κάτι πολύ οικείο στις συνόδους των υπουργών πετρελαίου του ΟΠΕΚ
που πραγματοποιούνται στη Βιέννη. Οι υπουργοί Πετρελαίου προσπαθούν να
ανακαλύψουν τι είναι καλύτερο για τις χώρες του ΟΠΕΚ και την παγκόσμια
οικονομία: να αυξήσουν, να μειώσουν ή να διατηρήσουν την παραγωγή; Από την
άλλη, οι αναλυτές της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας προσπαθούν να ανακαλύψουν τι
θα αλλάξει στην τιμή του πετρελαίου αν η παραγωγή αυξηθεί κατά 700.000 βαρέλια
ή περισσότερα. Στην πραγματικότητα δεν θα υπάρξει καμία διαφορά. Και αυτό
διότι αν η επιπλέον παραγωγή αλλάξει δραματικά την κατάσταση, η παραγωγή αυτή
θα απορροφηθεί άμεσα. Η πετρελαϊκή κρίση του 21ου αιώνα, αν υπάρξει, δεν θα
είναι ένα φαινόμενο της προσφοράς πετρελαίου.

Η άποψη μπορεί να φαντάζει αιρετική, αλλά γίνεται πολύ λογική αν αναλογιστεί
κανείς ότι η αγορά πετρελαίου δεν είναι μια συνηθισμένη αγορά. Σε μια
συνηθισμένη αγορά, ο «οριακός» παραγωγός (marginal producer), αυτός που
παράγει την τελευταία ποσότητα του προϊόντος, είναι ο παραγωγός που έχει το
υψηλότερο κόστος ανά μονάδα παραγωγής. Αν οι τιμές σημειώσουν μεγάλη αύξηση,
αυτός ο παραγωγός θα μπορέσει τελικά να πραγματοποιήσει κέρδη και θα αρχίσει
να αυξάνει την παραγωγή του. Αυτή η αύξηση της προσφοράς συναντά την
αυξανόμενη ζήτηση και βοηθά στο να συγκρατηθούν στα ίδια επίπεδα οι τιμές.

Στην αγορά πετρελαίου, ωστόσο, τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά. Οι
«οριακοί» παραγωγοί σε αυτή την αγορά είναι οι χώρες του Περσικού Κόλπου και
κυρίως η Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ. Παράλληλα, αυτές οι χώρες είναι και
οι παραγωγοί πετρελαίου με το χαμηλότερο κόστος άντλησης και με αποθέματα
πετρελαίου που θα διαρκέσουν για πολλές δεκαετίες ακόμη. Οι παραγωγοί
πετρελαίου με υψηλό κόστος παραγωγής -ορισμένοι βρίσκονται στις Ηνωμένες
Πολιτείες- διατηρούν σταθερή την παραγωγή τους και δεν πρόκειται να την
αυξήσουν, ανεξάρτητα από το πόσο ψηλά θα φτάσει η τιμή του πετρελαίου.

‘Οταν η ζήτηση είναι πεσμένη, οι τιμές του πετρελαίου μπορεί να καταρρεύσουν
επειδή πολλοί παραγωγοί πετρελαίου χρειάζονται έσοδα και θα αυξήσουν όσο
μπορούν την παραγωγή τους. Αυτό συνέβη πολύ πρόσφατα, το 1998, όταν οι
ασιατικές οικονομίες παραπάτησαν και η ζήτηση πετρελαίου μειώθηκε κατακόρυφα.
‘Οταν, όμως, η ζήτηση είναι αυξημένη, όπως συμβαίνει τώρα, είναι μάταιο να
βασίζεται κάποιος στην άτυπη αύξηση της παραγωγής από τις πετρελαιοπαραγωγούς
χώρες ή στα αποτέλεσμα των διπλωματικών πιέσεων προς τον ΟΠΕΚ για να μειωθούν
οι τιμές.

Ο φόβος

Ο ΟΠΕΚ εξακολουθεί να διαθέτει το προνόμιο χειραγώγησης της τιμής του πετρελαίου μέσω της αύξησης ή μείωσης της παραγωγής του

