ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Αν δεν μπαίναμε στην ΟΝΕ θα σήμαινε ότι ο ελληνικός λαός τρελάθηκε

Με ψυχραιμία αντιμετωπίζει τα συλλαλητήρια του κ. Χριστόδουλου ο Θεόδωρος
Πάγκαλος κι απορρίπτει ως «κομπλεξική» την αντίληψη ότι δεν είναι εικόνα
ευρωπαϊκής χώρας αυτή. Σε μια συζήτηση, με αφορμή την οριστικοποίηση της
ένταξης στην ΟΝΕ, ο κ. Πάγκαλος τονίζει ότι «υπάρχουν συλλαλητήρια και στη
Δύση», όπως υπάρχουν και εκεί «ομάδες φανατισμένων ανθρώπων». Χαρακτηρίζει
μάλιστα «περί όνου σκιάς» το δίλημμα εάν «είμαστε Ευρωπαίοι ή Ανατολίτες».

Ο 5ος όροφος του υπουργείου Πολιτισμού, στην οδό Μπουμπουλίνας, δεν θυμίζει
σε τίποτε το νεοκλασικό κτίριο της Βασιλίσσης Σοφίας, όπου στεγάζεται το
υπουργείο Εξωτερικών. Οι άκαμπτοι στην εμφάνιση διπλωμάτες έχουν γίνει
καλλιτέχνες, σαν την ντυμένη στα άσπρα Ελένη Καραΐνδρου, ή διανοούμενοι, όπως
η επίσης ντυμένη στα άσπρα Φωτεινή Τσαλίκογλου, ή «καλλιτέχνες», όπως η κυρία
που παρουσιάζει κάποια εκπομπή και μου διαφεύγει το όνομά της ­ η οποία ωστόσο
ευθύνεται για το γεγονός ότι, για πρώτη φορά, στα όσα χρόνια τον γνωρίζω, ο
Θεόδωρος Πάγκαλος δεν ήταν ακριβής στο ραντεβού του ­ αυτός που μόνον οι
Άγγλοι μπορούσαν να του αντιπαρατεθούν σε θέματα ­ χρονικής ­ συνέπειας.

Το μόνο κοινό ανάμεσα στα δυο υπουργεία είναι ο πληθωρικός κύριος που
βρίσκεται επικεφαλής στο ένα και ήταν επί χρόνια επικεφαλής στο άλλο. Ο κ.
Πάγκαλος διαθέτει πάντα το καυστικό του χιούμορ και το τρανταχτό γέλιο ­ κι
εξακολουθεί να οδηγεί τη σκέψη του, παρά τις παραλλαγές στις οποίες τον
υποχρεώνει η επικαιρότητα και οι αρμοδιότητες, στα ίδια μονοπάτια: στην
Ευρώπη, στο μέλλον της, στην Αριστερά. «Δεν υπάρχει μια Αριστερά, υπάρχουν
πολλές», υποστηρίζει, αλλά δυσκολεύεται να περιλάβει στο λεξιλόγιό του τον όρο
«Κεντροαριστερά» ­ «είναι κάτι που δυσκολεύθηκα να καταλάβω κι εξακολουθώ να δυσκολεύομαι»…

Ο Θεόδωρος Πάγκαλος δεν δυσκολεύεται να εντοπίσει τον νέο εχθρό ­ της Ευρώπης,
όχι της Ελλάδας. Είναι «η άμυνά της απέναντι στην αμερικανική πολιτιστική
επιδρομή, η οποία κατακλύζει τα πάντα και ισοπεδώνει τα πάντα. Αυτός είναι ο
αντίπαλός μας».

«Ο Έλληνας», λέει ο κ. Πάγκαλος, «είναι η σύνθεση των ανατολικών μεσογειακών
πολιτισμών και του πολιτισμού που ίδρυσε κι επέβαλε η ρωμαϊκή αυτοκρατορία,
έχοντας επηρεάσει στη διαμόρφωση και των δυο αυτών μεγάλων ρευμάτων. Αλλά και
ο ίδιος, είναι ένα προϊόν αυτών των δυο μεγάλων ρευμάτων κι αυτό συνεχίζεται
μέσα στην καθημερινή μας συμπεριφορά και τη σημερινή μας κρατική, κοινωνική
και θα έλεγα πνευματική δομή».

