ΔΡΟΜΟΙ

Από το όνειρο…

… στην πραγματικότητα ή από την πραγματικότητα στο όνειρο; Ακόμη και τότε
που απέκτησε ιστορία, η Ευρώπη δεν έπαψε να είναι ένας ελληνικός μύθος, ένας
μηχανισμός για να αφηγείται κανείς ιστορίες, να αναλύει το πραγματικό, να
αναλογίζεται τη μοίρα των ανθρώπων και να ονειρεύεται το μέλλον τους. Όσοι
ονειρεύονταν αυτό το μέλλον, από τον Ηράκλειτο μέχρι τον Μιτεράν και τον Πεσόα
και τον Μούζιλ, δεν σκέφτηκαν ποτέ να το αφήσουν στα χέρια των πολιτικών ή των
εμπόρων με το άδειο βλέμμα και το ατροφικό χαμόγελο. Αυτό ακριβώς έρχεται να
μας θυμίσει το βιβλίο «Ευρώπες» (εκδ. Robert Laffont), με κείμενα που
καλύπτουν είκοσι πέντε αιώνες.

Οι άνθρωποι…

… των γραμμάτων και των τεχνών προπορεύτηκαν των πολιτικών και των
στρατιωτικών στο θέμα της Ευρώπης. «Διαβλέπω», έγραφε ο Γκαίτε, «την αυγή μιας
ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Κανείς λαός δεν θα μπορέσει να τη διεκδικήσει για δική
του και όλοι οι λαοί θα συμβάλουν για την ίδρυσή της». Στην εποχή του
Διαφωτισμού, ο Μοντεσκιέ διαπίστωνε πως ο πόλεμος ήταν πια ασύμφορος. «Άλλοτε
αναζητούσε κανείς στρατούς για να πολεμήσουν μια χώρα. Σήμερα αναζητεί χώρες
για να πολεμήσουν τους στρατούς». Ο Μοντεσκιέ είναι σίγουρα σύγχρονός μας. Όσο
περισσότερο η Ευρώπη αναρωτιέται για τον εαυτό της, τόσο περισσότερο μένει
πιστή σε αυτόν. Αυτή η σταθερή της «ιδιότητα» να θέτει ερωτήματα σίγουρα θα
έλειπε από τον κόσμο, αν κάποτε έμελλε να χαθεί από αυτόν η πνευματική Ευρώπη.

Η Ευρώπη…

… συγκροτείται βγαίνοντας από μια εποχή που δίνει το στίγμα της χειρότερης
ιστορικής και πνευματικής αποτυχίας της. Οι κομψοί αξιωματικοί της Βέρμαχτ
είναι επιδέξιοι κοινωνοί των αξιών ενός πολιτισμού στην καταστροφή του οποίου
δεν διστάζουν να επιδοθούν. Μετά το 1950, η Ευρώπη δεν είναι παρά μια «γη της
επαγγελίας» στην πυρηνική αναμέτρηση ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις, την
Αμερική και τη Σοβιετική Ένωση. Μετά το 1989, η Ευρώπη δεν απειλείται πια,
αλλά δεν ξέρει ποια είναι, πού πηγαίνει. Ψάχνεται, αμφιβάλλει, μισεί τον εαυτό
της, τον απαρνιέται, βυθίζεται σε αυτόν σαν το ευρώ στις διεθνείς αγορές.

Σαν βάλσαμο…

… στα τραύματα της Ευρώπης, οι επιμελητές του βιβλίου «Ευρώπες» Υβ Ερσάν και
Φαμπιέν Ντιράν-Μπογκαέρ παραθέτουν σύντομες φράσεις, αφορισμούς και
αποφθέγματα. Μπορεί να μη γιατρεύουν, αλλά τουλάχιστον φωτίζουν μια κατάσταση.
Ορτέγκα υ Γκασέ: «Η Ευρώπη είναι ένα πρόγραμμα συλλογικού μέλλοντος». Μίλαν
Κούντερα: «Ευρωπαίος: αυτός που νιώθει νοσταλγία για την Ευρώπη». Χέγκελ: «Η
παγκόσμια ιστορία πηγαίνει από την Ανατολή στη Δύση, γι’ αυτό η Ευρώπη είναι
στην πραγματικότητα το τέλος της Ιστορίας της οποίας η Ασία είναι η αρχή». Και
Ηράκλειτος: «Όσα είναι αντίθετα συγκλίνουν και από αυτά τα αντίθετα γίνεται το
πιο όμορφο υφάδι και όλα τα πράγματα συνταιριάζουν πάνω στην ασυμφωνία».