ΔΡΟΜΟΙ

Τα μέσα…

… ενημέρωσης είναι ξετρελαμένα με τη θεωρία της απροσδιοριστίας του
Βέρνερ Χάιζενμπεργκ. Καταλαβαίνουν άραγε περί τίνος πρόκειται; Την απορία
διατυπώνει το αμερικανικό «Newswatch», ένα από εκείνα τα λίγα περιοδικά που
συνήθως διατυπώνουν τέτοιες σοβαρές απορίες. (Πάντως, αυτή ήταν η τελευταία
του, αφού τις προάλλες αναγκάστηκε να διακόψει την έκδοσή του λόγω οικονομικών
δυσχερειών.) Παραθέτει, λοιπόν, απόσπασμα από ένα κείμενο της βραβευμένης με
το Βραβείο Πούλιτζερ κριτικού των «Τάιμς της Νέας Υόρκης» Μιτσίκο Κακουτάνι
για το νέο λογοτεχνικό πνεύμα των καιρών: «Αυτή η λογοτεχνία αισθάνεται άνετα
με τη σχετικότητα και της αρχή της απροσδιοριστίας του Χάιζενμπεργκ, μια
λογοτεχνία που αγκαλιάζει την υποκειμενικότητα και το τυχαίο και τις θολές
γραμμές ανάμεσα στον πραγματικό και τον εικονικό κόσμο».

Ένας αναγνώστης…

… προσεκτικός, με στοιχειώδεις γνώσεις φυσικής, σίγουρα θα μπερδευόταν.
Γιατί με τη σχετικότητά του, ο Αϊνστάιν δεν είχε υπόψη του ούτε τον σχετικισμό
ούτε τον υποκειμενισμό. Όσο για την αρχή της απροσδιοριστίας δεν εφαρμόζεται
στον καθημερινό φαινομενικό αλλά στον «υποατομικό» κόσμο. Καμιά επιστημονική
θεωρία δεν έχει κακοποιηθεί τόσο πολύ από τα μέσα ενημέρωσης όσο η αρχή της
απροσδιοριστίας του Γερμανού φυσικού Βέρνερ Χάιζενμπεργκ (φωτό). Ακόμη και από
τον Τζορτζ Μπους (έστω και εν αγνοία του). Γράφει η «Νιου Γιορκ Ποστ»: «Ο
Μπους και οι συνεργάτες του έχουν κατανοήσει την πολιτική εφαρμογή της αρχής
της απροσδιοριστίας του φυσικού Βέρνερ Χάιζενμπεργκ. Οι δημοσκοπήσεις είναι
χρονοφωτογραφίες. Η κοινή γνώμη αλλάζει όταν μπαίνουν οι πολιτικοί στην αρένα
και μεταβάλλουν την υπάρχουσα δυναμική». Ένας άλλος, «επιστημονικός» τρόπος
για να πει κανείς πως οι πολιτικοί σέρνουν την κοινή γνώμη από τη μύτη.

Με δυο λόγια…

… η αρχή της απροσδιοριστίας έχει μεταβληθεί σε μια «επιστημονική»
εξήγηση της υποκειμενικότητας του γράφοντος: «Δεν είμαι αντικειμενικός, αλλά
μην τα βάζετε μαζί μου που διαστρεβλώνω την αλήθεια. Φταίει η αρχή της
απροσδιοριστίας».

Το κακό…

… είναι πως τίποτα από όλα αυτά δεν έχει σχέση ούτε με την
κβαντομηχανική ούτε με τον Χάιζενμπεργκ. Γιατί αυτό που λέει η αρχή της
απροσδιοριστίας είναι εντελώς διαφορετικό (και μεγαλοφυώς απλό): πως δεν
μπορεί κανείς να μετρήσει ταυτόχρονα τις δυναμικές ιδιότητες ενός «υποατομικού
σωματιδίου» (δηλαδή, τη θέση του και την ταχύτητά του). Όσο πιο ακριβής είναι
μέτρηση της θέσης τόσο λιγότερο ακριβής θα είναι η μέτρηση της ταχύτητας και
αντιστρόφως. Ο ίδιος ο Χάιζενμπεργκ έκανε τη διάκριση ανάμεσα στον κβαντικό
κόσμο των πιθανοτήτων και τον πραγματικό κόσμο των παρατηρήσιμων φαινομένων.
Εδώ και εβδομήντα χρόνια, οι επιστήμονες παλεύουν να συμβιβάσουν αυτούς τους
δύο κόσμους. Στο πνεύμα της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, το περιοδικό
«Newswatch» προτείνει τη δική του λύση. Την ονομάζει «κβαντική θεωρία της
δημοσιογραφίας». Σύμφωνα με αυτήν, όποτε ένας δημοσιογράφος επικαλείται τον
Βέρνερ Χάιζενμπεργκ για να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα, υπάρχει πολύ ισχυρή
πιθανότητα να μην έχει καμία απολύτως ιδέα γι’ αυτά που γράφει…