Σάντουιτς ουρανοξύστες!

Η χαρά της μητέρας μου, μιας γνήσιας Νεοϋορκέζας που είναι γέννημα θρέμμα του
περίφημου Μπρούκλιν, είναι να πηγαίνει, με το διπλής χρήσης μπαστουνάκι στο
ένα χέρι (έχει τύχει να το χρησιμοποιεί για ρόπαλο!) και την τσαντούλα της στο
άλλο, μαζί με τη μεγάλη μου αδελφή κάθε Πέμπτη μεσημέρι για τσιμπούσι. Η
αδελφή μου, εκπληρώνοντας ως θυγατέρα το καθήκον της, διασχίζει γέφυρες και
ποτάμια για να φτάσει από τα προάστια όπου μένει στο πατρικό μου σπίτι στην
πόλη. Η μητέρα μου, δόξα τω Θεώ, είναι ζωηρή και δραστήρια, αλλά περιμένει σαν
παιδάκι την εβδομαδιαία αυτή λιχουδιά. Είναι πάντα ίδια, ένα
σάντουιτς-ουρανοξύστης από γαλοπούλα, με μαγιονέζα, τομάτες και μαρούλι
ανάμεσα σε δύο χοντρές φέτες από ψημένο ψωμί σικάλεως. Για να βρει το
γαστριμαργικό αυτό αριστούργημα, πηγαίνουν στο αγαπημένο της ντέλι ­ έτσι
αποκαλούν οι Νεοϋορκέζοι τα ντελικατέσεν ­, ένα πανάρχαιο, πασίγνωστο μαγαζί
ονόματι Katz’s, στη νότια άκρη της πόλης.

Λέει ότι της θυμίζει τα νιάτα της και ότι το μαγαζί δεν έχει αλλάξει καθόλου
από την αρχή του περασμένου αιώνα, όταν η ίδια ήταν κοπέλα και περνούσε τη
γέφυρα του Μπρούκλιν με ποδήλατο με την παρέα της για να πάει βόλτα.

Τα ντέλι για τα οποία μιλάω δεν έχουν καμία σχέση με τα σημερινά γκουρμέ
μπακάλικα ούτε με τα ντάινερ των Ελλήνων. Τα ντέλι, ως είδος, είναι τα
παλαιότερα φαγάδικα της πόλης, συνδεδεμένα με την αστική εβραϊκή συνοικία,
μέρη γραφικά αλλά όχι φολκλόρ που βλέπουμε στις ταινίες του Woody Allen, μια
από τις πιο χαρακτηριστικές εμπειρίες της Νέας Υόρκης και κάπου όπου θα πρέπει
να πάει και ο τελευταίος επισκέπτης. Το να πάει κανείς στη Νέα Υόρκη και να μη
φάει ένα γιγάντιο σάντουιτς είναι σαν να έρθει κανείς στην Αθήνα και να μη
φάει σουβλάκι ή, ακόμα χειρότερα, να μη δει την Ακρόπολη.

Ένα σωστό νεοϋορκέζικο ντέλι πρέπει ανεξαιρέτως να σερβίρει μια γκάμα από
τέτοια μασίφ σάντουιτς. Το μίνιμουμ ύψος πρέπει να είναι περίπου 15 εκ. (φοράς
– δεν φοράς μασέλα)! Πρέπει η γκάμα των αλλαντικών να περιλαμβάνει τα εξής
(ποτέ χοιρινό, βέβαια): κορντ μπιφ (παστό μοσχαρίσιο κρέας), παστράμι (το ίδιο
παστό μοσχαρίσιο αλλαντικό, το οποίο περνάει από άλλες διαδικασίες, αλείφεται
με πιπέρι και μπαχαρικά, κατόπιν καπνίζεται και στη συνέχεια μαγειρεύεται στον
ατμό), και γαλοπούλα. Σε κάθε τραπέζι πρέπει να υπάρχει ένα (κατά προτίμηση
μεταλλικό) μπολάκι με δύο ειδών πίκλες (τραγανά αγγουράκια τουρσί), ξινές και
ημίξινες. Πρέπει να υπάρχει η αμερικανοεβραιογερμανική λαχανοσαλάτα, γνωστή σε
όλη τη Βόρεια Αμερική ως cole slaw, που χαρακτηρίζεται από τη γλυκίζουσα γεύση
της. Πρέπει, επίσης, οπωσδήποτε να υπάρχει και τζίζκεϊκ για επιδόρπιο, ένα
κατασκεύασμα που σίγουρα συναγωνίζεται στο ύψος τους πύργους-σάντουιτς. Άλλο
ένα σήμα κατατεθέν του αυθεντικού ντέλι είναι ότι πρέπει να προσφέρει διάφορα
αναψυκτικά, όπως αυτό από σόδα, γάλα και σοκολατένιο σιρόπι (egg cream).
Τέλος, είναι κανόνας σε ένα σωστό νεοϋορκέζικο ντέλι να υπάρχει και μια
συγκεκριμένη τοπική μάρκα αναψυκτικών, τα περίφημα (στους παλαιούς θαμώνες,
όπως η μητέρα μου, τουλάχιστον) Dr Brown’s sodas, μεταξύ των οποίων πρέπει να
είναι παρόν το θρυλικό Cel-Ray, το μοναδικό αναψυκτικό-σόδα σε όλη τη γη με
γεύση σέλινο!

