ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Για έναν υπερεθνικό δημόσιο χώρο

Ευρωπαϊκός δημόσιος χώρος. Μετα-εθνικός αστερισμός. Ευρωπαϊκή κυβέρνηση.
Αλλά και εθνικά κράτη, πάντα θα υπάρχουν εθνικά κράτη.

«Θα ήθελα τη συγκατάθεσή σας». «Ποιος σας στέλνει;» (του Αλτάν, από το «Εσπρέσσο»)

«Η παγκοσμιοποίηση των συναλλαγών δεν ανήκει στο πεπρωμένο, αλλά είναι το
αποτέλεσμα μιας πολιτικής που ακολουθείται οικειοθελώς, κυρίως από τις
Ηνωμένες Πολιτείες. Οποια γνώμη και αν έχει ο καθένας, το σίγουρο είναι ότι
αυτή η πολιτική οργανώνει τον μετα-εθνικό αστερισμό που περιγράφω στο
τελευταίο βιβλίο μου. Άλλο να τον περιγράφεις, όμως, και άλλο να τον
καταδικάζεις ­ Και αυτό εγώ αρνούμαι να το κάνω. Το να θέλεις να ακυρώσεις
αυτή την αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα είναι τόσο αντιδραστικό όσο και
απελπισμένο. Αυτό που χρειάζεται, αντίθετα, είναι μια πολιτική προσαρμοσμένη
σε αυτή την εξέλιξη. Μια πολιτική που να αναπτύσσεται παράλληλα με την
απελευθέρωση των αγορών, και ιδιαίτερα των χρηματαγορών».

Φιλόσοφος διεθνούς φήμης, διάδοχος του Αντόρνο και του Χορκχάιμερ και
σημαντικότερος εκπρόσωπος σήμερα της περίφημης Σχολής της Φραγκφούρτης, ο
Γιούργκεν Χάμπερμας συμφωνεί με την ιδέα ενός ευρωπαϊκού Συντάγματος. Η
Ευρωπαϊκή Ενωση ­ λέει σε συνέντευξή του στη «Φιγκαρό» ­ πρέπει να απαλλαγεί
από το σημερινό της καθεστώς, που στηρίζεται στις διεθνείς συνθήκες, και να
αποκτήσει νέες βάσεις νομιμότητας. Χρειαζόμαστε έναν υπερεθνικό δημόσιο χώρο
που να λειτουργεί με τέτοιο τρόπο ώστε οι πολίτες που ζουν στο Παρίσι, στο
Βερολίνο, στη Ρώμη ή στη Μαδρίτη να μπορούν να συζητούν τα ίδια θέματα, να
αναλαμβάνουν κοινές πρωτοβουλίες. Ένα ομόσπονδο ευρωπαϊκό κράτος, όμως, δεν θα
αποτελεί αντίγραφο της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Τα εθνικά
κράτη θα συνεχίσουν να υπάρχουν, το καθένα με τις ιστορικές ιδιαιτερότητές
του. Μόνο που μια από τις σημαντικότερες κατακτήσεις τους, η αλληλεγγύη
ανάμεσα σε πολίτες που η ζωή δεν τους επιτρέπει να έχουν άμεση επαφή, θα
πρέπει να ξεπεράσει τα εθνικά σύνορα και να επεκταθεί σε όλη την Ευρώπη.

Η Γηραιά Ήπειρος βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα σταυροδρόμι, τονίζει ο
Γερμανός φιλόσοφος. Είτε θα εργασθούμε ώστε η πολιτική ενοποίηση να πάψει να
είναι ένα σύνθημα χωρίς νόημα, και η οικονομικά ενωμένη Ευρώπη να γίνει μια
κοινότητα ικανή για πολιτική δράση, είτε θα παραιτηθούμε από αυτή την
απαίτηση, θα βάλουμε τελεία στις μεταρρυθμίσεις και θα προχωρήσουμε στη
διεύρυνση προς ανατολάς με τους σημερινούς θεσμούς. Η σημερινή
αναποφασιστικότητα, όμως, δεν μπορεί να συνεχιστεί. Όπως δεν μπορούμε να
συνεχίσουμε να αγνοούμε την κοινωνική δικαιοσύνη. Οι «ευρω-φιλελεύθεροι», με
εξαίρεση τον Ζακ Ντελόρ, δεν ασχολούνται καν με αυτό το ζήτημα. Οι
«ευρω-σκεπτικιστές» είναι πιο ευαίσθητοι, αλλά υπερτιμούν τα περιθώρια ελιγμών
που αφήνει η παγκοσμιοποίηση των αγορών στις εθνικές κυβερνήσεις. Το εθνικό
κράτος δεν είναι πια σε θέση να χρησιμοποιεί στο σύνολό τους, και προς το δικό
του συμφέρον, τους οικονομικούς του πόρους. Ο μόνος τρόπος να προφυλαχθούν τα
κοινωνικά μας κριτήρια είναι η εφαρμογή μιας φορολογικής, κοινωνικής και
οικονομικής πολιτικής, που θα αποφασίζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο.