ΔΡΟΜΟΙ

Οι οπαδοί…

… της παγκοσμιοποίησης υποστηρίζουν ότι η τεχνολογία καταδικάζει σε αφανισμό
την εθνική κυριαρχία, ότι η παγκοσμιοποιημένη οικονομία βρίσκεται εκτός
κρατικού ελέγχου, ότι το βεστφαλικό διεθνές σύστημα, που διείπε τις διεθνείς
σχέσεις από το 1648 και που στηριζόταν στην αρχή της απόλυτης εθνικής
κυριαρχίας, είναι πια ξεπερασμένο. Υποστηρίζουν επίσης ότι η εθνική κυριαρχία
υποχωρεί μπροστά σε νέους περιφερειακούς και διεθνείς θεσμούς και αναφέρουν ως
παράδειγμα την περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (έστω και αν είναι η μοναδική
διαθέσιμη). Λένε, τέλος, ότι ο εθνικισμός είναι ο κύριος υπεύθυνος για τους
πολέμους και ότι, όσο ακόμη θα υπάρχουν έθνη, θα υπάρχουν και φονικοί
εθνικισμοί. Με δυο λόγια: Εξαφανίστε το εθνικό κράτος και θα εξαφανιστεί μαζί
του και η κρατική βία.

Στο ισχύον…

… διεθνές δίκαιο, ο ΟΗΕ είναι η μοναδική αρχή που μπορεί νομίμως να
εξουσιοδοτήσει για την άσκηση βίας σε απάντηση στη βία. Όμως, οι απαιτήσεις
της πραγματικής ζωής δεν επιτρέπουν στο Συμβούλιο Ασφαλείας να δράσει, όταν
ένα μέλος του είναι υπεύθυνο γι’ αυτή τη βία, όπως ας πούμε στην περίπτωση της
Τσετσενίας. Ο ΟΗΕ δεν έχει αυτόνομο δημοκρατικό ή ηθικό κύρος. Δρα σύμφωνα με
το γενικό συμφέρον, αλλά ποιος αποφασίζει ποιο είναι αυτό; αναρωτιέται ο
Ουίλιαμ Πφαφ στους «Λος ΄Αντζελες Τάιμς». Η Γενική Συνέλευση δεν είναι παρά
ένα φόρουμ εθνικών κρατών και τα περισσότερα μέλη του οργανισμού δεν είναι καν
δημοκρατίες. Πάντως, μπορούμε να πούμε ότι ο ΟΗΕ είναι ό,τι καλύτερο έχουμε,
αφού οι περισσότερες χώρες του κόσμου συμφώνησαν να του παραχωρήσουν
δικαιοδοσίες για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και της ασφάλειας.

Οι μη κυβερνητικές…

… οργανώσεις καταβάλλουν φιλότιμες προσπάθειες γι’ αυτούς τους σκοπούς, αλλά
δεν διαθέτουν δημοκρατική εντολή. Στον διεθνή ρόλο τους δεν έχουν περισσότερο
δικαίωμα να μιλούν εξ ονόματος των λαών από ό,τι οι εθνικές κυβερνήσεις τους.
Ακόμη και μια μη δημοκρατική κυβέρνηση έχει μια ιδιαίτερη σχέση με τους
κυβερνώμενους, έστω και μόνο επειδή αυτοί αποδέχονται την εξουσία της. Αν δεν
την αποδέχονται, υπάρχει πάντα η επιλογή της εξέγερσης ή της επανάστασης.

Στη Σουηδία…

… έγινε μια διεθνής συνάντηση για την πρόληψη των διεθνών συγκρούσεων.
Έλαβαν μέρος πολλές μη κυβερνητικές οργανώσεις και πολλοί ακαδημαϊκοί, από
εκείνους που έχουν μια «μοντέρνα αντίληψη της εθνικής κυριαρχίας». Κάποιοι από
αυτούς υποστήριξαν ότι «δεν πρέπει να αποδεχθούμε την ιδέα ότι ο πόλεμος είναι
μέσα στην ανθρώπινη φύση». Τέτοιοι «ακαδημαϊσμοί» και αφαιρέσεις αποθέτουν
συνήθως τις ελπίδες για διαρκή ειρήνη σε μερικές νέες θεωρίες και σε κάποιες
ανακαινισμένες διεθνείς γραφειοκρατικές δομές. Όμως, πίσω από αυτές τις
απόψεις δεν μπορεί κανείς να μη διακρίνει μια αυταπάτη: πως ο πόλεμος και οι
συγκρούσεις μπορούν να εξαλειφθούν και πως δεν είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση.
Μακάρι να ήταν έτσι. Μα από τη χαραυγή της ιστορικής εποχής μέχρι σήμερα, όλα
δείχνουν το αντίθετο. Η προσπάθεια να περιοριστούν οι συγκρούσεις και να γίνει
ο κόσμος καλύτερος είναι σίγουρα ευγενική, αλλά δεν αφήνει περιθώριο για
μεγάλες προσδοκίες. Μπορεί ίσως να αλλάξει τους θεσμούς, αλλά δεν μπορεί να
αλλάξει την ανθρώπινη φύση.