ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η Αποκάλυψη δεν θα έλθει

Η φυγή από την ύπαιθρο γεννά τέρατα. Όμως το τοπίο αλλάζει, ο καπιταλισμός
εξευγενίζεται.

Καλκούτα. Χάρη στη «νέα οικονομία» οι μεγαλουπόλεις μπορούν να αναγεννηθούν

Η «Ημερησία των Εργαζομένων», επίσημο όργανο του Κινεζικού Κομμουνιστικού
Κόμματος, ανήγγειλε αυτή την εβδομάδα ότι θα μπει δελτίο στην παροχή νερού. Αν
δεν βρέξει σύντομα, οι βρύσες στο Πεκίνο θα κλείνουν τέσσερις μέρες την
εβδομάδα. Και οι παραβάτες θα τιμωρούνται με τσουχτερά πρόστιμα. Η αγωνία του
Πεκίνου αποτελεί κανόνα και στις άλλες μεγαλουπόλεις, που επεκτείνονται
συνεχώς καταπίνοντας ανθρώπους, καλλιέργειες, πρώτες ύλες και ενέργεια. Το
1950, αναφέρει στην τελευταία του έκθεση το Ινστιτούτο Worldwatch, ο αστικός
πληθυσμός έφτανε τα 750 εκατομμύρια άτομα, το 30% του συνόλου. Έκτοτε έχουν
προστεθεί δύο δισεκατομμύρια ψυχές. Σε λιγότερα από έξι χρόνια, οι κάτοικοι
των πόλεων θα ξεπεράσουν για πρώτη φορά τους κατοίκους της υπαίθρου. Το 2030
θα αποτελούν το 60% του συνόλου. Μπορούμε να κάνουμε κάτι για να ανακόψουμε
αυτή την τάση; Ή το μόνο που μας μένει είναι η απελπισία;

Η εγκατάλειψη της υπαίθρου από τους κατοίκους της ξεκίνησε στα τέλη του 18ου
αιώνα με τη Γαλλική Επανάσταση, λέει στη «Ρεπούμπλικα» ο αρχιτέκτονας
Μασιμιλιάνο Φούκσας, πρόεδρος της έβδομης Διεθνούς Έκθεσης Αρχιτεκτονικής, που
ανοίγει σε λίγες μέρες τις πύλες της στη Βενετία με τίτλο «Λιγότερη αισθητική,
περισσότερη ηθική». Ο θρίαμβος του δυτικού μοντέλου προσέδωσε στο φαινόμενο
πλανητικό χαρακτήρα. Οι πόλεις έγιναν ο μοναδικός τόπος συσσώρευσης όχι μόνο
κεφαλαίων, αλλά και ιδεών, σχέσεων και ανταλλαγών. Για να εμποδίσουμε αυτή την
τάση δεν μπορούμε, αλλά κυρίως δεν πρέπει να κάνουμε τίποτα. Η επιδίωξη να
αλλάξει άνωθεν η σχέση ανάμεσα στην ύπαιθρο και την πόλη, είναι μια αυταρχική
ιδέα τύπου Πολ Ποτ ή Μάο και δεν μπορεί παρά να οδηγήσει σε τραγικά
αποτελέσματα.

Αυτό το μάγμα έχει μια εσωτερική λογική, λέει ο λιθουανικής καταγωγής
αρχιτέκτονας που έχει μελετήσει και κινηματογραφήσει έντεκα μεγαλουπόλεις.
Όπως μας διδάσκουν τα μαθηματικά, το χάος έχει μια αξιοθαύμαστη τάξη – αρκεί
να προσπαθήσει κανείς να την καταλάβει. Το Τόκιο, για παράδειγμα, ήταν μέχρι
πρόσφατα μια πόλη αφόρητη. Η Αποκάλυψη που πολλοί προέβλεπαν, όμως, δεν
συνέβη. Και η ποιότητα ζωής βελτιώνεται. Αφού εξαντλήθηκε το μοντέλο κάθετης
δόμησης, το Τόκιο γνώρισε μια απροσδόκητη αναγέννηση της ζωής στις συνοικίες.
Οι νεαροί μάνατζερ δουλεύουν την ημέρα στους ουρανοξύστες, και το βράδυ
διασκεδάζουν στα μικρά σούσι μπαρ των προαστίων. Να πού ήταν το λάθος στην ως
τώρα προσέγγιση του προβλήματος: η έμφαση δινόταν στην οργάνωση της εργασίας,
και όχι στον ελεύθερο χρόνο.

Ανάλογες παρατηρήσεις μπορούν να γίνουν για πόλεις όπως το Μιλάνο ή το Τορίνο,
που τη δεκαετία του ’80 είχαν βυθιστεί στην παρακμή και σήμερα ανθούν χάρις σε
ανθρώπους από την επαρχία. Οι άνθρωποι αυτοί πλούτισαν από τη νέα οικονομία.
Κι αυτό είναι καλό, λέει ο Φούκσας, γιατί ο καπιταλισμός που συνδέεται μ’ αυτή
την οικονομία δίνει λιγότερη σημασία στην κατανάλωση και περισσότερη στο
περιβάλλον και τον πολιτισμό.