«Αλλά βέβαια», συνοψίζει, «ο Έλληνας είναι Ευρωπαίος γιατί η Ευρώπη είναι
ελληνική» ­ κάτι που, όπως του επισημαίνουμε, είπε πρόσφατα και ο κ. Σημίτης,
απαντώντας εμμέσως στον Αρχιεπίσκοπο. «Μα, το έχει πει και ο Αδαμάντιος Κοραής
που είναι βασικός διανοούμενος της εθνικής μας παλιγγενεσίας», συμπληρώνει ο
υπουργός Πολιτισμού.

Ωστόσο, ο Θεόδωρος Πάγκαλος αρνείται πως η συμπεριφορά του κ. Χριστόδουλου
είναι «μη ευρωπαϊκή». «Κατ’ αρχήν, το μη ευρωπαϊκή δεν το δέχομαι διότι δεν
ξέρω τι είναι ευρωπαϊκό, ευρωπαϊκά είναι τα πάντα. Δεν υπάρχουν συλλαλητήρια
στη Δύση; Δεν υπάρχουν ομάδες φανατισμένων ανθρώπων; Δεν υπάρχουν στην
Καθολική Εκκλησία; Η επίσημη στάση αυτής της Εκκλησίας, σε ό,τι αφορά βασικές
ανθρώπινες συμπεριφορές και προβλήματα, όπως είναι το διαζύγιο και οι
αμβλώσεις; Σε όλα αυτά τα ζητήματα η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι πολύ πιο
προοδευτική».

Καθολική και Ορθόδοξη

Κι όταν επισημαίνουμε ότι, παρ’ όλα αυτά, η Καθολική Εκκλησία δεν παρεμβαίνει
σε ζητήματα του κράτους, ενώ η Ορθόδοξη το πράττει, ο κ. Πάγκαλος σπεύδει να
διακόψει: «Δεν έχει την ίδια ιστορία η Καθολική Εκκλησία, αλλά εάν πρέπει να
κρίνουμε, αν κάτι είναι σύγχρονο ή προοδευτικό, δεν νομίζω ότι η Ορθόδοξη
Εκκλησία είναι κατ’ ανάγκη λιγότερο προοδευτική από την Καθολική Εκκλησία.
Επίσης, θα σας πω ότι πέραν των Εκκλησιών υπάρχουν κι άλλες μη εκλογικευμένες
συμπεριφορές στη Δύση, μην ξεχνάτε ότι το δεύτερο κόμμα της Αυστρίας είναι οι
φασίστες, ότι ο κ. Λεπέν έχει 15% στη Γαλλία της Γαλλικής Επανάστασης και της
Κομμούνας· δεν νομίζω ότι αυτού του είδους η προσέγγιση είναι σωστή, είναι
απλώς κομπλεξική. Να μην είμαστε κομπλεξικοί απέναντι στην Ευρώπη, έχουμε
προβλήματα και η κάθε χώρα έχει τα δικά της προβλήματα και όλοι μαζί ως
Ευρωπαίοι έχουμε τα συνολικά μας προβλήματα, τα οποία πρέπει να διευθετήσουμε
με τον καλύτερο δυνατό τρόπο… Για μένα, το πολιτιστικό πρόβλημα της Ευρώπης
δεν είναι τόσο πολύ ιδιομορφίας των λαών ­ το συλλογικό πρόβλημα της Ευρώπης
είναι η άμυνά της απέναντι στην αμερικανική πολιτιστική επιδρομή, η οποία
κατακλύζει τα πάντα και ισοπεδώνει τα πάντα. Αυτός είναι ο αντίπαλός μας. Εκεί
πρέπει να δώσουμε μια πειστική και δημιουργική απάντηση».