Τι είναι αυτό που μπορεί να αναγκάσει τις χώρες του ΟΠΕΚ να αυξήσουν την
παραγωγή για να μειωθούν οι τιμές; Με μια λέξη, ο φόβος. Αν φοβηθούν ότι
επίκειται ύφεση της παγκόσμιας οικονομίας και αυτή θα οδηγούσε στην κατακόρυφη
πτώση της ζήτησης πετρελαίου, μπορεί να αναλάβουν δράση. Αυτός ο φόβος, προς
το παρόν, δεν υπάρχει. Ωστόσο, ο άλλος φόβος αφορά τις μακροπρόθεσμες
εξελίξεις στην αγορά ενέργειας. Στην περίπτωση που δημιουργεί μια τάση
απομάκρυνσης των οικονομιών και των καταναλωτών από το πετρέλαιο, οι χώρες
παραγωγής πετρελαίου θα ξαναζήσουν τις εφιαλτικές ημέρες της δεκαετίας του
’70, όταν η πετρελαϊκή κρίση ανάγκασε τις κυβερνήσεις να αναζητήσουν τρόπους
εξοικονόμησης καυσίμων και εναλλακτικές πηγές ενέργειας. Κανείς δεν μπορεί να
αμφισβητήσει ότι τους τρομάζει ο νόμος των Ηνωμένων Πολιτειών, που έχει στόχο
την εξοικονόμηση καυσίμων. Αυτός ο νόμος έχει ένα τεράστιο παράθυρο που ανά
πάσα στιγμή επιτρέπει στην αμερικανική κυβέρνηση να χαρακτηρίσει ως φορτηγά τα
μεγάλα οχήματα ελεύθερου χρόνου (τζιπ κ.λπ.).

Οι τιμές του πετρελαίου έγιναν αντικείμενο αντιπαράθεσης φέτος και στον
πολιτικό στίβο των Ηνωμένων Πολιτειών. Αυτό, όμως, δεν τρόμαξε στο παραμικρό
τις χώρες παραγωγής πετρελαίου. Οι Ρεπουμπλικανοί κατηγόρησαν τη νομοθεσία για
την προστασία του περιβάλλοντος και την ποιότητα των καυσίμων ότι ευθύνεται
για την αύξηση των λιανικών τιμών των καυσίμων.

Οι Δημοκρατικοί υποπτεύονται ότι οι πετρελαϊκές εταιρείες εκμεταλλεύονται την
αστάθεια στην αγορά πετρελαίου προκειμένου να αυξήσουν τα περιθώρια κέρδους
τους. Και οι δυο έχουν δίκιο, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό.

Το μεγάλο σφάλμα της Ουάσιγκτον έγινε στα χρόνια μετά την τελευταία πετρελαϊκή
κρίση, όταν οι τιμές του πετρελαίου βρίσκονταν σε χαμηλά επίπεδα και οι
Αμερικανοί έπαψαν να ασχολούνται με τα προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας.
Υψηλότεροι φόροι στα καύσιμα και λιγότερα παραθυράκια στη νομοθεσία για την
εξοικονόμηση ενέργειας θα είχαν βοηθήσει στο να αποφευχθεί η σημερινή
προβληματική κατάσταση.

Το πολιτικό κόστος

Τέτοιου είδους ενέργειες δεν πραγματοποιήθηκαν επειδή δεν τις υποστήριξε
κανένα λόμπι και επειδή δεν ακούγονταν καλά στα αυτιά των ψηφοφόρων. Ο
τελευταίος Αμερικανός πρόεδρος που προσπάθησε να προωθήσει προγράμματα
εξοικονόμησης ενέργειας ήταν ο Τζίμι Κάρτερ -οι Αμερικανοί τον θυμούνται από
την τηλεόραση να φορά πουλόβερ και να τους παροτρύνει να κλείσουν τη θέρμανση
στα σπίτια τους- και όλοι γνωρίζουν ποια ήταν η κατάληξή του.

Έτσι οι τιμές του πετρελαίου είναι υψηλές και είναι πολύ πιθανό ότι θα
παραμείνουν πάνω από το επίπεδο των 25 δολαρίων ανά βαρέλι μέχρι οι ρυθμοί
ανάπτυξης σε μια σημαντική για την παγκόσμια οικονομία περιοχή επιβραδυνθούν ή
μέχρι οι πετρελαιοπαραγωγοί να πειστούν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες – ο
μεγαλύτερος καταναλωτής πετρελαίου- έχει αποφασίσει να ασχοληθεί σοβαρά με την
εξοικονόμηση ενέργειας και την εκμετάλλευση εναλλακτικών πηγών ενέργειας. Η
ζήτηση παίζει το σημαντικότερο ρόλο.

Ο ΟΠΕΚ αποφάσισε στις 21 Ιουνίου να αυξήσει την ημερήσια παραγωγή του κατά
708.000 βαρέλια σε μια προσπάθεια να ρίξει τις τιμές του αργού πετρελαίου που
είχε ξεπεράσει το επίπεδο των 30 δολαρίων. Ωστόσο, η αύξηση αυτή δεν κρίθηκε
επαρκής από τις αγορές με αποτέλεσμα η τιμή να εξακολουθήσει να ίπταται πάνω
από τα 30 δολάρια ανά βαρέλι. Αυτό φόβισε τον ΟΠΕΚ ο οποίος άρχισε ήδη να μιλά
για την αναγκαιότητα μιας νέας αύξησης της παραγωγής.