Αυτά όσον αφορά τις βασικές, απαραίτητες επιλογές. Πρέπει, όμως, και η ίδια η
εμπειρία να είναι χαρακτηριστική. Δηλαδή, δεν επισκέπτεται κανείς τα ντέλι για
το καλό τους σέρβις ούτε φυσικά για τους ευγενικούς σερβιτόρους. Μια φορά σε
ένα από αυτά έκανα το ανεπίτρεπτο λάθος να ζητήσω ένα σάντουιτς με όσο το
δυνατόν άπαχο παστράμι. «Το παστράμι δεν είναι άπαχο» μου γάβγιζε ο
σερβιτόρος. «Εάν δεν σου αρέσει το λίπος, μην παραγγέλνεις παστράμι», και με
την ατάκα αυτή, φρεσκοβγαλμένη από το στόμα του, μας γύρισε την πλάτη και
άφησε το τραπέζι μας για πάντα! Η μητέρα μου ακόμα αφηγείται την ιστορία για
εκείνη τη φορά που ζήτησε λίγο πρασινάδα με το σάντουιτς της, μόνο και μόνο να
της απαντήσει ο σερβιτόρος ως εξής, δείχνοντας το μπολάκι στο τραπέζι: «Αυτά
τι είναι μπροστά σας; Τα αγγουράκια τουρσί άλλαξαν χρώμα!».

Πριν από 50 χρόνια τα αυθεντικά ντέλι έλαμπαν στο τοπίο της πόλης σαν αστέρια
στον καθαρό νυχτερινό ουρανό. Ήταν κοινότατα σε πολλές γειτονιές. Άλλαξαν οι
καιροί όμως. Πρώτον, ο κόσμος προσέχει τις θερμίδες (και το λίπος) πιο πολύ
απ’ ό,τι τότε, και οι ίδιες οι γειτονιές έχουν αλλάξει χαρακτήρα ριζικά. Τα
ντέλι έγιναν δεινόσαυροι σε μια πόλη γεμάτη πια από πιο ευγενή είδη εστίασης.
Ευτυχώς, όμως, υπάρχουν μια χούφτα από μέρη που έχουν επιζήσει, όπου και
ντόπιοι αλλά και επισκέπτες μπορούν να απολαύσουν τα σάντουιτς-ουρανοξύστες
και άλλα καλά της γνήσιας νεοϋορκέζικης γαστρονομίας.

Καθώς σκεπτόμουν την εβδομαδιαία μεσημεριάτικη έξοδο της μητέρας μου, ήλθαν
στον νου μου αναμνήσεις δικές μου από γεύματα που έχω απολαύσει στα λίγα πια
υπάρχοντα ντέλι. Στη Νέα Υόρκη, αυτή την στιγμή, υπάρχουν μόνο έξι πια. Το
είδος είναι όντως υπό εξαφάνιση.

Ένας γρήγορος γύρος στα παλιά, καλά ντέλι

Πηγαίνουν πολλοί παλαιοί θαμώνες αλλά και τουρίστες (περίπου 75.000 τον χρόνο)
στο περίφημο Carnegie Deli (854 Seventh Ave.), απέναντι από το ομώνυμο
μέγαρο μουσικής, στην Έβδομη Λεωφόρο. Παρ’ ότι έχουν μεγαλώσει τον χώρο, δύο
φορές, μάλιστα, το πνεύμα δεν έχει αλλάξει πολύ από τότε που άνοιξε τις πόρτες
του, το 1933. Καθώς μπαίνει κανείς, βλέπει γυάλινες βιτρίνες-αποθήκες να
ξεχειλίζουν με μια πληθώρα από καπνιστά ψάρια, παστράμι, κορντ μπιφ,
λαχανοσαλάτα, πατατοσαλάτα και μη χοιρινά σαλάμια, τα οποία κρέμονται σαν
χίλια και ένα βραβεία. Στο δεξί χέρι, ένα γυάλινο ψυγείο που γυρίζουν τα ράφια
του δείχνει τον πλούτο των γλυκών, από μηλόπιτες με ύψος 30 εκ. ως το τεράστιο
λαχταριστό τζίζκεϊκ με διάμετρο 36 εκ. και ύψος 15! Όλα αυτά δεν είναι παρά
ένδειξη της αλήθειας που γνωρίζει ο κάθε εστιάτορας, ότι ο κόσμος
κυριολεκτικώς τρώγει με τα μάτια του! Το περίφημο σάντουιτς με παστράμι
περιέχει 500 γρ. αλλαντικό. Τα υπόλοιπα σάντουιτς έχουν χιουμοριστικά ονόματα,
όπως «το στόμα που ουρλιάζει».