Η πρόταση Φίσερ

Παρά την «υπεράσπιση» των ιδιορρυθμιών που έχουν οι ευρωπαϊκοί λαοί, ο
Θεόδωρος Πάγκαλος υποστηρίζει με πάθος και την πρόταση του Γιόσκα Φίσερ για
μια ομοσπονδία με ενιαίο σύνταγμα ­ «η ευρωπαϊκή περιπέτεια, γιατί πρόκειται
για μια περιπέτεια κοινή σε όλους τους λαούς της Ευρώπης, δεν θα είχε νόημα αν
δεν είχε πολιτική κατάληξη… εάν δεν είχαμε αυτόν τον οραματισμό, της
δημιουργίας μιας ομοσπονδιακής πολιτικής της Ευρώπης, της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
όπως ήδη την έχουμε ονομάσει κάπως πρόωρα».

Και, στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, δέχεται και την εκχώρηση εθνικών
εξουσιών ­ «όλη η ευρωπαϊκή ενοποίηση γίνεται σε βάρος των εθνικών εξουσιών,
όπως και η δημιουργία σύγχρονου ευρωπαϊκού κράτους έγινε σε βάρος της
αυτονομίας των περιοχών. Και το νέο ρεύμα της αποκέντρωσης γίνεται επίσης σε
βάρος του κεντρικού κράτους. Όλα αυτά είναι δεδομένα και θεωρώ ότι πρέπει
κανείς να είναι πολύ δογματικός για να προσηλώνεται στην έννοια του εθνικού
κράτους, που στο κάτω κάτω της γραφής δεν υπάρχει στην ιστορία παρά μόνο τους
τελευταίους δύο αιώνες. Επί χιλιετίες οι άνθρωποι έζησαν με διαφορετικές
πολιτικές δομές».

«Τα νούμερα απλουστεύουν τη ζωή»

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών, τον οποίο το 1994 χαρακτήριζαν «ο Έλληνας κ.
Ευρώπη», θεωρεί αυτονόητη την επιλογή της ΟΝΕ. Κι ίσως να μην είναι τυχαίο ότι
ο Γιάννος Παπαντωνίου λέει πως ο μόνος υπουργός που ήταν μονίμως και
αταλάντευτα στο πλευρό του, κάθε φορά που εισηγούνταν «δύσκολα» μέτρα για να
επιτευχθεί η ένταξη στην ΟΝΕ, ήταν ο Θεόδωρος Πάγκαλος. Ο ίδιος ο κ. Πάγκαλος
λέει ότι εάν η χώρα διάλεγε να μην μπει στην ΟΝΕ, «θα σήμαινε απλώς ότι ο
ελληνικός λαός τρελάθηκε. Οι λαοί δεν τρελαίνονται, γιατί να κάνουμε συνειδητά
την επιλογή της φτώχειας, της κακομοιριάς και του περιθωρίου; Κανένας λαός δεν
έχει κάνει τέτοιες επιλογές. Οι λαοί κάνουν εσφαλμένες επιλογές, βέβαια ­
μέχρις ενός σημείου ­ έκαναν λάθος οι Γερμανοί που υποστήριξαν τον Χίτλερ,
προφανώς, έτσι;».

Λίγες ώρες πριν από την οριστική απόφαση για την ένταξη της Ελλάδας στον
σκληρό πυρήνα της Ευρώπης, ο κ. Πάγκαλος έχει να πει και για τη διαδρομή ­ από
το 1981 που η χώρα μπήκε στην τότε ΕΟΚ και το ΠΑΣΟΚ ανήλθε στην εξουσία, μέχρι
σήμερα. «Η Ελλάδα η σημερινή δεν έχει καμία σχέση με την Ελλάδα πριν από 20
χρόνια, ή πρέπει να είσαι τυφλός, ή να είσαι παραζαλισμένος για να μην το
αντιλαμβάνεσαι. Αυτό δεν το αμφισβητεί κανείς. Το θέμα, η συζήτηση εάν θέλετε,
είναι ποιος μπορεί να δοξάζει τον εαυτό του με αυτή τη θετικότατη εξέλιξη, ή
ποιος ευθύνεται για τις ελλείψεις που υπάρχουν ακόμα. Εκεί γίνεται μια
συζήτηση που παραπέμπει στο κράτος, στην ατομική συμπεριφορά των πολιτών, στις
διάφορες πολιτικές δυνάμεις, αυτή όμως η συζήτηση γίνεται στη βάση της
διαπίστωσης της προόδου. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπάρχει μια τεράστια
πρόοδος. Καταρχήν υπάρχουν νούμερα, ξέρετε, ευτυχώς, γιατί τα νούμερα
απλουστεύουν τη ζωή. Και τα νούμερα λένε αυτό που λένε ­ ότι τα πράγματα πήγαν
συγκλονιστικά καλύτερα, όχι απλώς καλύτερα».

