ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η ψαλίδα δεν θα κλείσει

Η ανάπτυξη συμφέρει τους φτωχούς: αυτό είναι το συμπέρασμα στο οποίο
έφτασαν οι οικονομολόγοι της Παγκόσμιας Τράπεζας. Μερικοί, όμως, το
αμφισβητούν.

Φτώχεια. Η ανάπτυξη μπορεί, μόνη της, να την εξαλείψει; (σκίτσο από το «Νιου Στέιτσμαν»)

Όταν μια χώρα αναπτύσσεται οικονομικά, τα εισοδήματα των φτωχών αυξάνονται
κατά το ίδιο ποσοστό μ’ εκείνα των υπολοίπων, ενώ στις οικονομικές κρίσεις τα
πρώτα δεν μειώνονται περισσότερο από τα δεύτερα. Η ελεύθερη διακίνηση αγαθών,
υπηρεσιών και κεφαλαίων τα τελευταία χρόνια δεν έχει επηρεάσει αυτή τη σχέση.
Το άνοιγμα στο ελεύθερο εμπόριο ωφελεί εξίσου τους φτωχούς και τους
υπολοίπους. Οι κυβερνητικές δαπάνες για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση και τους
δημοκρατικούς θεσμούς δεν οδηγούν σε αύξηση του μέρους του εθνικού εισοδήματος
που αντιστοιχεί στους φτωχούς. Η περικοπή των δημοσίων δαπανών και η
καταπολέμηση του πληθωρισμού οδηγούν σε μεγαλύτερη ανάπτυξη, από την οποία οι
φτωχοί ωφελούνται περισσότερο από τους υπολοίπους.

Αυτά είναι μερικά από τα συμπεράσματα έκθεσης δύο οικονομολόγων της Παγκόσμιας
Τράπεζας, του Ντέηβιντ Ντόλαρ και του Άαρτ Κρέι, που βασίστηκε σε 370
παρατηρήσεις από 125 χώρες. Οι υπέρμαχοι του νεοφιλελευθερισμού δεν μπορούν να
κρύψουν τη χαρά τους: επιτέλους, οι διαδηλωτές του Σηάτλ και της Ουάσιγκτον
εισπράττουν την απάντηση που τους αξίζει. Πώς εξηγούνται όμως τότε τα στοιχεία
του Αναπτυξιακού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών, που δείχνουν ότι η αναλογία
των εισοδημάτων ανάμεσα στο ένα πέμπτο του παγκόσμιου πληθυσμού που ζει στις
πιο πλούσιες χώρες και το ένα πέμπτο που ζει στις πιο φτωχές ήταν 74 προς 1 το
1997, έναντι 60 προς 1 το 1990 και 30 προς 1 το 1960. Ποια από τις δύο πλευρές
έχει δίκιο;

Μία εξήγηση, γράφει ο οικονομολόγος Ρίτσαρντ Ντάουθουεϊτ στην «Γκάρντιαν»,
είναι ότι οι ερευνητές της Παγκόσμιας Τράπεζας δεν είχαν αρκετά στοιχεία στη
διάθεσή τους. Αυτό δεν τους επιτρέπει, για παράδειγμα, να εξετάσουν την
κατανομή του εισοδήματος στο πιο φτωχό ένα πέμπτο του πληθυσμού. Ένα άλλο
λάθος είναι ότι μετρούν τα πάντα με βάση το χρήμα, αγνοώντας τις γενικότερες
αλλαγές στην κοινωνία και την οικονομία. Όταν κάποιος τρώει στα ΜακΝτόναλντ’ς
αντί για το σπίτι του συνεισφέρει περισσότερο στο ΑΕΠ, αλλά αυτό δεν σημαίνει
ότι ζει και καλύτερα. Το άνοιγμα της οικονομίας μιας αναπτυσσόμενης χώρας
μπορεί να οδηγήσει ένα μέρος του αγροτικού της πληθυσμού στην πόλη, με
αποτέλεσμα μεγαλύτερη ανάπτυξη και αύξηση του εισοδήματός τους. Ταυτόχρονα,
όμως, θα αυξηθούν και τα έξοδά τους, αφού θα πρέπει να πληρώνουν για τη
διαμονή, την τροφή και τη μετακίνησή τους. Για να διαπιστωθεί αν ζουν καλύτερα
ή χειρότερα, χρειάζεται μια κοινωνική έρευνα βαθύτερη και σφαιρικότερη.

Η συγκεκριμένη έκθεση, σημειώνει ο Ντάουθουεϊτ, εκπονήθηκε μάλλον για να
δικαιολογήσει την ανάγκη του οικονομικού μας συστήματος να επεκτείνεται
διαρκώς, ώστε να μην καταρρεύσει. Ακόμη όμως κι αν, ως αποτέλεσμα αυτής της
επέκτασης, το εισόδημα των φτωχών αυξάνεται όσο και των υπολοίπων, αυτό δεν
σημαίνει ότι η ψαλίδα δεν πρόκειται να κλείσει ποτέ;