Το Carnegie Deli δεν είναι το μόνο παλαιό, γνήσιο ντέλι στη μέση της πόλης.
Υπάρχει και το γνωστό Stage Deli (834 Seventh Avenue), ένα δρόμο μακριά
από το Carnegie και γνωστό για τα πολλά σάντουιτς που έχουν πάρει το όνομά
τους από τους ηθοποιούς που συχνάζουν εδώ (είναι στην καρδιά της περιοχής των
θεάτρων). Για παράδειγμα, το Mel Gibson είναι ένα χαρακτηριστικό πελώριο
σάντουιτς από κορντ μπιφ, γαλοπούλα, παστράμι, ροστ μπιφ, έμενταλ,
λαχανοσαλάτα και ντρέσινγκ.

Εκεί κοντά είναι και άλλα δύο, το Kaplan’s στο ξενοδοχείο Delmonico (59
east 59th Street), κοντά στο πολυκατάστημα Bloomingdales (επίσης απαραίτητη
στάση για κάθε τουρίστα!). Η πιο γνωστή λιχουδιά εδώ είναι ένα είδος παϊδάκια
που λέγεται φλάνκεν.

Στο 57th Street, στη δυτική μεριά της Πέμπτης Λεωφόρου είναι το πιο όμορφο από
όλα τα κεντρικά ντέλι, το γνωστό New York Deli (104 West 57th Street),
το οποίο στεγάζεται σε ένα παλιό Art Deco κτίριο.

Για να βρει κανείς, όμως, τα μη τουριστικά από αυτά τα παλιά εβραϊκά φαγάδικα,
πρέπει να φύγει μακριά από την καρδιά της πόλης και να εξερευνήσει την παλιά
εβραϊκή γειτονικά. Όσοι γνωρίζουν την πόλη θα γνωρίσουν ότι μιλώ για τη
νοτιοανατολική μεριά ή, όπως την αποκαλούν οι σημερινοί σικάτοι που έχουν
μετατρέψει τις παλιές πολυκατοικίες των μεταναστών σε λουξ λοφτ, Loisaid
(μετάφραση: Lower East Side). Δύο είναι τα μέρη που αξίζουν εκεί. Στο πρώτο,
χαμηλά στη Δεύτερη Λεωφόρο, στεγάζεται το σχεδόν 50χρονο Second Avenue Kosher
Deli & Restaurant (156 Second Avenue), ένα σχετικά μικρό ντέλι, με σπιτικό
περιβάλλον και σπιτική κεντροευρωπαϊκή εβραϊκή κουζίνα, χωρίς τίποτε από τη
χλιδή των πιο κεντρικών τέτοιων μαγαζιών. Εάν τύχει να πάτε εκεί, ως Έλληνες
και λάτρες της τηγανητής πατάτας πρέπει οπωσδήποτε να τις δοκιμάσετε εδώ.
Είναι χοντρότερες από ανδρικά δάκτυλα και τηγανισμένες με λίγα κρεμμύδια.

Τέλος, επανέρχομαι στην προσωπική επιλογή της Μπρουκλινέζας μητέρας μου, η
οποία ορκίζεται στις λιχουδιές του περίφημου Katz’s (205 Houston Street), παρ’
όλο που οι δικές της ρίζες είναι absolutely μεσογειακές (Καλαβρία – Ικαρία).
Το Katz’s λειτουργεί από το 1888 και είναι σίγουρα το παλαιότερο ντέλι στη Νέα
Υόρκη. Είναι για τους Νεοϋορκέζους (άσχετα με την εθνικότητά τους) κάτι σαν
τον παλιό Απότσο για τους Αθηναίους, ένα μέρος όπου η πατίνα του χρόνου είναι
δυνατή. Σαν τον Απότσο των αναμνήσεών μας, είναι και αυτό τίγκα στις
μεταλλικές αφίσες και γνωστό επίσης για τα πολλά και διάφορα τσιτάτα γραμμένα
με φώτα νέον. Εδώ, τα γνήσια μοσχαρίσια frankfurter (κάτι σαν λουκάνικα) έχουν
μια τέλεια τραγανή υφή και καμία σχέση με παρόμοια προϊόντα του μαζικού
εμπορίου. Το κορντ μπιφ είναι σκέτη αμαρτία. Αυτό, όμως, που κάνει το Katz’s
να διαφέρει απ’ όλα τα άλλα ντέλι της πόλης είναι η ίδια η πελατεία, η οποία
είναι ένα γνήσιο αντιπροσωπευτικό δείγμα της πόλης.

Τα παλιά ντέλι της πόλης της γέννησής μου μπορεί να τείνουν προς εξαφάνιση,
αλλά αυτά που έχουν επιζήσει είναι σίγουρα ευχάριστα αναχρονιστικά. Με το που
μπαίνει κανείς είναι σαν να ξεχνάει την πραγματικότητα, σαν να υπάρχει μια
ενδεκάτη εντολή, ότι εδώ δεν επιτρέπεται να σκεφτείς τη χοληστερόλη, τα λίπη,
τη δίαιτα και γενικότερα ό,τι έχει σχέση με την υγιεινή ζωή. Πρέπει, με λίγα
λόγια, να φας του σκασμού!