Η Αριστερά

Οι αλλαγές, κατά τον κ. Πάγκαλο, επηρέασαν καθοριστικά και την Αριστερά. «Η
σκεπτόμενη Αριστερά αναγκάστηκε να προσαρμοστεί στις αλλαγές που έγιναν στον
κόσμο που δεν περιλαμβάνουν μόνο την πρόοδο που έχει γίνει στην Ευρωπαϊκή
Ένωση, περιλαμβάνουν και κοσμοϊστορικές εξελίξεις, όπως είναι η οριστική
εξαφάνιση του σοσιαλιστικού στρατοπέδου. Δεν υπάρχει πια Σοβιετική Ένωση. Στα
Βαλκάνια δεν υπάρχει πια Γιουγκοσλαβία. Αυτές είναι κοσμοϊστορικές εξελίξεις
και βεβαίως όλες οι πολιτικές δυνάμεις αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν.

Κι επιμένει ότι «η σύγχρονη ελληνική ιστορία γράφεται αν όχι αποκλειστικά από
την Αριστερά, καθοριστικά και από την Αριστερά, η οποία έχει τη δυνατότητα να
συνειδητοποιεί τα αδιέξοδα, να τα ξεπερνάει και να είναι και πολύμορφη. Δεν
υπάρχει μία Αριστερά, υπάρχουν πολλές Αριστερές».

Όταν όμως η συζήτηση έρχεται στη λέξη των ημερών ­ στην «Κεντροαριστερά» ­ ο
κ. Πάγκαλος χαμογελά: «Είναι κάτι που δυσκολεύθηκα να καταλάβω και συνεχίζω να
δυσκολεύομαι να καταλάβω, κατά την άποψή μου υπάρχει μια δημοκρατική παράταξη
στη χώρα, η οποία διαμορφώνει μια κυβερνητική πλειοψηφία. Κι όταν λέμε
δημοκρατική παράταξη, προφανώς καλύπτουμε με τον όρο αυτό και κεντρώους
δημοκράτες και αριστερούς δημοκράτες».

Το κορυφαίο στέλεχος του ΠΑΣΟΚ αναγνωρίζει πως μετά την ένταξη στην ΟΝΕ
υπάρχει η αίσθηση της… απουσίας επόμενου στόχου: «Αυτό είναι σαφέστατο. Και
νομίζω ότι επόμενος στόχος πρέπει να είναι η κοινωνική πολιτική. Δηλαδή, να
διαμορφώσουμε τους όρους για τα καλύτερα δυνατά οφέλη σε ατομικό επίπεδο και
για την καλύτερη δυνατή συμβολή στη γενικότερη πρόοδο της οικονομίας. Ο
Ευρωπαίος εργαζόμενος θα μπορεί να κινηθεί στον χώρο όπου κινούνται ελεύθερα
τα εμπορεύματα και τα κεφάλαια ήδη… Έχω την εντύπωση πως στο τέλος της
4ετίας αυτή η ανάγκη θα είναι αναντίρρητη, δηλαδή θα επιβληθεί στα πράγματα,
κι ότι μοιραία όσοι αντιστέκονται προς την κατεύθυνση της κοινωνικής
εξομάλυνσης θα το συνειδητοποιήσουν».