Οι αποφάσεις «πάνε» δυτικά

Μεταφορά εξουσιών από την Αθήνα στις Βρυξέλλες και τη Φρανκφούρτη θα
σηματοδοτήσει η ένταξη της Ελλάδας στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση την
1/1/2001.

Παρ’ ότι οι Ευρωπαίοι πολιτικοί και τραπεζίτες συνήθως το αρνούνται, στην
πράξη λίγοι αμφιβάλλουν πλέον ότι η οικονομική πολιτική είναι κατευθυνόμενη
από τα ευρωπαϊκά κέντρα λήψεως αποφάσεων.

Αυτό ισχύει κατ’ εξοχήν για μία χώρα όπως η Ελλάδα, η οποία είναι και μικρή
για να «ορθώσει» το ανάστημά της, αλλά και με παράδοση κακής διαχείρισης των
οικονομικών της, οπότε βρίσκεται υπό συνεχή επιτήρηση. Ισχύει, όμως, ακόμη και
για τις ισχυρότερες χώρες, όπως η Γερμανία, για παράδειγμα, της οποίας τα
μέτρα φορολογικής πολιτικής συζητήθηκαν διεξοδικά, προκειμένου να διαπιστωθεί
εάν θα επηρέαζαν τον πληθωρισμό.

Το γεγονός είναι αναπόφευκτο, από τη στιγμή που βρισκόμαστε όλοι στην ίδια
βάρκα, στη βάρκα του ευρώ. Δεν υπάρχει ισχυρότερος συνδετικός κρίκος στην
οικονομική πολιτική από αυτόν του κοινού νομίσματος.

Η νομισματική πολιτική

Το κοινό νόμισμα οδηγεί κατ’ αρχάς στην ενοποίηση της νομισματικής πολιτικής.
Στον τομέα αυτόν της οικονομικής πολιτικής η ταύτιση θα είναι απόλυτη από
1/1/2001.

Αυτό σημαίνει ότι η Τράπεζα της Ελλάδος πολύ λίγα πράγματα θα έχει να κάνει
από την ημερομηνία αυτή και μετά, αφού:

* Τα επιτόκια, που είναι το βασικό εργαλείο της νομισματικής πολιτικής, θα
καθορίζονται πλέον από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Σε όλη την ευρω-ζώνη
υπάρχουν τα επιτόκια ευρώ, στο επίπεδο των οποίων θα φθάσουν και τα ελληνικά
τους τελευταίους μήνες του 2000, ώστε μετά να ταυτισθούν απόλυτα.

*Τα άλλα μέτρα, που παίρνει κατά καιρούς για τον έλεγχο της ρευστότητας και
του πληθωρισμού, θα κινούνται και αυτά στα πλαίσια που προβλέπει η κοινοτική
νομοθεσία.

Ωστόσο, μπορεί να δει κάποιος την εικόνα και από μια άλλη πλευρά: ο διοικητής
της Τραπέζης της Ελλάδος θα συμμετέχει πλέον από 1/1/2001 στο Συμβούλιο της
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και θα έχει λόγο στις αποφάσεις που αφορούν
ακόμη και… τη Γερμανία.

Αυτό είναι το νόημα κάθε κοινής πολιτικής. Ωστόσο, στην περίπτωση του ευρώ και
των κοινών επιτοκίων διαπιστώθηκε ότι υπάρχει ένα πρόβλημα. Οι χώρες της ζώνης
του ευρώ δεν βρίσκονται όλες στο ίδιο επίπεδο ανάπτυξης και στο ίδιο ακριβώς
στάδιο του οικονομικού κύκλου. Έτσι, μια πολιτική επιτοκίων που εξυπηρετεί μια
χώρα, μπορεί να αντιστρατεύεται τα συμφέροντα μιας άλλης.

Υποτίθεται ότι το πρόβλημα αυτό θα ξεπεραστεί συν τω χρόνω, καθώς το κοινό
νόμισμα θα οδηγήσει σε ταυτίση της πορείας των οικονομιών των 12 χωρών.

Η δημοσιονομική πολιτική

Στη δημοσιονομική πολιτική υποτίθεται ότι δεν αλλάζει σχεδον τίποτα με την
υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος.

