ΔΡΟΜΟΙ

Αν υποθέσουμε…

… πως είναι καιρός πια να αναρωτηθεί η τελευταία υπερδύναμη: «Άραγε, πώς τα
έχω καταφέρει έως τώρα;», η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα μπορούσε να είναι:
«Καλά, αλλά όχι σπουδαία». Δέκα χρόνια μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι
ΗΠΑ παραμένουν οι Νο1. Οι μικρότεροι, όμως, «παίκτες» ­ Ευρώπη, Ρωσία, Κίνα ­
αρχίζουν να επιβεβαιώνουν αυτό που ήταν ήδη γνωστό από την ιστορική εμπειρία
και την πολιτική θεωρία: πως η μεγάλη δύναμη προκαλεί συσπειρώσεις.
Αναπόφευκτα, οι Νο2, 3 και 4 θα επιδιώξουν να αντισταθμίσουν τη δύναμη του
Νο1. Την περασμένη εβδομάδα, ο Πούτιν εκτέλεσε επιδέξια στο Βερολίνο ένα
κλασικό «γκαμπί» της μοσχοβίτικης διπλωματίας: επανέλαβε την πανάρχαια ρωσική
προσπάθεια για προνομιακές σχέσεις με τη Γερμανία, τον παραδοσιακό
«κλειδοκράτορα» της ευρωπαϊκής ισορροπίας. Και ο γερμανός καγκελάριος
Γκέρχαρντ Σρέντερ ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα για «στρατηγική συνεργασία» με τη
Ρωσία.

Το κίνητρο…

… είναι φανερό, γράφουν οι «Τάιμς της Νέας Υόρκης». Τόσο η Ευρώπη όσο και η
Ρωσία έχουν κάθε λόγο για να μη βλέπουν με καλό μάτι το σχέδιο της
αμερικανικής πυραυλικής άμυνας. Γιατί, αν υλοποιηθεί, θα ενισχύσει την
αμερικανική κυριαρχία, υποβαθμίζοντας τα πυρηνικά οπλοστάσια της Ρωσίας, της
Κίνας και της Ευρώπης. Δεν είναι παράξενο λοιπόν που ο Πούτιν και ο Σρέντερ
έχουν βάλει στο στόχαστρό τους την αμερικανική αντιπυραυλική ομπρέλα. Δεν
επιθυμούν βέβαια να επαναλάβουν το παιχνίδι των συμμαχιών του 18ου και 19ου
αιώνα, ή να εμπλακούν σε πόλεμο, για να δουν ποια θα είναι η υπερδύναμη του
αιώνα. Αυτό που θέλουν είναι να περιορίσουν και να ανασχέσουν την υπερβάλλουσα
ισχύ του Νο1. Στο παρελθόν, σπάνια κατονομάζονταν οι ΗΠΑ. Οι Ρώσοι και Κινέζοι
μιλούσαν για «μονοπολικό κόσμο». Ο εχθρός ήταν ο «ηγεμονισμός». Τώρα, ο
Βεντρίν μιλάει για «υπερδύναμη», ο Πάτεν ζητάει «αντίβαρο» στις ΗΠΑ και ο
Φίσερ βλέπει «αυτόνομη ευρωπαϊκή πορεία». Ούτε αυτό είναι παράξενο. Οι
μικρότεροι «παίκτες» παίζουν το αρχαιότερο παιχνίδι στις διεθνείς σχέσεις: η
υπεροχή είναι προκλητική και η ισχύς φέρνει αντίρροπη ισχύ. Τι πρέπει λοιπόν
να κάνει ο Νο1;

Η Αμερική…

… έχει προχωρήσει τόσο πολύ μπροστά από άλλους, που έχει ξεχάσει να ρίξει
μια ματιά πίσω της. Μπορεί να δημιούργησε τον κόσμο του ελεύθερου εμπορίου και
της συλλογικής ασφάλειας, αλλά αυτός ο κόσμος δεν φαίνεται διατεθειμένος να
ανεχθεί επί πολύ ακόμη τις μονομερείς αμερικανικές ενέργειες, όπως το αμυντικό
πυραυλικό σύστημα ή η διαχείριση του πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο. Αυτή ακριβώς η
τακτική εξόργισε τους Ευρωπαίους, αλλά και ταπείνωσε τον πρώην διοικητή του
ΝΑΤΟ Ουέσλι Κλαρκ, που συμβαίνει να είναι Αμερικανός. Γιατί να μένει κάποιος
πιστός σε μια συμμαχία που δεν είναι παρά μια θυγατρική του Πενταγώνου;

Η τελευταία…

… υπερδύναμη θέλει να μείνει υπερδύναμη ­ αυτό είναι βέβαιο. Μπορεί; Να
λαμβάνει κανείς υπόψη τις ανάγκες (και τις ευαισθησίες) των άλλων, είναι η
καλύτερη άμυνα για να αντιμετωπίσει τις αντίπαλες «συσπειρώσεις». Και αυτό
είναι κάτι που ισχύει τόσο στην εξωτερική όσο και στην εσωτερική πολιτική. Οι
μεγάλες δυνάμεις παραμένουν μεγάλες, όταν προωθούν τα συμφέροντά τους
εξυπηρετώντας και τα συμφέροντα των άλλων. Πώς θα τα καταφέρει λοιπόν ο Νο1
από εδώ και πέρα; «Κάνε καλό, για να δεις καλό» προτείνει ο διευθυντής της
γερμανικής εφημερίδας «Ντι Τσάιτ» Γιόζεφ Γιόφε στην Αμερική. Μπορεί;