ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Προσθαφαίρεση γονιδίων

Εμπρός να φτιάξουμε καλύτερους ανθρώπους! Ο δρόμος είναι πλέον ανοιχτός.

Ανθρώπινο γονιδίωμα: οι χρωματιστές γραμμές αντιπροσωπεύουν γράμματα στο αλφάβητο του DNA

Ένα νεαρό ζευγάρι που δεν μπορεί να αποκτήσει παιδί υποβάλλεται σε εξετάσεις
και πηγαίνει στο γιατρό για να μάθει τα αποτελέσματα. «Λοιπόν», τον ρωτούν,
«ποιος από τους δυο μας έχει πρόβλημα;» «Κανείς. Είστε απλώς δύο διαφορετικά
όντα. Δεν μπορείτε να διασταυρωθείτε». Σε τέτοιες σκηνές θα μας οδηγήσει η
αποκωδικοποίηση του γενετικού χάρτη του ανθρώπου, υποστηρίζει ο Φρήμαν
Ντάισον, ένας εξέχων φυσικός από το Πρίνστον. Είναι λογικό: μόλις μάθουμε πώς
να χρησιμοποιούμε τα γονίδιά μας, θα αρχίσουμε να τα προσθέτουμε και να τα
αφαιρούμε κατά το συμφέρον μας ­ ή αυτό που θεωρούμε συμφέρον μας. Ποιος δεν
θέλει να γίνει το παιδί του καλύτερο από τον ίδιο; Πιο έξυπνο, πιο γερό, πιο
άτρωτο στις ασθένειες;

Ο Τζέημς Ουώτσον, ο πατέρας των ερευνών για το DNA, έλεγε σ’ ένα συνέδριο το
1998: «Κάποιοι άνθρωποι θα έχουν τα κότσια να πειραματιστούν στα γεννητικά
κύτταρα χωρίς να ξέρουν πού ακριβώς θα τους οδηγήσει κάτι τέτοιο. Σε τελευταία
ανάλυση, αν μπορούμε να φτιάξουμε καλύτερους ανθρώπους προσθέτοντας γονίδια
από ζώα ή φυτά, γιατί να μην το κάνουμε; Πού είναι το πρόβλημα;». Όλα τα
γενετικά πειράματα για θεραπευτικούς σκοπούς που γίνονται σήμερα αφορούν
γονίδια από διάφορα μέρη του σώματος, εκτός από τα κύτταρα που παράγουν ωάρια
και σπερματοζωάρια. Η επέμβαση στα τελευταία θα οδηγήσει τη γενετική σε νέες
σφαίρες της τεχνολογίας και της ηθικής. Πόσο κοντά είμαστε σε κάτι τέτοιο;
Πολύ κοντύτερα απ’ ό,τι πολλοί νομίζουν, απαντά ο Χάμιλτον Σμιθ, νομπελίστας
στη βιοχημεία και διευθυντής ερευνών για το DNA στη Celera Genomics.

Για τον Ουώτσον, τη μεγαλύτερη προσωπικότητα των τελευταίων 50 ετών στον τομέα
της βιολογίας, τα πράγματα είναι απλά: «Διαγράφεις ένα κακό γονίδιο από τη
δεξαμενή γονιδίων, και καμιά μελλοντική γενιά δεν θα ανησυχήσει γι’ αυτό ή δεν
θα υποβληθεί σε γενετική θεραπεία γι’ αυτό». Μήπως όμως το γονιδίωμα είναι
ιερό; «Τέτοιες λέξεις μου θυμίζουν τα δικαιώματα των ζώων. Ποιος έδωσε
δικαιώματα στους σκύλους; Η λέξη “δικαιώματα” είναι πολύ επικίνδυνη. Έχουμε
δικαιώματα των γυναικών, δικαιώματα των παιδιών, αυτό πρέπει να σταματήσει.
Εγώ προτιμώ να μιλώ για ανάγκες και για τρόπους εκπλήρωσης αυτών των αναγκών».

Ευτυχώς δεν συμφωνούν όλοι μαζί του. Ο Έρικ Λάντερ, φίλος του Ουώτσον και
διευθυντής των ερευνών για το γονιδίωμα στο ΜΙΤ, ζήτησε τον περασμένο μήνα να
απαγορευτεί, μέχρι νεωτέρας, κάθε πείραμα στα γεννητικά κύτταρα του ανθρώπου
λόγω των περιορισμένων γνώσεων που έχουμε γι’ αυτά. Είναι βέβαια γεγονός ­
τόνισε ­ ότι με τέτοιες επεμβάσεις μπορεί να επιβραδύνουμε τη γήρανση, να
σταματήσουμε τον καρκίνο, να βελτιώσουμε τη μνήμη. Πρέπει όμως να είμαστε πολύ
προσεκτικοί. Ο γονιδιακός χάρτης του ανθρώπου διαμορφώνεται εδώ και 3,5
δισεκατομμύρια χρόνια. Εμείς αρχίσαμε να τον διαβάζουμε πριν από έναν περίπου
χρόνο. Και πιστέψαμε ξαφνικά ότι μπορούμε να γράψουμε καλύτερα την Ιστορία;