Όμως, στην πραγματικότητα τα περιθώρια ασκήσεως ανεξάρτητης πολιτικής είναι
περιορισμένα, από τη στιγμή που δέχεται κάποιος τους όρους της ΟΝΕ και
ειδικότερα του Συμφώνου Σταθερότητας, το οποίο θα διέπει την οικονομία μας τα
επόμενα χρόνια. Το Σύμφωνο Σταθερότητας ορίζει, για παράδειγμα, ότι τα
ελλείμματα των προϋπολογισμών πρέπει να τείνουν προς μηδενισμό. Είναι προφανές
ότι αυτό δεν αφήνει πολλά περιθώρια για φορολογικές ελαφρύνσεις, εκτός αν το
ενδιαφερόμενο κράτος-μέλος προβεί ταυτόχρονα σε δραστικές περικοπές δαπανών.

Η ανεξαρτησία της δημοσιονομικής πολιτικής έγκειται στο περιθώριο που δίνει
στα κράτη-μέλη να αποφασίζουν τα ίδια τα επιμέρους μέτρα πολιτικής
(φορολογικά, κοινωνικά κ.ά.), αλλά δεν αμφισβητεί, φυσικά, τους περιορισμούς
της Συνθήκης του Μάαστριχτ και του Συμφώνου Σταθερότητας. Δηλαδή, τα χαμηλά
ελλείμματα και τον χαμηλό πληθωρισμό.

Έτσι, ο Έλληνας υπουργός κ. Γ. Παπαντωνίου, για παράδειγμα, μπορεί να
υπόσχεται φορολογικές ελαφρύνσεις για το 2001, αλλά αυτό θα το κάνει μόνο αν
περιορίσει αντίστοιχα τις δαπάνες, έτσι ώστε να μη διευρυνθεί το έλλειμμα. Στο
συγκεκριμένο παράδειγμα, τα περιθώρια στον κ. Παπαντωνίου τα δίνουν αφ’ ενός η
μείωση των δαπανών για τόκους, λόγω της πτώσεως των επιτοκίων και αφ’ ετέρου η
αύξηση των φορολογικών εσόδων.

Φορολογία

Αλλά και η ελευθερία που υποτίθεται ότι υπάρχει στο θέμα της φορολογίας τείνει
μειούμενη. Η φορολογική εναρμόνιση, παρά τα εμπόδια που συναντά και τις
μεγάλες διαφορές που χωρίζουν τα κράτη-μέλη, πραγματοποιεί σιγά σιγά όλο και
περισσότερα βήματα.

Στο ΦΠΑ η εναρμόνιση είναι προχωρημένη, στη φορολογία εισοδήματος δεν υπάρχει,
στη φορολογία κεφαλαίου γίνονται προσπάθειες σύγκλισης… Γεγονός είναι ότι η
φορολογία δεν είναι εκτός του πεδίου των κοινών αποφάσεων για τους 15. Για
τους 12 της ζώνης του ευρώ αυτό ισχύει σε μεγαλύτερο βαθμό. Και από τη στιγμή
που θα ενισχυθεί, όπως προβλέπεται, η Ευρωομάδα των 12, δεν αποκλείεται να
ληφθούν αποφάσεις, που σκόνταφταν ώς τώρα στις βρετανικές αντιδράσεις.

Δεν είναι, όμως, μόνον ο κ. Παπαντωνίου, που καλείται να λάβει αποφάσεις υπό
τους περιορισμούς των Βρυξελλών. Είναι και ο υπουργός Ανάπτυξης κ. Ν.
Χριστοδουλάκης, ο οποίος καλείται να εφαρμόσει τις διαρθρωτικές πολιτικές,
όπως η απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας, που «παρήγγειλαν» οι Βρυξέλλες, για
να μην αναζωπυρωθεί ο πληθωρισμός. Είναι και ο υπουργός Μεταφορών κ. Χρ.
Βερελής, που θα κάνει το αντίστοιχο για τον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Είναι
ακόμη και ο υπουργός Εργασίας κ. Τ. Γιαννίτσης, ο οποίος καλείται να εφαρμόσει
μια συνταγή για την ανεργία, σύμφωνα με τις «γενικές κατευθύνσεις
μακροοικονομικής πολιτικής».

Όλο και περισσότερο, από τον ερχόμενο χρόνο, το ενδιαφέρον μας θα
συγκεντρώνεται στις Βρυξέλλες και στη Φρανκφούρτη. Αλλά είναι λάθος να
θεωρούμε ότι «κάποιοι άλλοι» αποφασίζουν για μας. Οι αποφάσεις λαμβάνονται σε
Συμβούλια Υπουργών, στα οποία συμμετέχουν και οι Έλληνες υπουργοί. Άρα, στην
πραγματικότητα οι ίδιοι θα συνεχίσουν να είναι υπόλογοι έναντι του ελληνικού λαού.